ڕانانی: ئیدریس عەلی کتێبی (گەشتەکانی ئەنفالستان) بەشێکە لەو هەوڵە چڕوپڕ و دەوڵەمەندەی کە ماوی چەندین ساڵە برای بەڕێز و دڵسۆزی کەیسی ئەنفال و جینۆساید (عومەر محەمەد) دەستی پێ کردووە و بە شێوەیەکی زانستیانە شارەزایانە هەنگاوی بۆ نووسینەوەی حیکایەتە غەمگینەکانی ئەنفال ناوە، کە وەک بەیاز و دەستنووسە کۆنەکان مەترسیی فەوتان و لەناوچوونیان لەسەرە. ئەم کتێبە بریتییە […]
ئا: سەردەم ڕۆمانی (منداڵانی گەڕەک)ی نووسەر و شاعیر (هیوا قادر) یەکێک بوو لە پڕفرۆشترین کتێب و تامەزرۆیی خوێنەر بۆ ئەم ڕۆمانە چەندین چاپی تازەی بەدوات خۆیدا هێنا، هاوکات لە لایەن نووسەرانەوە سەرنجی جیاجیا لەبارەیەوە خرایە ڕوو، لێرەدا پەختەی سەرنج و بۆچوونی هەندێک لەو نووسەرانە دەخەینە ڕوو. بە بۆچوونی نووسەر و ڕووناکبیری ناوداری کورد (شێرزاد حەسەن) […]
له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند كانت له كتێبهكهیدا “تێڕامان له پهروهرده”، پێداگری لهسهر ئهوه دهكات كه مرۆڤ، نا بێت به مرۆڤ، تهنها به پهروهرده نهبێت. ئهم دیده بۆ سروشتی مرۆڤ، كۆمهڵێ دهلالهت لهخۆدهگرێت، له ههمویان گرنگتر ئهوهیه: ئهوهی مرۆڤ له حاڵهتی ئاژهڵییهوه- كه تێیدا مرۆڤ هیچ توانایهكی عهقڵی و هیچ ههستێكی ئهخلاقیشی نییه- دهگوێزێتهوه بۆ حاڵهتی […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع مادام ههمو جیهان، له ڕۆژی 14 شوبات، به بۆنهی جهژنی خۆشهویستییهوه، ئاههنگ دهگێڕن. كهواته ڕێگهمان بدهن كهمهكێك چهنهبازی/ نثرثر لهسهر ئهم بابهته بكهین كه عهقڵی وڕوكاس كردووه، ئهمه ئهگهر شتێك بهناوی عهقڵهوه مابێت. فهیلهسوفی فهرهنسی هاوچهرخ “ئهندرێ كۆنت سبۆنڤێڵ” وایدهبینێت تاقه كێشهیهكی فهلسهفی جدیی؛ كه شایهنی گرنگی پێدانه، […]
و. ڕێبین هەردی ڕ. ج: دەمەوێت زۆرتر لەبارەی هوگری ئێوەوە بۆ کۆمەڵناسی بزانم. چ شتێک ئێوەی بۆ کۆمەڵناسی ڕاکێشا؟ ئا. ئا: وەک گووتتان من قوتابی فەیلەسوفێکی بەناوبانگی وەک مارتین پۆپەر بووم. لەو کاتەدا پۆپەر وانەی زانستە کۆمەڵایەتیەکانی دەگوتەوە، و تاکە مامۆستای لقی کۆمەڵناسی بوو. لەبەرئەوە من وانەکانم لای ئەو دەخوێند و ئەو بوو ڕێنمای کردم […]
چاپی دووەمی کتێبی شیعری کلاسیکی کوردی و تابووشکێنی ڕانانی: ئیدریس کتێبە باش و کاریگەرەکان هەر زوو خوێنەری خۆیان پەیدا دەکەن و خواستی زیاتریان دەچێتە سەر، کتێبە باشەکان زۆریش پێویستییان بە ڕیکلام و بازاڕدروستکردن نییە بە دەنگی بەرز، بەڵکو خۆیان بە هێمنی دەچنە سەر ڕەفەی کتێبخانەی ماڵەکان و بێدەنگ و ئارام دەخوێنرێنەوە و ناوبانگیان دەماودەم دەڕوات، […]
ئەزموونی نووسین شیعر، وتار، وەرگێڕان، توێژینەوە و پاشکۆیەک ڕانانی: ئیدریس ئەم کتێبە یەکێکە لە بەرهەمە چاپکراوە تازەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، بابەتی ئەم کتێبە ئەدەبییە و نووسەر بە شێوەیەکی ورد کەوتووەتە گێڕانەوە و نووسینەوەی ئەزموونی ژیان و نووسین، دەتوانین بڵێین بەو زمانە ئەدەبییە، فۆڕمێکی هونەریی یادەوەرنووسیانەی بە گێرانەوەی حیکایەت و ئەزموونی داهێنان و گەشتە […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند یهك ڕۆشنبیری عهرهب و موسڵمان ناناسم، هێندهی داریوشی شایگان، سهرقاڵی مهسهلهی پهیوهندی نێوان كهلتور و مۆدێرنه بێت. ئهو به درێژایی پهنجا ساڵی بهردهوام، واته تاكو ساتهوهختی مردنی له ساڵی 2018، خهریكی ئهو مهسهلهیه بووه و ههمو كاتی خۆی بۆ تهرخانكردووه و له دوای خۆیهوه، چهندین كتێبی بهجێهێشتووه كه وهك […]
و. ڕێبین هەردی ڕ. ج: بەڕێز پرۆفیسۆر لە چواردەی ئۆکتۆبەری ١٩٣١ لە نیوێۆرک و لە خێزانێک کە مەیلی دژ بە ستالینیەتیان هەبوو، لەدایک بوون. ئایا فەزای چەپی خێزانەکەتان کاریگەری لەسەر ئەو بڕیارەتان هەبووە کە دەبێت فەلسەفە بخوێنن؟ ڕ. ڕ: لەڕاستیدا نەخێر. مەیلی من بۆ فەلسەفە دەرئەنجامی کاریگەری مامۆستایانی زانکۆم بوو. من ساڵی ١٩٤٦ چووم بۆ […]
ڕانانی: سەردەم ئەم کتێبە لە کۆمەڵێک بابەت، وتار، لیکۆڵینەوەی پەروەردەیی، ئەدەبی و سیاسی و ڕۆشنبیری پێکهاتووە، نووسەری ئەم کتێبە یەکێکە لە وەرگێرکارە پڕ بەرهەم و ناسراوەکانی کورد، کە ئەویش مامۆستا (حەمەکەریم عارف)ە و لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە، لە ڕاستیدا گرنگیی ئەم کتێبە لەوەدایە کە ئەگەرچی لە ڕۆژگار و سەردەمێکی زووتردا نووسراون، بەڵام […]
بابەتی ئەم کتێبە لێکۆڵینەوەیەکی مێژووییە و شۆڕبوونەوەیە بۆ ڕابردوویەکی دێرین و جوگرافیا و هەڵکەوتەی کوردستان و یەکێک لە ئیمارەتە گەورە و کاریگەرە نەتەوەییەکانی کورد، کە ئەویش ئیمارەتی ئەدەڵانە، ئەم کتێبە لە لایەن میرزا شوکوروڵڵا سەنەندەجی نووسراوە و لە لایەن ڕەفعەت مورادی، بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی و لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ […]
ئەم کتێبە بابەتێکی مێژووییە و لە لایەن نووسەرێکی خۆرئاواییەوە سەبارەت بە قووڵترین برینی نەتەوەییمان نووسراوە کە ئەویش گازبارانکردنی شاری هەڵەبجەیە لە ساڵی ١٩٨٨دا، نووسەری ئەم کتێبە (یوست هیڵتەرمان)ە و لە محەمەد حەمەساڵح تۆفیق، لە زمانی ئینگلیزییەوە بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش وەریگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە. ئەم بابەتە […]
فهرهنسا یادی تێپهڕبوونی400 ساڵهی لهدایكبوونی دهكاتهوه هاشم ساڵح و له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع وهك چۆن شهكسپیر جێگای شانازی ئینگلیزهكانه، ئاوش مۆلێر جێگای شانازی فهرهنسییهكانه. شهكسپیر و مۆلێر، ههردووكیان له نووسینی دهقی شانۆیدا، داهێنانی گهورهیان كردووه كه به درێژایی سهدهكان و نهوهكان، به نهمری ماونهتهوه. بگره ناونیشانی شانۆگهرییهكانیان، لهسهر ئاستی گهردوون ناسراون و بوونهته وێردی […]
نووسین و وەرگێڕان لە سویدییەوە: شیروان مەحمود محەممەد ئێریک هێرمێلین ساڵی ١٨٦٠، وەک مناڵی پێنجەم لە خێزانێکی دارا و ناوداری خاوەن نازناوی”بارؤن” لە شاری لوندی سوید، لە دایکبوو. لە نێوان ساڵانی ١٨٧٨- ١٨٨٠ لە زانکۆی ئوپسالا دەخوێنێ. باوکی، پاش خوێندن، زەوی و زارێکی زۆری بەرەو روو دەکاتەوە کە بیبات بەڕێوە و بەو جۆرەش ژیان و […]
لەبارەی شیعر و شووناسی شیعریی و شاعیرەوە ڕانانی: ئیدریس عەلی لە کەرسوور بیرم کردەوپیانۆیەک بکڕم تاکو تریفەی مانگ بۆ دایکم بژەنم ئەو کاتەی قژی خوشکە گچکەکەم دادەهێنێت…! ئەم پەڕەگرافەشیعرییە، یەکێکە لە تێکستە ناوازەکانی نێو دیوانی (خۆزگە جەنگ شانۆگەرییەک دەبوو)ی شاعیری کوردی ڕۆژئاوا (مەروان عەلی) کە لە لایەن نووسەر و ڕەخنەگر و وەرگێڕی بەتوانای کورد (عەبدوڵڵا […]
گفتوگۆ لەگەڵ عەباس کیاڕۆستەمی و ئایدین ئاغداشلۆ یەکێکی تر لە کتێبە دانسقە و جوانەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم بریتییە لە کتێبی (ماڵێک بە لێژەبانی سوور) کە لە لایەن نووسەر و وەرگیڕ (جەبار سابیر) کاری وەرگێڕانی بۆ کراوە و بە کوردییەکی جوان و سادە و بێ گرێ وگۆڵ کردوویەتی بە کوردی، ئەم کتێبە بە ڕووکەش […]
وهرگێڕان و ئامادهكردنی: ههورامان وریا قانع كهس گومانی لهوهدا نییه لهمڕۆدا فینلاند، لهسهر ئاستی جیهان و له بواری خوێندن، یهكێكه له دهوڵهته ههره پێشكهوتووهكان. بگره خوێندنی فینلاند موعجیزهیهكی ڕاستهقینهیه و نكوڵی لێناكرێت. ئاخر ئهم وڵاته بچووكه، توانی له ماوهیهكی كهم و له بواری خوێندندا، كۆمهڵێ دهستكهوتی پهروهردهیی و خوێندن و ئهزموون بهدیبێنێت؛ كه جیهانی دووچاری […]
و. ڕێبین هەردی ڕ، ج: ڕەنگە هێشتا زوو بێت بۆ ئەوەی لەبارەی ڕووداوەکانی ١١ سپتمەبەرەوە ڕا دەربڕین. بەڵام هیچ گومانێک لەوەدا نیە کە لێرە بەداوەوە جەنگ و نەبوونی جەنگ یەک شت دەبێت. بە دەربڕینێکی تر ئێمە لەسەردەمی بان- جەنگدا (hyper-guerre) دەژین. پ. و) ئەوە ڕاستە، گەیشتوینەتە کۆتای سەردەمی بیرۆکەی سەربازی و سەروکارمان لەگەڵ ڕەهەندێکی تری […]
هۆنراوەی: بێڵڵا ئەخمەدولینا و. لە ڕووسییەوە: شیروان مەحمود محەممەد وا ساڵانێکە، لە کۆڵانەکەمەوە، هەرترپەی هەنگاوە و دێتە گوێم – هاوڕیکانمن ئۆغر دەکەن، بە سەفەری شێنەیی خۆیان، دڵی تاریکیی ئەودیو پەنجەرەکان خۆش دەکەن هاوڕێیانم، دەستیان لە هەموو کارێک بەرداوە، نە ئاوازێکی مۆسیقا دەبیسترێت لە ماڵەکانیانەوە نە دەنگی گۆڕانییەک دێ لەو ناوە تەنیا کیژەکانی ”دێگا”ن(١) وەک جاری […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع دهزانم وشهی له جۆری “ڕۆشنگهریی، ڕۆشنگهر، ڕۆشنگهرانی عهرهب” وایلێهاتووه زۆرێك بێزار دهكات. بگره له “دهماغیان” دهدات، ئهگهر ئهو دهربڕینه شیاوبێت. بهڵام با بۆ خۆیان باش بزانن، ئێمه لهمڕۆوه تا پهنجا ساڵی داهاتوو، ههرگیز دهستبهرداری ئهم جۆره وشانه نابین. خۆ ئهگهر ئێمه دهستبهرداریان ببین، ئهوا ئهوان لهبهر هۆكارێكی زۆر […]
چیرۆک: یاڵمار سوێدەربێری وەرگێڕان: خەبات عارف (1897) دەڵێن، ئینسان لە ئینگلستان، لەڕێی ئەوەوە کە عەرەق یا خواردنەوەی هاوچەشنی ئەو، بە بەر چاوی خەڵکەوە بخواتەوە، دەتوانێت بەشێکی زۆری نێوبانگی کۆمەڵایەتیی خۆی بخاتە مەترسیەوە. دەی، هەر وڵات و نەریتی خۆی هەیە. من دوێنێ ئێوارە تا ڕادەیەک، لەبەر ئەوەی دەمویست کوپێک چای لە کافێتریایەک بخۆمەوە، خەریک بوو تووشی […]
وتووێژ لەگەڵ ئاشیش ناندی سەرۆکی دەزگای لێکۆڵینەوەی وڵاتە ڕوو لە گەشەکان و. ڕێبین هەردی ڕ. ج: ڕێگەم بدەن لە هندستان و مەسەلەی کۆلۆنیالیکردن و بەرهەمەکانی ئەم دواییانە لەبارەیی کۆلۆنیالیزمەوە، لەوانەش نووسینەکانی هۆمی باباوە دەست پێبکەم. من هەوڵمدا سەرنج لەو بەرهەمانە بدەم ناویان ناوە مەیلی لاسایکردنەوەی گووتارەکانی کۆلۆنیالیزم. وەک دەزانن لە زاراوەکانی هۆمی بابادا کۆلۆنیالکراو بەهۆی […]
پهیوهندی فهیلهسوفهكان به پارهوه چۆن بووه؟ وهرگێڕانی له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند هێنری دی مۆنڤالی له كتێبێكی دهگمهندا، قسهوباس لهسهر ئهو تیۆرانه دهكات كه فهیهلهسوفهكان، دهربارهی پاره له ژیانیاندا و لایهنی عهمهلی پاره، دایانڕشتووه. كتێبهكه بانگهشهیهكه بۆ ئاشكرا كردنی ئهو پهیوهندییهی كه ئهم ناوه گهورانه، به جزدانی پارهكانیانهوه دهبهستێتهوه. هێنری دی مۆنڤالی مامۆستایهكی دیار و دكتۆری […]
چیرۆکی: یاڵمار سوێدەربێری وەرگێڕانی: خەبات عارف (1894) پیاوێک مرد؛ کە مردیش، کەس ئاگای لە سەگە ڕەشەکەی نەبوو. بە مەرگی ئەو، سەگەکە دەمێکی درێژخایەن و تەواو بۆی دڵتەنگ و خەمگین بوو. لەگەڵ ئەوەیش لەسەر گۆڕی خاوەنەکی لێی نەکەوت تا ڕۆحی دەردەچێت، ڕەنگە لەبەر ئەوە بووبێت کە نەیدەزانی لە کوێیە، یا ڕەنگە لەبەر ئەوەی کە ئەوسا ڕاستییەکەی […]
لە سلێمانی لە ساڵانی ١٩٩٨–١٩٩٩ دامەزراوە. زیاتر لە ١٥٠٠ ناونیشانی کتێب بە زمانی کوردی، عەرەبی و ئینگلیزی چاپ کردووە. لە باشترین کاتەکانی خۆی، هەزارە هاوپەڕی کتێب بە هەوارەکانی تاک بڵاو دەکەوێت و لە ماوەی چەند مانگێكدا دەفرۆشرێت.