ئومبێرتۆ ئێکۆ لە گفتوگۆیەکدا هەموو شتێک دەڵێت ڕانانی: ئیدریس عەلی ئەم کتێبە (ئومبێرتۆ ئێکۆ) گفتوگۆیەکی گەرموگوڕ و هەستیار و پڕ لە زانیارییە دەربارەی قۆناغەکانی ژیان و سەرەتای دەستبردن بۆ پشکۆی نووسین و گەشەکردنە لەسەرخۆکانی هزر و داهێنانی ئەم نووسەر و بیرمەندە جیهانییە، گفتوگۆکە لەلایەن “لەیلا ئەعزەم زەنگەنە”وە ئەنجام دراوە و نووسەر و وەرگێڕ “هیوا قادر” […]
یادەوەرییە سیاسییەکانی سوڵتان عەبدولحەمید ڕانانی: ئیدریس عەلی بابەتەکانی نێو دووتوێی کتێبی “یادەوەرییە سیاسییەکانم” بریتین لە: سوڵتان عەبدولحەمیدی دووەم، تورکانی جوان و دەستوور، سکاڵای ئەرمەنەکان، گرفتی جووەکان، کورد و ئەرمەن، باڵوێزی ئەڵمانیا و گرفتی ئەرمەن، دواکەوتنی عوسمانییەکان، ناردنی ئەفسەرەکان بۆ وڵاتانی بیانی، دەزگای هەواڵگری و سیخوڕی، ئەو پلانەی لە مەکەدۆنیا دەیگێڕن، پێویستیی ئاسایش و سەقامگیری، دامەزراوەکانی […]
“دادگاییکردن” یەكەمین شانۆنامەی دۆكیۆمێنتاریی كوردییە میران سیروان ڕەنگە من و هاوجیلی من، ڕاستەوخۆ لە ڕادیۆی بەغداد و تەلەڤزیۆنی فەرمیی عیراقەوە خوێندنەوەی هەواڵی جێبەجێكردنی پرۆسەی ئەنفالمان نەبیستبێت، یان وەختێت گەشتمان بۆ شارەكانی كوردستان كردبێت، لە نیوەی ڕێگە گەمارۆدانی گوندەكان و ڕاگوێزانی خەڵكەكەی و خاپووركردنی ماڵەكانیانمان نەدیبێت، چونكە لە سەروبەندێكدا بەكرداركردنی پیلانی جینۆسایدی ئەنفال لەدایك بوو، هێشتا […]
چەقۆ و یادەوەرییەکی تاڵ ڕانانی: ئیدریس عەلی کتێبی “چەقۆ” نوێترین بەرهەمی نووسەری ناوداری هیندی-بەریتانی “سەلمان ڕوشدی”یە، ئەو نووسەرەی بە هۆی یەکێک لە ڕۆمانەکانیەوە بەر نەفرەتی جیهانی ئیسلامی کەوت و فەتوای حەڵاڵکردنی خوێنیان بۆ دەرکرد، هاوکات بڕیکی زۆر پارە وەک پاداشت بۆ هەر “دیندارێک”ی پەڕگیر تەرخان کرا، کە دەستی بگاتە گیانی ئەم نووسەرە و بە قەولی […]
نۆ گۆشەنیگا بۆ شانۆی هاوچەرخ خوێندنەوەی کتێبی “چەمکەکانی شانۆ” بەختیار حەمەسوور ئەم کتێبە لە درێژەی پڕۆژە جدی و جوانەکانی هونەرمەند و نووسەری بەئەزموون فازڵ جافە، کتێبەکە نوێترین بەرهەمیەتی و ناوی “چەمکەکانی شانۆ”یە و لەلایەن دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمەوە چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ئەم کتێبە یەکێک لە کتێبە بەنرخەکان لە بوارەکانی شانۆدا، کتێبەکە لە قەوارەیەکی […]
من و شیعر لە ئەزموونەوە تا بیرەوەری ڕانانی: ئیدریس عەلی لە کتێبی “من و شیعر”دا، ئێمە لەبەر دەم ئەزموونێکی گەورەی شیعریدا دەوەستین و لەپشت دنیای تێکست و داهێنانی ئەدەبییەوە بەر دنیایەکی دیکە دەکەوین، دنیایەک کە بۆ هەمووان نامۆ و درکپێنەکراوە، ئەگەرچی ئەو پێشتر لە ڕێی ئەزموونە شیعرییە باڵاکەیەوە ئامادەیی و هەژموونی دەسەڵاتی ئەدەبیی خۆی پیشان […]
تەنها دارهەنارەکە خۆی لەنێوان هونەر و مردووشۆردندا ڕانانی: ئیدریس عەلی “پێم وا بوو ژیان و مردن دوو دونیای جودان و سنوورێکی ئاشکرایان لەنێواندایە، بەڵام ئێستا دەزانم دوو دونیای یەکانگیرن، یەکدی دادەتاشن، پەرداخی ئەمیان تینووێتیی ئەویان دەشکێنێت، باوکم ئەمەی دەزانی و دارهەنارەکەش باش ئەوە دەزانێت، من وەک دارهەنارەکە وەهام، بەڵام هەموو پەلکەکانم بڕاون و شکێنراون و […]
کاتێک لە جوانی دەدوێین، لە چی دەدوێین؟ خوێندنەوەیەکی هەمەلایەن بۆ کتێبی “ئیستێتیکا” بەختیار حەمەسوور بەشی یەکەم یەکێک لە کتیبە هەرە گرنگەکانی سەدەی بیستەم لەبەر دەستماندایە، هەڵبەت بە زمانی کوردی و لە چاپێکی ناوازەدا، ناوی ئەم کتێبە “ئیستێتیکا”یە، نووسینی نووسەری ڕووس: یوری بۆرێڤ و وەرگێڕانی لە زمانی ماکییەوە (زمانی ڕووسی)، شاعیر و نووسەر ئەنوەر قادر محەمەدە. […]
سەلمان ڕوشدی، فەتواکەی خومەینی، کتێبی چەقۆ و گەڕانەوە بۆ ژیان خوێندنەوە و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع سەلمان ڕوشدی یەکێکە لەو ئەدیبانەی نووسین بە ڕادەیەک سەرئێشە و گرفتی گەورەی بۆ دروست کردووە، تا لێواری مەرگی بردووە و نزیک بوو لەوەی چەقۆیەک، لە تەمەنی 75 ساڵیدا، کۆتایی بە ژیانی بهێنێت. ئەو نووسەرێکە، ناو و ناوبانگی زیاتر بە […]
کتێبێک ئاشنامان دەکات بە گەنجینەیەکی گەورە “ئەدەب لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا” ڕانانی: ئیدریس عەلی کتێبی (ئەدەب لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا) خوێنەر بە گەنجینەیەکی دەوڵەمەند ئاشنا دەکات، گەنجینەی ئەدەب و کاریگەرییەکانی ئەدەب لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. بێگومان ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست منداڵدانێکە دەیان شاکار و گەورە نووسەر و ئەدیبی باڵای لێ هاتووەتە دەرەوە… ئەم کتێبە لەلایەن (میریام کوک)ەوە نووسراوە و د. […]
هەموو شتێک دەربارەی ئیتالۆ کالڤینۆ ڕانانی: ئیدریس عەلی ئەم کتێبە (شتێک دەیەوێت لە بازنەی بێدەنگییەوە بێتە دەرێ!) یەکێکی ترە لە کتێبە گرنگ و بەبەهاکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، هەڵبژاردەیەکە لە بابەتە ئەدەبییە وەرگێڕراوەکانی نووسەر و وەرگێڕ (عیسا چیایی)، کە سەرجەمی بابەتەکان، چ وەک نووسین، چ وەک چاوپێکەوتن، پەیوەندیدارن بە ڕۆژنامەنووس و ڕۆماننووسی ناودار (ئیتالۆ […]
پرسی جوانی و ناشیرینی لەمڕۆدا چەند سەرنجێک دەربارەی کتێبی “زانستی جوانی؛ خوێندنەوەیەکی سۆسیۆ-ئیستێتیکی بۆ جوانی و ناشیرینی” بەختیار حەمەسوور پرسی جوانی و ناشیرینی پرسێکی کۆنە، پرسەکە دەکرێت لەم ڕستە سادەیەدا ئاڕاستە بکرێت: چی شتێک جوانە و چی شتیکیش ناشیرین؟ ئەمە پرسێکی لەمێژینەی مرۆڤ بووە لەسەر زەوی، لەوەتەی مرۆڤ نیشتەجێی سەر ئەم هەسارەیە بووە، بەردەوام بەشوێن […]
دوو شانۆنامەی گرنگ لە بەرگی کتێبێکدا ڕانانی: ئیدریس عەلی ئەم دوو شانۆنامەیە لەلایەن خانمە نووسەری کوبی-ئەمەریکی (ماریا ئرینا فۆرنێس) نووسراوە، بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش لەلایەن شاعیر و وەرگێڕ (عەبدوڵڵا سڵێمان – مەشخەڵ)ەوە وەرگێڕراوەتە سەر زمانی کوردی، کە یەکێکە لە چاپکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم و ئێستا لە کتێبفرۆشییەکانی کوردستان بەردەستە. دیارە ناوی ئەم […]
دنیای ئیبن سینا لە ڕۆمانێکدا ڕانانی: ئیدریس عەلی دیمەنی سەرەتای ڕۆمانەکە بە فەزایەکی غەمگینی قەڵای فەردەقان دەست پێ دەکات، کە لە دەمەو چێشتەنگاوێکی زوودا (ئیبن سینا) وەک زیندانییەکی دوورخراوە دەچێتە نێو قەڵاکەوە، بەڵام لەوێ، لەنێو قەڵاکەدا، وەک زیندانی چاو لێ ناکرێت و مامەڵەی خراپی لەتەکدا ناکەن، چونکە بەر لەوەی خۆی وەک دوورخراوەیەک بگاتە ئەوێ، ناو […]
ئێزیدییەکان لە دیدی ڕۆژەڵاتناسێکی ڕووسەوە ڕانانی: ئیدریس عەلی بەپێی زانیارییەکانی نێو دووتوێی ئەم کتێبە (چەند سەرنجێک دەربارەی ئێزیدییەکانی تورکیا)، کە بابەتەکانی مێژوویی و سیاسین، (کارتسۆڤ) ساڵی ١٨٧٩ نێراوە بۆ خۆرەڵاتی ناوەڕاست تاوەکوو بەشدار بێت لە خزمەتی دیپلۆماسیدا، هەر وەکوو خۆیشی ئاماژەی بۆ کردووە، لە کتێبی (حەوت ساڵ خزمەتکردن لە خۆرەڵاتی ناوەڕاستدا) نووسیویەتی: “لە پایزی ساڵی […]
کتێبێک بانگهێشتمان دەکات بۆ موزیک ڕانانی: ئیدریس عەلی کتێبی (بانگهێشتێک بۆ موزیک) لە لایەکەوە لێکۆڵینەیەکی ورد و هەمەلایەنە سەبارەت بە مێژوو و ڕەهەندەکانی موزیک، لە لایەکی ترەوە ئاشناکردنی ئێمەیە بەو هونەرە مەزنە، ئاشناکردنێک، کە ڕێک دید و زیهنییەتمان سەبارەت بە موزیک دەگۆڕێت و وامان لێ دەکات قووڵتر، زانستیتر و هونەرییانەتر لە موزیک، وەک هونەر و […]
تاهیر بن جەللون و پیاوێکی تێکشکاو ڕانانی: ئیدریس عەلی ڕۆمانی پیاوێکی تێکشکاو، ڕۆمانێکە ناتوانین لە ڕووی تەکنیک و شێوازی گێڕانەوە و بوونیادی ڕۆمانەوە بەراوردی بکەین بە کارەکانی دیکەی خودی نووسەر، بەڵام ناشتوانین وەک یەکێک لە ڕۆمانە گرنگەکان، کە بەرجەستەکەری واقیعی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوورییە، سەیری نەکەین و نەیخوێنینەوە، چونکە خودی ئەم ڕۆمانە لە ناوەرۆکدا […]
کامێرای قەڵەم هەوڵێک بۆ خوێندنەوەی کتێبی “ئەو ڕۆژێن وەڵات یێ مە هەمییان بوو”ی هەڤاڵ کوێستانی بەختیار حەمەسوور داڕشتنەوەی کتێبی “ئەو ڕۆژانەی نیشتمان هیی هەمووان بوو” لە کوردیی ناوەڕاستەوە بۆ کورمانجی لەلایەن سەگڤان محەمەد ساڵح میرخان و چاپی دەزگای سەردەمەوە، دەرفەتێک بوو کە جارێکی تر ئەو کتێبە بخوێنمەوە، ئەمما بە کورمانجی. ئەگەرچی لێرە و لەوێ کێشەی […]
بیرچوونەوە چوون بەفرماڵ خوێندنەوەی کۆمەڵەچیرۆکی “وەستانی پەخشی تەلەفزیۆنی” بەختیار حەمەسوور سەبارەت بە چیرۆکی نوێ و ڕۆڵی لە دنیای تازەدا، هەمیشە پرسیارێک لەبەر دەمماندا خۆی قوت دەکاتەوە، ئەویش ئەوەیە: ئایا چیرۆکی نوێ تا چەند ڕەنگدانەوە و هەڵگۆزتەی دنیای تازەیە؟ دنیایەک کە هەرساتێک بە خێراییەکی لەڕادەبەدەر دێت و بە هەمان خێرایی ئاوا دەبێت، ڕووداوەکان بەرەودوای یەک، بەتیژتێپەڕی […]
سەرگوزەشتەی پیاوێکی تەنیا خوێندنەوەی نۆڤلێتی “سەرگوزشتەی پیاوێک” بەختیار حەمەسوور نووسەری ئەم نۆڤلێتە بۆ خوێنەری کورد نامۆ نییە، خوێنەرانی ئەدەبیات و بەتایبەت کایەی گێڕانەوە، پێشتر چەند دانە لە کتێبەکانی ئەم نووسەرەیان خوێندووەتەوە: “عەتر (چیرۆکی بکوژێک)، کۆتر، گەڕان بە قووڵاییدا و کۆنتراباس”، بە بینینی ناوی ئەم نووسەرە لەسەر ئەم کتێبە (پاتریک زوسکیند)، بزەیەک و خۆشییەک بە خوێنەران […]
ئەو دەستنووسانەی ڕۆژگارێک قەدەغە بوون، بوون بە شەنوکەو ڕانانی: سەردەم دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم کارێکی ئێجگار باشی کرد، کە لە ڕێی خاتوو (ڕووناک کاکەی فەلاح)ەوە دەستنووسەکانی کاکەی فەلاحی کۆ کردەوە و لە دووتوێی کتێبێکی قەبارە گەورەدا چاپ و بڵاوی کردنەوە. ئەم کتێبە لە کۆمەڵێک وتار، لێکۆڵینەوەی ڕەخنەیی دەربارەی ئەدەبی کوردی و جیهانی پێک هاتووە، […]
تی. ئێس. ئیلییەت و سەردەمی وێرانە خوێندنەوەی کتێبی “دوو قەسیدە”ی تی. ئێس. ئیلییەت بەختیار حەمەسوور هاوین بە ڕێژنەبارانێ خافڵگیری کردین و ئێمە لە هەیوانە ستوونبەندەکەدا وەستاین، پاشان لەبەر خۆرەتاوەکەدا بەردەوام بووین لە ڕۆیشتن تا گەیشتینە هۆڤکارتن قاوەیەکمان خواردەوە و سەعاتێک قسەمان کرد [نموونەیەک لە دەقی وەرگێڕراوی کتێبەکە] کەریم دەشتی، شاعیر و وەرگێڕ، کتێبێکی وەرگێڕاوە بە […]
هەڵکشان بەرەو شیراز: ڕۆمانێک سەبارەت بە حافز شیرازی ڕانانی: ئیدریس عەلی ئەم ڕۆمانە (هەڵکشان بەرەو شیراز) هەوڵێکی گەورەیە بۆ گێڕانەوەی چیرۆک و ڕووداوەکانی ڕابوردووی دوور و نزیک، هاوکات گرێدانەوەیان بە دونیای ئێستاوە، دوو سەردەم و قۆناغ، لە دوو سەدەی جیاوازدا، هەریەکەیان خەسڵەت و تایبەتمەندیی خۆیان هەبوو. قۆناغێک کە گەورە عاریف و شاعیری ئێرانی (حافز شیرازی) […]
چیرۆکێکی کاریگەر لە سەردەمێکی دێریندا “ڕۆمانی پاشای باران هەندەرسن” ڕانانی: سەردەم یەکێکی تر لە کتێبە باش و ناوازەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم لە بواری ئەدەبدا، بریتییە لە ڕۆمانی (پاشای باران هەندەرسن). ئەم ڕۆمانە یەکێکە لە شاکارەکانی نووسەری ئەمەریکی-کەنەدی (سۆڵ بێڵۆ) و لەلایەن دیلان قادرەوە بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش وەرگێڕراوەتە سەر زمانی کوردی، ئەم […]
