شیعر نابێت پێویستی بە لێکدانەوە هەبێت، بەڵام بۆ ئەمەیان ناچارم! نووسین و وەرگێڕانی: شیروان مەحموود محەممەد “لە هیچ شوێنێکەوە، لەگەڵ خۆشەویستیدا” – یۆسیف برۆدسکی لە هیچ شوێنێکەوە، لەگەڵ خۆشەویستیدا (١): چەندزەی مارتەمبەر (٢) کاکی ئازیزم، بەڕێزەکەم، خانمە شیرینەکەم دە گرنگ نییە تۆ کێیت، ڕاستییەکەی شێوەی ڕوخساریشتم هەر نایەتەوە یاد، من کە نە هاوڕێی دڵسۆزی بەڕێزتان […]
تەنها ئازارە کە دەتوانێت وەهمی ژیانێکی نەرمونیان تێک بشکێنێت وەرگێڕانی: د. ئەحمەد فاتیح “بیۆنگ-شول هان”ی فەیلەسووف: کاتێک خەمی مانەوە توند دەروونمان دادەگرێت، ئەوکات ئێمە وەک ئەو ڤایرۆسەمان لێ دێت کە تەنها لە ژیاندا دەمێنێتەوە، وەلێ ناژی! لە کتێبی “کۆمەڵگەی ئازارشکێندا” (Sociedad Paliativa) شول هان ڕوونی دەکاتەوە کە ژیانی هاوچەرخ بووەتە هەوڵدانێکی بێوچان بۆ مانەوە، جا […]
جاک لەندەن خوێندنەوە نوێیەکانی فەڕەنسا و ئەمەریکا بە بۆنەی ١٥٠ ساڵەی لەدایکبوونیەوە ئەنیسە مخالدی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع ئەم ساڵ (2026) سەد و پەنجا ساڵ بەسەر لەدایکبوونی نووسەری دیار و بەناوبانگ “جاک لەندەن (١٨٧٦-1916)”دا تێدەپەڕێت. بەم بۆنەیەوە، یەکێک لە ئاڵۆزترین و پڕمشتومڕترین کەسایەتییەکانی ئەمەریکا دەگەڕێتەوە ناو کایەی گفتوگۆ ئەدەبی و ڕۆشنبیریييەکان؛ هەر بەم بۆنەیەوە، […]
هەمیشە ڕەخنەی شانۆیی دوای نمایشەکان دەکەوێت گفتوگۆیەک سەبارەت بە کتێبی “شانۆ و ڕەخنەی شانۆیی” سازکردنی: ئیدریس عەلی کتێبی “شانۆ و ڕەخنەی شانۆیی” نوێترین بەرهەمی نووسەر و ڕەخنەگری دیاری بواری شانۆ “ڕزگار حەمەڕەشید”ە، کە ماوەی چەند ساڵێکە وەک پرۆژەی کتێب کاری تێدا کردووە؛ ئەم کتێبە لە چاپکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە. لەم گفتوگۆیەدا لەگەڵ نووسەری […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی دەیەم بە هۆی هەژارییەوە، گرنگترین شاکاری ئەدەبی لە ئینگلتەرا بەرانبەر چەند پاوەندێک فرۆشرا نووسینی: تەها عەبدولناسر ڕەمەزان لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع بە درێژایی مێژوو، ژمارەیەکی زۆر لە ئەدیبان و هونەرمەندان، بە هۆی قورسی و سەختی و نەهامەتییەکانی هەژاری و برسێتییەوە، کارە بەنرخە مرۆییەکانی خۆیان بەرانبەر بڕێک پارەی کەم فرۆشتووە. لەسەرووی ئەم […]
کتێبێک ئاشنامان دەکات بە گەنجینەیەکی گەورە “ئەدەب لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا” ڕانانی: ئیدریس عەلی کتێبی (ئەدەب لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا) خوێنەر بە گەنجینەیەکی دەوڵەمەند ئاشنا دەکات، گەنجینەی ئەدەب و کاریگەرییەکانی ئەدەب لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. بێگومان ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست منداڵدانێکە دەیان شاکار و گەورە نووسەر و ئەدیبی باڵای لێ هاتووەتە دەرەوە… ئەم کتێبە لەلایەن (میریام کوک)ەوە نووسراوە و د. […]
ڕێمی براگ: پەتی شارستانییەتی مادی کورتە یەکێکە لەو ڕۆشنبیرە دەگمەنانەی فەڕەنسا، کە بەئاشکرا باوەڕی خۆی ڕاگەیاندووە هاشم ساڵح لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع لە پێشانگەی کتێب لە شاری (ڕبات)، کە ئێستا بەڕێوە دەچێت، بەدوای چەند کتێبێکدا دەگەڕام، لەنێویاندا ئەم کتێبەیە کە بەم دواییانە بە ناونیشانی (ئایا بیروباوەڕەکان/عەقیدەکان خێریان زیاترە یان شەڕ؟) بڵاو کراوەتەوە. ئەم کتێبە […]
هەموو شتێک دەربارەی ئیتالۆ کالڤینۆ ڕانانی: ئیدریس عەلی ئەم کتێبە (شتێک دەیەوێت لە بازنەی بێدەنگییەوە بێتە دەرێ!) یەکێکی ترە لە کتێبە گرنگ و بەبەهاکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، هەڵبژاردەیەکە لە بابەتە ئەدەبییە وەرگێڕراوەکانی نووسەر و وەرگێڕ (عیسا چیایی)، کە سەرجەمی بابەتەکان، چ وەک نووسین، چ وەک چاوپێکەوتن، پەیوەندیدارن بە ڕۆژنامەنووس و ڕۆماننووسی ناودار (ئیتالۆ […]
پرسی جوانی و ناشیرینی لەمڕۆدا چەند سەرنجێک دەربارەی کتێبی “زانستی جوانی؛ خوێندنەوەیەکی سۆسیۆ-ئیستێتیکی بۆ جوانی و ناشیرینی” بەختیار حەمەسوور پرسی جوانی و ناشیرینی پرسێکی کۆنە، پرسەکە دەکرێت لەم ڕستە سادەیەدا ئاڕاستە بکرێت: چی شتێک جوانە و چی شتیکیش ناشیرین؟ ئەمە پرسێکی لەمێژینەی مرۆڤ بووە لەسەر زەوی، لەوەتەی مرۆڤ نیشتەجێی سەر ئەم هەسارەیە بووە، بەردەوام بەشوێن […]
بۆدلێر: منداڵییەکی بریندار و وێران خەونی بە بوونیادنانی ژیانێکی خێزانییەوە دەبینی، بەڵام لە بەدیهێنانیدا شکستی هێنا هاشم ساڵح لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع بۆدلێر لە هەڕەتی لاویدا و لە تەمەنی تەنها ٤٦ ساڵیدا گلا؛ لە کۆتایییەکانی ژیانیدا تووشی ئیفلیجی بوو و دەگوترێت “شێت”یش بوو. بەڵام سەرەڕای ئەوە، لەدوای خۆی، مەزنترین شۆڕشی شیعریی لە مێژووی سەردەمی […]
دوو شانۆنامەی گرنگ لە بەرگی کتێبێکدا ڕانانی: ئیدریس عەلی ئەم دوو شانۆنامەیە لەلایەن خانمە نووسەری کوبی-ئەمەریکی (ماریا ئرینا فۆرنێس) نووسراوە، بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش لەلایەن شاعیر و وەرگێڕ (عەبدوڵڵا سڵێمان – مەشخەڵ)ەوە وەرگێڕراوەتە سەر زمانی کوردی، کە یەکێکە لە چاپکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم و ئێستا لە کتێبفرۆشییەکانی کوردستان بەردەستە. دیارە ناوی ئەم […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی نۆیەم لەم کۆبوونەوەیەدا، ئەڵمانیا دڵنیا بوو جەنگی یەکەمی جیهانی بەرپا دەبێت وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع ڕۆژی 28ی تەمووزی ساڵی 1914، ئەورووپا سەرەتای دەستپێکردنی جەنگی یەکەمی جیهانیی بەخۆیەوە بینی؛ ئەم جەنگە دوای ئەوە بەرپا بوو کە ئیمپراتۆرییەتی نەمسا و هەنگاریا شەڕیان دژ بە سڕبیا ڕاگەیاند، چونکە هەردوو وڵات (نەمسا و هەنگاریا)، […]
ئەشکەنجەی سپی: خۆی لە زیندانە و کتێبەکەی لێرەیە سازکردنی: ئیدریس عەلی کتێبی (ئەشکەنجەی سپی) بەرهەمی ژنە ڕۆژنامەنووس و چالاکوانی ناوداری ئێران (نێرگز محەمەدی)یە، لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە و خانمی وەرگێڕ (ڕووناک شوانی) بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش وەری گێڕاوەتە سەر زمانی کوردی. ئەم کتێبە لە زیندان نووسراوە، چیرۆکی ئازار و ئەشکەنجەی دەروونی […]
چاکەی خۆرەڵاتناسی بەسەر عەرەبەوە هاشم ساڵح لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع دەکرێت بڵێین دوای جەنگی جیهانیی دووەم، چەندین کەسایەتیی گەورە لە بواری خۆرەڵاتناسیدا (Orientalism) دەرکەوتوون؛ ئەوان بوون تیشکی پڕشنگداریان خستە سەر کەلەپووری عەرەبی-ئیسلامیمان و بە شێوازێکی بێوێنە هەم نوێیان کردەوە و هەم ڕووناکیان کردەوە. لەنێویان ئەو کەسایەتییانەدا، دەتوانین ئاماژە بەم ناوانە بکەین: لویس ماسینیۆن، مۆنتگۆمری […]
دنیای ئیبن سینا لە ڕۆمانێکدا ڕانانی: ئیدریس عەلی دیمەنی سەرەتای ڕۆمانەکە بە فەزایەکی غەمگینی قەڵای فەردەقان دەست پێ دەکات، کە لە دەمەو چێشتەنگاوێکی زوودا (ئیبن سینا) وەک زیندانییەکی دوورخراوە دەچێتە نێو قەڵاکەوە، بەڵام لەوێ، لەنێو قەڵاکەدا، وەک زیندانی چاو لێ ناکرێت و مامەڵەی خراپی لەتەکدا ناکەن، چونکە بەر لەوەی خۆی وەک دوورخراوەیەک بگاتە ئەوێ، ناو […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی هەشتەم بە هۆی (نان)ەوە، شاری میلانۆی ئیتاڵیا گۆمێک لە خوێنی بە خۆیەوە بینی وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع هەرچەندە بەشە جیاوازەکانی ئیتاڵیا لە ساڵی 1861دا یەکیان گرتەوە، کەچی لەگەڵ ئەوەشدا، ئیتاڵیا بە شێوەیەکی ئاشکرا و سەرنجڕاکێش بەدابەشکراوی مابووەوە. لە کاتێکدا باکووری ئیتاڵیا، بە هۆی ئەوەی زۆربەی پیشەسازییە گەورەکان لەوێ بوون و […]
گفتوگۆیەک سەبارەت بە کتێبی پاسۆرد سازکردنی: ئیدریس عەلی کتێبی پاسۆرد یەکێکە لە بڵاوکراوە باشەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، ژان بۆدریار نووسیویەتی و لەلایەن (کارزان عەزیز)ەوە بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش وەرگێڕراوەتە سەر زمانی کوردی؛ لەم دیدارەدا لەگەڵ کارزان عەزیز، دونیای کتێبەکە دەخەینە ڕوو… سەردەم: بۆچی کتێبی (پاسۆرد)ت هەڵبژارد بۆ وەرگێڕان؟ کارزان عەزیز: وەرگێڕانی (پاسۆرد)، […]
جەنگ لەنێوان کانت و هیگڵدا خالد ئەلغانمی وەرگێڕانی: هەورامان وریا قانع لە سەردەمی جەنگدا پێویستمان بەوەیە بگەڕێینەوە بۆ لای وتەی ئەو بیرمەندە مەزنانەی لەبارەی جەنگەوە دواون. جەنگ تەنها ڕووداوێکی سیاسی نییە، بەڵکوو تاقیکردنەوەیەکە بۆ سروشتی خودی عەقڵ خۆیشی. ئایا عەقڵ دەتوانێت سنوورێک بۆ توندوتیژی دابنێت، یان عەقڵ تەنها لەنێو توندوتیژیدا خۆی دەدۆزێتەوە؟ لێرەدا کانت و […]
ئێزیدییەکان لە دیدی ڕۆژەڵاتناسێکی ڕووسەوە ڕانانی: ئیدریس عەلی بەپێی زانیارییەکانی نێو دووتوێی ئەم کتێبە (چەند سەرنجێک دەربارەی ئێزیدییەکانی تورکیا)، کە بابەتەکانی مێژوویی و سیاسین، (کارتسۆڤ) ساڵی ١٨٧٩ نێراوە بۆ خۆرەڵاتی ناوەڕاست تاوەکوو بەشدار بێت لە خزمەتی دیپلۆماسیدا، هەر وەکوو خۆیشی ئاماژەی بۆ کردووە، لە کتێبی (حەوت ساڵ خزمەتکردن لە خۆرەڵاتی ناوەڕاستدا) نووسیویەتی: “لە پایزی ساڵی […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی حەوتەم دوای کۆتاییهاتنی جەنگی دووەمی جیهانی، مۆسکۆ ٥٠٠ هەزار دیلی ژاپۆن لای خۆی دەکات بە کرێکار وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع لە مانگی ئابی ساڵی 1941دا، ژاپۆن و یەکێتیی سۆڤیەت توانییان بگەنە لێکتێگەشتنێک، کە دواتر واژۆکردنی ڕێککەوتنێکی لێ کەوتەوە. بەگوێرەی ڕێککەوتنەکە، هەردوو لا ڕازی بوون بەوەی بۆ ماوەی پێنج ساڵ پەلاماری […]
کتێبی (هونەری خۆشویستن) لە وتووێژێکدا سازکردنی: ئیدریس عەلی کتێبی هونەری خۆشویستن یەکێکە لە بەرهەمە چاپکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، ئەریک فرۆم نووسیویەتی و لەلایەن نووسەر و وەرگێڕ (کەریم پەڕەنگ)ەوە بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش وەرگێڕراوەتە سەر زمانی کوردی… لەم وتووێژەدا لەگەڵ وەرگێڕی کتێبەکە ناوەرۆک و دنیای کتێبەکە دەخەینە ڕوو. سەردەم: ئەم کتێبه لە ناوەڕاستەکانی […]
یاداشتەکانی ناپۆلیۆن: پاڵەوان دان بە شکستدا نانێت وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع ناپۆلیۆن (15ی ئابی 1769-5ی ئایاری 1821) ئەو پیاوەی تەنها نزیکەی 52 ساڵ ژیا، وەلێ ڕۆژگارێک بوو، بە زەبری هێز و شمشێر و تۆپخانە، نیوەی وڵاتانی ئەورووپای خستبووە ژێر ڕکێفی خۆیەوە. ئەو پیاوەی سەروەختێک بە خۆی و ئۆردووەکەیەوە دەکەوتە ڕێ، وەک دەڵێن خۆی […]
کتێبێک بانگهێشتمان دەکات بۆ موزیک ڕانانی: ئیدریس عەلی کتێبی (بانگهێشتێک بۆ موزیک) لە لایەکەوە لێکۆڵینەیەکی ورد و هەمەلایەنە سەبارەت بە مێژوو و ڕەهەندەکانی موزیک، لە لایەکی ترەوە ئاشناکردنی ئێمەیە بەو هونەرە مەزنە، ئاشناکردنێک، کە ڕێک دید و زیهنییەتمان سەبارەت بە موزیک دەگۆڕێت و وامان لێ دەکات قووڵتر، زانستیتر و هونەرییانەتر لە موزیک، وەک هونەر و […]
پەیامی ڕۆژی جیهانیی شانۆ بۆ ساڵی ٢٠٢٦ لەلایەن (ویڵەم دافۆ)وە وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: ڕزگار حەمە ڕەشید من ئەکتەرم، بە شێوەیەکی سەرەکی وەک ئەکتەری فیلم ناسراوم، بەڵام ڕەگوڕیشەم بەقووڵی دەگەڕێتەوە ناو شانۆ. لە ساڵانی 1977-2003دا لە نیو یۆرک ئەندامی گروپی شانۆی وستەر بووم، کاری ئۆریجیناڵم لە پێرفۆرمین گەراج “Performing Garage” دروست دەکرد و پێشکەشم دەکردن و […]
