“فانتازیا بەرهەمی خەیاڵە” گفتوگۆیەک سەبارەت بە کتێبی فانتازیا و ئەدەبی فانتازیا سازکردنی: ئیدریس عەلی کتێبی “فانتازیا و ئەدەبی فانتازیا” لە کتێبە باش و پڕ لە زانیارییەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە، بابەتی ئەم کتێبە توێژینەوەی ئەدەبییە و لەلایەن نووسەر و توێژەری دیاری کورد “سابیر ڕەشید”ەوە نووسراوە، لەم دیدارەدا قسە لەسەر دنیای کتێبەکە و پرسی فانتازیا […]
سەفەری نووسین: لە قوڕەوە تا کۆمپیوتەر یاداشتێک دەربارەی کتێبی “جیهانی نووسراو” بەختیار حەمەسوور لەبەر دەم کۆمپیوتەرەکەدا دانیشتوویت و دەنووسیت، پەنجەکانت بەخێرایی بەسەر کیبۆرد و پیت و هێماکانی خاڵبەندیدا دێن و دەچن، لەپڕ بۆ ساتێک ڕادەوەستیت، دەستت لە هەوادا دەمێنێتەوە و زەینت دوور دەڕوات: نووسین تا دەگات بەم ساتە، چەند ڕێگە و قۆناغ و وێستگەی بڕیوە؟ […]
ئان کارسن، شاعیری ئەفسانەکان، خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ٢٠٢٦ی بردەوە ئامادەکردنی: سەردەم شاعیر و نووسەری کەنەدی “ئان کارسن/Anne Carson” وەک ڕێزلێنانێک بۆ بەرهەمە “ئازا و داهێنەرانەکانی،” خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی بۆ ساڵی ٢٠٢٦ بەدەست هێنا. بردنەوەی خەڵاتەکە دوای کاروانێکی ئەدەبیی دوورودرێژ دێت، کاروانێک شیعر، وەرگێڕان، وانەگوتنەوەی زانکۆ و توێژینەوەی ئەدەبیاتی کلاسیکی لەخۆ گرتووە. لەمساڵدا بڕی خەڵاتەکە بریتییە […]
“زمانی کوردی دوایین زمانە ئەم کتێبەی بۆ وەرگێڕراوە” سەبارەت بە کتێبی نەژاد و مێژوو سازکردنی: ئیدریس عەلی کتێبی “نەژاد و مێژوو” یەکێکە لە کتێبە گرنگە و بەبایەخەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، کە لە ماوەی ڕابوردوودا چاپ و بڵاو کراوەتەوە؛ ئەم کتێبە لەلایەن “کلۆد لێڤی-شتراوس”ەوە نووسراوە، کە یەکێکە لە فەیلەسووفە ناودارەکانی فەڕەنسا و جیهان. ناوبراو […]
لەنێوان شێخ و شاعیردا نامەیەکی نزار قەببانی بۆ مستەفا زەرقا، کە بۆ یەکەم جارە بڵاو دەکرێتەوە لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع پێش چەند ڕۆژێک لەمەوبەر، ئەمجەد مەکی، لێکۆڵەری فەتواکانی شێخ مستەفا زەرقا، کە یەکێکە لە کەسە نزیکەکانی، نامەیەکی دەستنووسی نزار قەببانیی شاعیری بۆ شێخ مستەفا زەرقا خستە ڕوو؛ نامەکە بۆ یەکەم جارە بڵاو دەکرێتەوە. ئەمە […]
ئیبراهیم نەسروڵڵا و بەدەستھێنانی خەڵاتی جیهانیی نەیۆستاد بۆ ئەدەب شانازییەکی مێژووییە بۆ ئەدەبی عەرەبی و فەڵەستینی ئامادەکردنی: سەردەم ئیبراهیم نەسروڵڵا، شاعیر و ڕۆماننووسی فەڵەستینی-ئوردنی، ئەمساڵ (٢٠٢٦) خەڵاتی نێودەوڵەتیی “نەیۆستاد”ی بۆ ئەدەب بەدەست ھێنا، کە بە یەکێک لە بەرزترین و بەپێزترین خەڵاتە ئەدەبییەکانی جیهان دادەنرێت و لە ناوەندە ڕۆشنبیرییەکاندا بە خەڵاتی “نۆبڵی ئەمەریکی” ناسراوە. تەنانەت لەسەر […]
پەڕینەوە بەسەر “پردی ئارتا”دا یاداشتێک دەربارەی کتێبی “ڕێژیسۆر و نمایش: لە سلێمانییەوە بۆ ستۆکهۆڵم” بەختیار حەمەسوور “ئەزموون” ئەو ناوەیە کە کەسێک، لە هەر پێگەیەکدا بێت، ساڵانێک سەرقاڵی کارێک دەبێت و پاشتر لە شێوەی نووسراوێکدا، کە خۆبەخۆ دەچێتە خانەی “یادەوەری”یەوە، دەینووسێتەوە، یاخود گەر توانای نووسینەوەشی نەبوو، ئەوا ڕەنگە بە شێوەی زارەکی باس لەو ئەزموونەی بکات، ئیدی […]
سێ ژیانی ژنێکی کورد لە یادەوەرییەکانی ئاڵتوون باساراندا ڕانانی: ئیدریس عەلی کتێبەکە سێ بەشی ژیانی “ئاڵتوون باساران” دەگێڕێتەوە: ژیانی یەکەم لە وڵاتی تورکیا، واتە ئەو گوندەی وا تێیدا لەگەڵ خێزان و کەسوکارەکەیدا دەژی، واتە ساڵانی ١٩٥٧ تا ١٩٨٣ دەگێڕێتەوە؛ ژیانی دووەمی ئاڵتوون دەکەوێتە وڵاتی سوید و پێک هاتووە لە ساڵانی ١٩٨٦ تا ١٩٩١؛ ژیانی سێیەمیش […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی چواردەیەم ئەو کاتەی ئۆکرانیا چەپۆکی ڕووسیای تێک شکاند “چیرۆکی ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ٣٦ ساڵ لەمەوبەر” تەها عەبدولناسر ڕەمەزان لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع لەگەڵ کۆتاییهاتنی جەنگی دووەمی جیهاندا، جیهان چووە ناو سەردەمی جەنگی ساردەوە، جەنگێک تێیدا جیهان بەسەر دوو جەمسەری ڕکابەردا دابەش بووبوو: جەمسەری خۆراوا بە ڕابەرایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا، جەمسەری خۆرەڵات بە […]
کتێبێک ئاشنامان دەکات بە چەمکی سێکس لە ئەدەبدا ڕانانی: ئیدریس عەلی لە یەکێک لە بابەتەکانی نێو دووتوێی کتێبی “ئەدەب و سێکس؛ نووسینە شەرمهێنەرەکان”دا بە ناوی “نووسینە شەرمهێنەرەکان و گەنجینەی ئەدەبی،” باس لەوە کراوە کە تەمەنی مێژووی ئەدەب یەکسانە بە تەمەنی مێژووی ئیرۆتیسم. سەردەمی ڕۆمانتیک پڕە لەو نووسراوە و شیعرە عاشقانانە، بە شتە ڕووتە ڕەشۆکی و […]
کاتێک لیریکبوون لە شیعردا دەبێتە تۆمەت د. جاسم حسەین ئەلخالدی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع هەندێک لەو ڕەخنەگرانەی لایەنگری مۆدێرنە و پۆستمۆدێرنەن، ئەو شاعیرانەی شیعرەکانیان لێوانلێوە لە سۆز، بە شاعیرانی “لیریکی/الغنائيين” وەسف دەکەن. وا دیارە ئەم سیفەتە لەلای ئەو ڕەخنەگرانە مەدح و ستایش نییە، بەڵکوو بەشێکە لە تێبینی و ڕەخنەکانیان لەسەر شیعری لیریکی. وەک بڵێیت […]
تەنها دارهەنارەکە خۆی، یان تەنها مردووەکان خۆیان! میران سیروان “زیندووان دەمرن یان سەفەر دەکەن، مردووانیش هەمیشە دێن! پێم وا بوو ژیان و مردن دوو دونیای جودان و سنوورێکی ئاشکرایان لەنێواندایە، بەڵام ئێستا دەزانم دوو دونیای یەکانگیرن. یەکدی دادەتاشن، پەرداخی ئەمیان تینووێتیی ئەویان دەشکێنێت. باوکم ئەوەی دەزانی و دارهەنارەکەش زۆر باش ئەوە دەزانێت. من وەک دارهەنارەکە […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی سیانزەیەم سانسۆری تاڵیبان و ترس “چیرۆکی ڕەفەی کتێبخانەکان، کە تا بێت بەرەو چۆڵبوون دەڕوات” لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع ٢٣ی نیسانی هەموو ساڵێک، هاوکاتە لەگەڵ ڕۆژی جیهانیی کتێب و مافی دانەر، یونسکۆ ئەم ڕۆژە وەک دەرفەتێک بۆ جەختکردنەوە لەسەر ڕۆڵی کتێب، لە بەستنەوەی نەوەکان و کولتوورەکان بە یەکترەوە، سەیری دەکات؛ بەڵام ئەم […]
ئومبێرتۆ ئێکۆ لە گفتوگۆیەکدا هەموو شتێک دەڵێت ڕانانی: ئیدریس عەلی ئەم کتێبە (ئومبێرتۆ ئێکۆ) گفتوگۆیەکی گەرموگوڕ و هەستیار و پڕ لە زانیارییە دەربارەی قۆناغەکانی ژیان و سەرەتای دەستبردن بۆ پشکۆی نووسین و گەشەکردنە لەسەرخۆکانی هزر و داهێنانی ئەم نووسەر و بیرمەندە جیهانییە، گفتوگۆکە لەلایەن “لەیلا ئەعزەم زەنگەنە”وە ئەنجام دراوە و نووسەر و وەرگێڕ “هیوا قادر” […]
ئەو نووسەرەی دوو جار دەمرێت “هەندێک دەق زوو پیر دەبن و هەندێکی تریش لەگەڵ هەر نەوەیەکدا گەنج دەبنەوە” خالد ئەلغانمی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع نووسەر ڕەنگە دوو جار بمرێت؛ جارێکیان کاتێک خەڵک لە خوێندنەوەی دەوەستن، جارێکی تریش کاتێک تەرمەکەی لە قووڵایی خاکدا دەشارێتەوە. پارادۆکسەکە لەوەدایە، مردنی یەکەم بە ساڵانێکی زۆر پێش مردنی دووەم دەکەوێت، […]
یادەوەرییە سیاسییەکانی سوڵتان عەبدولحەمید ڕانانی: ئیدریس عەلی بابەتەکانی نێو دووتوێی کتێبی “یادەوەرییە سیاسییەکانم” بریتین لە: سوڵتان عەبدولحەمیدی دووەم، تورکانی جوان و دەستوور، سکاڵای ئەرمەنەکان، گرفتی جووەکان، کورد و ئەرمەن، باڵوێزی ئەڵمانیا و گرفتی ئەرمەن، دواکەوتنی عوسمانییەکان، ناردنی ئەفسەرەکان بۆ وڵاتانی بیانی، دەزگای هەواڵگری و سیخوڕی، ئەو پلانەی لە مەکەدۆنیا دەیگێڕن، پێویستیی ئاسایش و سەقامگیری، دامەزراوەکانی […]
“دادگاییکردن” یەكەمین شانۆنامەی دۆكیۆمێنتاریی كوردییە میران سیروان ڕەنگە من و هاوجیلی من، ڕاستەوخۆ لە ڕادیۆی بەغداد و تەلەڤزیۆنی فەرمیی عیراقەوە خوێندنەوەی هەواڵی جێبەجێكردنی پرۆسەی ئەنفالمان نەبیستبێت، یان وەختێت گەشتمان بۆ شارەكانی كوردستان كردبێت، لە نیوەی ڕێگە گەمارۆدانی گوندەكان و ڕاگوێزانی خەڵكەكەی و خاپووركردنی ماڵەكانیانمان نەدیبێت، چونكە لە سەروبەندێكدا بەكرداركردنی پیلانی جینۆسایدی ئەنفال لەدایك بوو، هێشتا […]
ئایا خەڵکی هێشتا دەخوێننەوە؟ خالید ئەلغانمی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع هەرکاتێک کەسێک گلەیی لە هەیمەنە و باڵادەستیی مۆبایل یان تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بکات، ئەو پرسیارەی سەرەوە دێتەوە بەر باسوخواس و خەریکە دەبێتە ئەو پرسیارەی بەردەوام دووبارە دەبێتەوە: ئایا خەڵکی هێشتا دەخوێننەوە؟ وەڵامەکەش زۆر جار بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە دێت و دەڵێت: چیتر کەس ناخوێنێتەوە. بەڵام ئەم […]
چەقۆ و یادەوەرییەکی تاڵ ڕانانی: ئیدریس عەلی کتێبی “چەقۆ” نوێترین بەرهەمی نووسەری ناوداری هیندی-بەریتانی “سەلمان ڕوشدی”یە، ئەو نووسەرەی بە هۆی یەکێک لە ڕۆمانەکانیەوە بەر نەفرەتی جیهانی ئیسلامی کەوت و فەتوای حەڵاڵکردنی خوێنیان بۆ دەرکرد، هاوکات بڕیکی زۆر پارە وەک پاداشت بۆ هەر “دیندارێک”ی پەڕگیر تەرخان کرا، کە دەستی بگاتە گیانی ئەم نووسەرە و بە قەولی […]
سەرنجێکی کورت لەسەر فەلسەفەی سیاسیی هیگڵ وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی هیگڵ لە دەستنووسەکانی ینادا دەنووسێت: “هەرکەسێک دەیەوێت و وا بیر دەکاتەوە باشترینی جیهانێک بێت کە هیی ئەوە، بەڵام ئەو کەسە باشترینی ئەم جیهانەیە، کە بە باشترین شێوە ئەو جیهانە وەسف بکات کە هیی خۆیەتی.” ڕەنگە بتوانرێت بگوترێت فەلسەفەی سیاسیی هیگڵ باشترین هەوڵی فەلسەفییە بۆ وەسفی جیهانی […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی دوانزەیەم لەم ساڵەدا ژاپۆن بۆ خزمەتی بەرژەوەندییەکانی خۆی، سەرۆکی چینی تیرۆر کرد نووسینی: تەها عەبدولناسر ڕەمەزان لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، لە وڵاتی چین، دەسەڵاتی بنەماڵەی “چینگ/Qing” بە هۆی چەندین هۆکارەوە، لەوانە دەستتێوەردانی بیانی، شۆڕشی ناوخۆیی و گەندەڵیی کارگێڕی، ڕووبەڕووی داڕمان بووەوە. لە ماوەی جەنگی ڕووسیا و ژاپۆن، […]
“ئەم شانۆنامەیە هەلومەرجی زۆری تێدایە بۆ سینەما” سەبارەت بە شانۆنامەی دادگاییکردن سازکردنی: ئیدریس عەلی شانۆنامەی “دادگاییکردن” بەرهەمێکی نوێی نووسەر و هونەرمەندی ناوداری کورد “دانا ڕەئووف”ە، کە باس لە کارەساتی ئەنفال دەکات و بە شێوەیەکی هونەری وامان لێ دەکات ئەو تاوانە گەورەیە و چیرۆکە غەمگینەکانی لەیاد نەکەین. شانۆنامەکە دۆکیۆمێنتارییە و پشتی بە کۆمەڵێک داتا، بەڵگە و […]
فریدریک نیچە: عەقڵێکی مەزن خلیسکایە نێو قووڵایی دێوانەییەوە “تیۆرییەکانی فرۆید دەربارەی نائاگایی، قەرزاری ئەون” د. ماهر شفیق فرید لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع فەیلەسووفی ئەڵمانی فریدریک نیچە ساڵی ١٩٠٠ ماڵاوایی لە جیهان کرد، کۆچی دوایی ئەو هاوکات بوو لەگەڵ پێچانەوەی لاپەڕەکانی سەدەی نۆزدەیەمدا، بەڵام کاریگەرییەکانی تا ئەمڕۆش لە بوارەکانی فەلسەفە، دەروونناسی و هزری سیاسی بەردەوامە. […]
هیدایەت و ئەزموونی مۆدێرنە وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی مرۆڤ وەک بوونەوەرێک تەنها یەک جار لەدایک نابێت، هەموو لەدایکبوونیان هەمان ئەو یەک ڕۆژە نییە کە دایکیان بوونی پێ بەخشیون، بەڵکوو ئەو لەدایکبوونە ناچاریان دەکات لەدایکبوون پێشکەش بە خۆیان بکەن. – گابریێل گارسیا مارکیز لە مێژووی مۆدێرنی خۆرەڵاتی ناوەڕاستدا سەبارەت بە بەریەککەوتنی نەریت و مۆدێرنە چەندان نەوەی ڕۆشنبیر […]
