ئومبێرتۆ ئێکۆ لە گفتوگۆیەکدا هەموو شتێک دەڵێت ڕانانی: ئیدریس عەلی ئەم کتێبە (ئومبێرتۆ ئێکۆ) گفتوگۆیەکی گەرموگوڕ و هەستیار و پڕ لە زانیارییە دەربارەی قۆناغەکانی ژیان و سەرەتای دەستبردن بۆ پشکۆی نووسین و گەشەکردنە لەسەرخۆکانی هزر و داهێنانی ئەم نووسەر و بیرمەندە جیهانییە، گفتوگۆکە لەلایەن “لەیلا ئەعزەم زەنگەنە”وە ئەنجام دراوە و نووسەر و وەرگێڕ “هیوا قادر” […]
ئەو نووسەرەی دوو جار دەمرێت “هەندێک دەق زوو پیر دەبن و هەندێکی تریش لەگەڵ هەر نەوەیەکدا گەنج دەبنەوە” خالد ئەلغانمی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع نووسەر ڕەنگە دوو جار بمرێت؛ جارێکیان کاتێک خەڵک لە خوێندنەوەی دەوەستن، جارێکی تریش کاتێک تەرمەکەی لە قووڵایی خاکدا دەشارێتەوە. پارادۆکسەکە لەوەدایە، مردنی یەکەم بە ساڵانێکی زۆر پێش مردنی دووەم دەکەوێت، […]
یادەوەرییە سیاسییەکانی سوڵتان عەبدولحەمید ڕانانی: ئیدریس عەلی بابەتەکانی نێو دووتوێی کتێبی “یادەوەرییە سیاسییەکانم” بریتین لە: سوڵتان عەبدولحەمیدی دووەم، تورکانی جوان و دەستوور، سکاڵای ئەرمەنەکان، گرفتی جووەکان، کورد و ئەرمەن، باڵوێزی ئەڵمانیا و گرفتی ئەرمەن، دواکەوتنی عوسمانییەکان، ناردنی ئەفسەرەکان بۆ وڵاتانی بیانی، دەزگای هەواڵگری و سیخوڕی، ئەو پلانەی لە مەکەدۆنیا دەیگێڕن، پێویستیی ئاسایش و سەقامگیری، دامەزراوەکانی […]
“دادگاییکردن” یەكەمین شانۆنامەی دۆكیۆمێنتاریی كوردییە میران سیروان ڕەنگە من و هاوجیلی من، ڕاستەوخۆ لە ڕادیۆی بەغداد و تەلەڤزیۆنی فەرمیی عیراقەوە خوێندنەوەی هەواڵی جێبەجێكردنی پرۆسەی ئەنفالمان نەبیستبێت، یان وەختێت گەشتمان بۆ شارەكانی كوردستان كردبێت، لە نیوەی ڕێگە گەمارۆدانی گوندەكان و ڕاگوێزانی خەڵكەكەی و خاپووركردنی ماڵەكانیانمان نەدیبێت، چونكە لە سەروبەندێكدا بەكرداركردنی پیلانی جینۆسایدی ئەنفال لەدایك بوو، هێشتا […]
ئایا خەڵکی هێشتا دەخوێننەوە؟ خالید ئەلغانمی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع هەرکاتێک کەسێک گلەیی لە هەیمەنە و باڵادەستیی مۆبایل یان تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بکات، ئەو پرسیارەی سەرەوە دێتەوە بەر باسوخواس و خەریکە دەبێتە ئەو پرسیارەی بەردەوام دووبارە دەبێتەوە: ئایا خەڵکی هێشتا دەخوێننەوە؟ وەڵامەکەش زۆر جار بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە دێت و دەڵێت: چیتر کەس ناخوێنێتەوە. بەڵام ئەم […]
چەقۆ و یادەوەرییەکی تاڵ ڕانانی: ئیدریس عەلی کتێبی “چەقۆ” نوێترین بەرهەمی نووسەری ناوداری هیندی-بەریتانی “سەلمان ڕوشدی”یە، ئەو نووسەرەی بە هۆی یەکێک لە ڕۆمانەکانیەوە بەر نەفرەتی جیهانی ئیسلامی کەوت و فەتوای حەڵاڵکردنی خوێنیان بۆ دەرکرد، هاوکات بڕیکی زۆر پارە وەک پاداشت بۆ هەر “دیندارێک”ی پەڕگیر تەرخان کرا، کە دەستی بگاتە گیانی ئەم نووسەرە و بە قەولی […]
سەرنجێکی کورت لەسەر فەلسەفەی سیاسیی هیگڵ وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی هیگڵ لە دەستنووسەکانی ینادا دەنووسێت: “هەرکەسێک دەیەوێت و وا بیر دەکاتەوە باشترینی جیهانێک بێت کە هیی ئەوە، بەڵام ئەو کەسە باشترینی ئەم جیهانەیە، کە بە باشترین شێوە ئەو جیهانە وەسف بکات کە هیی خۆیەتی.” ڕەنگە بتوانرێت بگوترێت فەلسەفەی سیاسیی هیگڵ باشترین هەوڵی فەلسەفییە بۆ وەسفی جیهانی […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی دوانزەیەم لەم ساڵەدا ژاپۆن بۆ خزمەتی بەرژەوەندییەکانی خۆی، سەرۆکی چینی تیرۆر کرد نووسینی: تەها عەبدولناسر ڕەمەزان لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، لە وڵاتی چین، دەسەڵاتی بنەماڵەی “چینگ/Qing” بە هۆی چەندین هۆکارەوە، لەوانە دەستتێوەردانی بیانی، شۆڕشی ناوخۆیی و گەندەڵیی کارگێڕی، ڕووبەڕووی داڕمان بووەوە. لە ماوەی جەنگی ڕووسیا و ژاپۆن، […]
“ئەم شانۆنامەیە هەلومەرجی زۆری تێدایە بۆ سینەما” سەبارەت بە شانۆنامەی دادگاییکردن سازکردنی: ئیدریس عەلی شانۆنامەی “دادگاییکردن” بەرهەمێکی نوێی نووسەر و هونەرمەندی ناوداری کورد “دانا ڕەئووف”ە، کە باس لە کارەساتی ئەنفال دەکات و بە شێوەیەکی هونەری وامان لێ دەکات ئەو تاوانە گەورەیە و چیرۆکە غەمگینەکانی لەیاد نەکەین. شانۆنامەکە دۆکیۆمێنتارییە و پشتی بە کۆمەڵێک داتا، بەڵگە و […]
فریدریک نیچە: عەقڵێکی مەزن خلیسکایە نێو قووڵایی دێوانەییەوە “تیۆرییەکانی فرۆید دەربارەی نائاگایی، قەرزاری ئەون” د. ماهر شفیق فرید لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع فەیلەسووفی ئەڵمانی فریدریک نیچە ساڵی ١٩٠٠ ماڵاوایی لە جیهان کرد، کۆچی دوایی ئەو هاوکات بوو لەگەڵ پێچانەوەی لاپەڕەکانی سەدەی نۆزدەیەمدا، بەڵام کاریگەرییەکانی تا ئەمڕۆش لە بوارەکانی فەلسەفە، دەروونناسی و هزری سیاسی بەردەوامە. […]
هیدایەت و ئەزموونی مۆدێرنە وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی مرۆڤ وەک بوونەوەرێک تەنها یەک جار لەدایک نابێت، هەموو لەدایکبوونیان هەمان ئەو یەک ڕۆژە نییە کە دایکیان بوونی پێ بەخشیون، بەڵکوو ئەو لەدایکبوونە ناچاریان دەکات لەدایکبوون پێشکەش بە خۆیان بکەن. – گابریێل گارسیا مارکیز لە مێژووی مۆدێرنی خۆرەڵاتی ناوەڕاستدا سەبارەت بە بەریەککەوتنی نەریت و مۆدێرنە چەندان نەوەی ڕۆشنبیر […]
ڕێبهرانی فیکر لەپێش ڕێبهرانی سیاسەتەوەن، نەک بە پێچەوانەوە “ئەگەر هیگڵ نەبووایە، بسمارکیش نەدەبوو” هاشم ساڵح وهرگێڕانی: دکتۆر ئهحمهد فاتح محهمهد یەکەم، پێویستە بزانین لە سەردەمی هیگڵدا ئەڵمانیا خاوەنی زۆرینەیەکی گەورەی پرۆتستانت بوو، کە ڕێژەکەی دەگەیشتە لە سەددا حەفتا، ئەوانی تریش کاسۆلیک بوون و شوێنکەوتووی ڤاتیکان و پاپای ڕۆما بوون، کە پرۆتستانتەکان بەتەواوهتیی ڕقیان لێی دەبووەوە. […]
نۆ گۆشەنیگا بۆ شانۆی هاوچەرخ خوێندنەوەی کتێبی “چەمکەکانی شانۆ” بەختیار حەمەسوور ئەم کتێبە لە درێژەی پڕۆژە جدی و جوانەکانی هونەرمەند و نووسەری بەئەزموون فازڵ جافە، کتێبەکە نوێترین بەرهەمیەتی و ناوی “چەمکەکانی شانۆ”یە و لەلایەن دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمەوە چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ئەم کتێبە یەکێک لە کتێبە بەنرخەکان لە بوارەکانی شانۆدا، کتێبەکە لە قەوارەیەکی […]
شێرکۆ بێکەس و کوردبوون مەریوان وریا قانع لە ژیانی هەموو میللەتێکدا هەندێک ڕووداوی ناخۆش هەن کە دەبنە بەشێک لە ”یادەوەری گشتیی“ ئەو میللەتە و ساڵانێکی درێژ لەگەڵ نەوە جیاوازەکانی ئەو میللەتەدا دەمێننەوە، لە مێژووی ئێمەدا، بۆ نموونە، ڕووداوی شەشی ئەیلولی ١٩٣٠، لە سێدارەدانی سەرۆک کۆماری مەهاباد، هەرەسی ساڵی ١٩٧٥، کیمیابارانکردنی هەڵەبجە و پەلامارەکانی ئەنفال لە […]
شێرکۆ بێکەس… وەکوو خۆی ڕەووف بێگەرد قسەکردن لەسەر شێرکۆ بێکەس، قسەکردنە لەسەر کەسێکی نائاسایی کە ناتوانرێت تەنیا لەسەر نەمانە فیزیکییەکەی بدوێیت و بە پێی زانیارییە ئاساییەکان پێکهاتە و هاوکێشەکانی هەڵبسەنگێنیت. ئەمەش خەسڵەتی هەموو ئەو کەسانەیە کە وەک ئەنجام ڕەهەندێکی ڕەمزی لەخۆدەگرن و توانای هێشتنەوە و قۆرغکردنیان لە چوارچێوە و مەودایەکی دیاری کراودا مەحاڵە. شێرکۆ بە […]
ئێستا ژیان نیشتمانمە بهختیار عهلی نۆرمان میللەر لە تێکستێکیدا دەڵێت «مردن زۆر سەخت نییە، تا ئێستا کەس نییە نەیتوانیبێت بمرێت». بەڵام ئەم وەسفە بۆ هەموو کەس دروست نییە… بەبڕوای من شێرکۆ لەوانەیە چەندە بیەوێت، چەندە هەوڵبدات ناتوانێت بمرێت. کورتکردنەوە و وەسفکردنی شێرکۆ لەکارە سەختەکانە، من ڕستەیەک شکنابەم لە وەسفیدا باسیبکەم، دێڕێکی کنۆت هامبسون نەبێت کە […]
مردن زۆر بەزەحمەت دەرەقەتی گێڕانەوە دێت سەبارەت بە ڕۆمانی “خوێنی ئەرمەنی” سازکردنی: ئیدریس عەلی ڕۆمانی “خوێنی ئەرمەنی” یەکێکە لە کورتەڕۆمانەکانی نووسەر “سوارە نەجمەدین” و لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە، ئەم ڕۆمانە گەلێک گفتوگۆی جیاواز و قسەوباس هەڵدەگرێت. لەم دیدارەدا لەگەڵ نووسەری ڕۆمانەکە، هەوڵ دەدەین دنیای ڕۆمانەکە و چەند پرسێکی دیکەی تایبەت بە ڕۆمانەکە […]
هاوینی سووتێنەر چۆن و بە چ شێوەیەک لە دەقی نووسەرانی فەڕەنسیدا ڕەنگی داوەتەوە؟ لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع لە هاوینی ئەمساڵدا، پلەکانی گەرما لە پایتەختەکانی کیشوەرە پیرەکە بە ڕادەیەک بەرز بووەتەوە و گەیشتووەتە ئاستێک، تا ماوەیەکی نزیکیش وەک حاڵەتێکی دەگمەن سەیر دەکرا. لێرەوە و لەنێو تانوپۆی یادەوەریدا، ئەو دەقە ئەدەبییە گەورە و مەزنانه دێنەوە بەر […]
من و شیعر لە ئەزموونەوە تا بیرەوەری ڕانانی: ئیدریس عەلی لە کتێبی “من و شیعر”دا، ئێمە لەبەر دەم ئەزموونێکی گەورەی شیعریدا دەوەستین و لەپشت دنیای تێکست و داهێنانی ئەدەبییەوە بەر دنیایەکی دیکە دەکەوین، دنیایەک کە بۆ هەمووان نامۆ و درکپێنەکراوە، ئەگەرچی ئەو پێشتر لە ڕێی ئەزموونە شیعرییە باڵاکەیەوە ئامادەیی و هەژموونی دەسەڵاتی ئەدەبیی خۆی پیشان […]
کیەکەگۆ: ئەوی دیی فەلسەفە وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی کیەکەگۆ ڕۆژێک لە شوێنێکدا نووسیی، گەر بڕیارم دا نووسینێک لەسەر مەزارەکەم دابنێن، با ئەمە بنووسن: “ئەو تاکە کەسێک بوو و ئەگەر هێشتا ئەم ڕستەیە ڕوون نییە، ئەوا ڕۆژێک دێت هەمووان لێی تێدەگەن.” پێدەچێت ئەو ڕۆژە هاتبێت و ئەمڕۆ فەیلەسووفێکی وەک کیەکەگۆ، کە سەردەمێک دژی شەپۆلی سەرەکیی سەدەکەی خۆی […]
تەنها دارهەنارەکە خۆی لەنێوان هونەر و مردووشۆردندا ڕانانی: ئیدریس عەلی “پێم وا بوو ژیان و مردن دوو دونیای جودان و سنوورێکی ئاشکرایان لەنێواندایە، بەڵام ئێستا دەزانم دوو دونیای یەکانگیرن، یەکدی دادەتاشن، پەرداخی ئەمیان تینووێتیی ئەویان دەشکێنێت، باوکم ئەمەی دەزانی و دارهەنارەکەش باش ئەوە دەزانێت، من وەک دارهەنارەکە وەهام، بەڵام هەموو پەلکەکانم بڕاون و شکێنراون و […]
کاتێک لە جوانی دەدوێین، لە چی دەدوێین؟ خوێندنەوەیەکی هەمەلایەن بۆ کتێبی “ئیستێتیکا” بەختیار حەمەسوور بەشی یەکەم یەکێک لە کتیبە هەرە گرنگەکانی سەدەی بیستەم لەبەر دەستماندایە، هەڵبەت بە زمانی کوردی و لە چاپێکی ناوازەدا، ناوی ئەم کتێبە “ئیستێتیکا”یە، نووسینی نووسەری ڕووس: یوری بۆرێڤ و وەرگێڕانی لە زمانی ماکییەوە (زمانی ڕووسی)، شاعیر و نووسەر ئەنوەر قادر محەمەدە. […]
کتێبی “هەڵاتن لە کابول” خەڵاتی بەناوبانگی “ئۆروێڵ” بەدەست دەهێنێت ئامادەکردن و وەرگێڕانی: هەورامان وریا قانع کتێبی “هەڵاتن لە کابول/The Escape from Kabul،” لە نووسینی نووسەری بەریتانی “کارین بارتلیت” خەڵاتی بەناوبانگی “ئۆروێڵ”ی بۆ ساڵی 2026 بەدەست هێنا. کتێبەکە بەڵگەنامەی هەڵاتنی نزیکەی 200 دادوەری ئافرەتی ئەفغانی، بە خۆیان و خێزانەکانیانەوە دەنووسێتەوە، ئەمە دوای گەڕانەوەی بزووتنەوەی تاڵیبان بۆ […]
دیموکراسی و مافەکانی مرۆڤ وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی ١. بیرکردنەوە لە مافەکانی مرۆڤ کەمتر لە دوو سەد ساڵ پاش نووسینی ڕاگەیەنراوی مافەکانی مرۆڤ و هاووڵاتیی ١٧٨٩ی فەڕەنسا و سی و شەش ساڵ پاش سەلماندنی ڕاگەیاندنی جیهانیی مافەکانی مرۆڤ لە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکاندا، مەسەلەی مافی مرۆڤ بەردەوام وەک وتووێژئامێزترین و ئاڵۆزترین مەسەلەکانی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی ماوەتەوە. ڕەنگە بکرێت […]
