لەنێوان شێخ و شاعیردا نامەیەکی نزار قەببانی بۆ مستەفا زەرقا، کە بۆ یەکەم جارە بڵاو دەکرێتەوە لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع پێش چەند ڕۆژێک لەمەوبەر، ئەمجەد مەکی، لێکۆڵەری فەتواکانی شێخ مستەفا زەرقا، کە یەکێکە لە کەسە نزیکەکانی، نامەیەکی دەستنووسی نزار قەببانیی شاعیری بۆ شێخ مستەفا زەرقا خستە ڕوو؛ نامەکە بۆ یەکەم جارە بڵاو دەکرێتەوە. ئەمە […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی چواردەیەم ئەو کاتەی ئۆکرانیا چەپۆکی ڕووسیای تێک شکاند “چیرۆکی ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ٣٦ ساڵ لەمەوبەر” تەها عەبدولناسر ڕەمەزان لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع لەگەڵ کۆتاییهاتنی جەنگی دووەمی جیهاندا، جیهان چووە ناو سەردەمی جەنگی ساردەوە، جەنگێک تێیدا جیهان بەسەر دوو جەمسەری ڕکابەردا دابەش بووبوو: جەمسەری خۆراوا بە ڕابەرایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا، جەمسەری خۆرەڵات بە […]
کاتێک لیریکبوون لە شیعردا دەبێتە تۆمەت د. جاسم حسەین ئەلخالدی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع هەندێک لەو ڕەخنەگرانەی لایەنگری مۆدێرنە و پۆستمۆدێرنەن، ئەو شاعیرانەی شیعرەکانیان لێوانلێوە لە سۆز، بە شاعیرانی “لیریکی/الغنائيين” وەسف دەکەن. وا دیارە ئەم سیفەتە لەلای ئەو ڕەخنەگرانە مەدح و ستایش نییە، بەڵکوو بەشێکە لە تێبینی و ڕەخنەکانیان لەسەر شیعری لیریکی. وەک بڵێیت […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی سیانزەیەم سانسۆری تاڵیبان و ترس “چیرۆکی ڕەفەی کتێبخانەکان، کە تا بێت بەرەو چۆڵبوون دەڕوات” لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع ٢٣ی نیسانی هەموو ساڵێک، هاوکاتە لەگەڵ ڕۆژی جیهانیی کتێب و مافی دانەر، یونسکۆ ئەم ڕۆژە وەک دەرفەتێک بۆ جەختکردنەوە لەسەر ڕۆڵی کتێب، لە بەستنەوەی نەوەکان و کولتوورەکان بە یەکترەوە، سەیری دەکات؛ بەڵام ئەم […]
ئەو نووسەرەی دوو جار دەمرێت “هەندێک دەق زوو پیر دەبن و هەندێکی تریش لەگەڵ هەر نەوەیەکدا گەنج دەبنەوە” خالد ئەلغانمی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع نووسەر ڕەنگە دوو جار بمرێت؛ جارێکیان کاتێک خەڵک لە خوێندنەوەی دەوەستن، جارێکی تریش کاتێک تەرمەکەی لە قووڵایی خاکدا دەشارێتەوە. پارادۆکسەکە لەوەدایە، مردنی یەکەم بە ساڵانێکی زۆر پێش مردنی دووەم دەکەوێت، […]
ئایا خەڵکی هێشتا دەخوێننەوە؟ خالید ئەلغانمی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع هەرکاتێک کەسێک گلەیی لە هەیمەنە و باڵادەستیی مۆبایل یان تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بکات، ئەو پرسیارەی سەرەوە دێتەوە بەر باسوخواس و خەریکە دەبێتە ئەو پرسیارەی بەردەوام دووبارە دەبێتەوە: ئایا خەڵکی هێشتا دەخوێننەوە؟ وەڵامەکەش زۆر جار بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە دێت و دەڵێت: چیتر کەس ناخوێنێتەوە. بەڵام ئەم […]
سەرنجێکی کورت لەسەر فەلسەفەی سیاسیی هیگڵ وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی هیگڵ لە دەستنووسەکانی ینادا دەنووسێت: “هەرکەسێک دەیەوێت و وا بیر دەکاتەوە باشترینی جیهانێک بێت کە هیی ئەوە، بەڵام ئەو کەسە باشترینی ئەم جیهانەیە، کە بە باشترین شێوە ئەو جیهانە وەسف بکات کە هیی خۆیەتی.” ڕەنگە بتوانرێت بگوترێت فەلسەفەی سیاسیی هیگڵ باشترین هەوڵی فەلسەفییە بۆ وەسفی جیهانی […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی دوانزەیەم لەم ساڵەدا ژاپۆن بۆ خزمەتی بەرژەوەندییەکانی خۆی، سەرۆکی چینی تیرۆر کرد نووسینی: تەها عەبدولناسر ڕەمەزان لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، لە وڵاتی چین، دەسەڵاتی بنەماڵەی “چینگ/Qing” بە هۆی چەندین هۆکارەوە، لەوانە دەستتێوەردانی بیانی، شۆڕشی ناوخۆیی و گەندەڵیی کارگێڕی، ڕووبەڕووی داڕمان بووەوە. لە ماوەی جەنگی ڕووسیا و ژاپۆن، […]
فریدریک نیچە: عەقڵێکی مەزن خلیسکایە نێو قووڵایی دێوانەییەوە “تیۆرییەکانی فرۆید دەربارەی نائاگایی، قەرزاری ئەون” د. ماهر شفیق فرید لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع فەیلەسووفی ئەڵمانی فریدریک نیچە ساڵی ١٩٠٠ ماڵاوایی لە جیهان کرد، کۆچی دوایی ئەو هاوکات بوو لەگەڵ پێچانەوەی لاپەڕەکانی سەدەی نۆزدەیەمدا، بەڵام کاریگەرییەکانی تا ئەمڕۆش لە بوارەکانی فەلسەفە، دەروونناسی و هزری سیاسی بەردەوامە. […]
هیدایەت و ئەزموونی مۆدێرنە وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی مرۆڤ وەک بوونەوەرێک تەنها یەک جار لەدایک نابێت، هەموو لەدایکبوونیان هەمان ئەو یەک ڕۆژە نییە کە دایکیان بوونی پێ بەخشیون، بەڵکوو ئەو لەدایکبوونە ناچاریان دەکات لەدایکبوون پێشکەش بە خۆیان بکەن. – گابریێل گارسیا مارکیز لە مێژووی مۆدێرنی خۆرەڵاتی ناوەڕاستدا سەبارەت بە بەریەککەوتنی نەریت و مۆدێرنە چەندان نەوەی ڕۆشنبیر […]
ڕێبه‌رانی فیکر لەپێش ڕێبه‌رانی سیاسەتەوەن، نەک بە پێچەوانەوە “ئەگەر هیگڵ نەبووایە، بسمارکیش نەدەبوو” هاشم ساڵح وه‌رگێڕانی: دکتۆر ئه‌حمه‌د فاتح محه‌مه‌د یەکەم، پێویستە بزانین لە سەردەمی هیگڵدا ئەڵمانیا خاوەنی زۆرینەیەکی گەورەی پرۆتستانت بوو، کە ڕێژەکەی دەگەیشتە لە سەددا حەفتا، ئەوانی تریش کاسۆلیک بوون و شوێنکەوتووی ڤاتیکان و پاپای ڕۆما بوون، کە پرۆتستانتەکان بەتەواوه‌تیی ڕقیان لێی دەبووەوە. […]
شێرکۆ بێکەس و کوردبوون مەریوان وریا قانع لە ژیانی هەموو میللەتێکدا هەندێک ڕووداوی ناخۆش هەن کە دەبنە بەشێک لە ”یادەوەری گشتیی“ ئەو میللەتە و ساڵانێکی درێژ لەگەڵ نەوە جیاوازەکانی ئەو میللەتەدا دەمێننەوە، لە مێژووی ئێمەدا، بۆ نموونە، ڕووداوی شەشی ئەیلولی ١٩٣٠، لە سێدارەدانی سەرۆک کۆماری مەهاباد، هەرەسی ساڵی ١٩٧٥، کیمیابارانکردنی هەڵەبجە و پەلامارەکانی ئەنفال لە […]
شێرکۆ بێکەس… وەکوو خۆی ڕەووف بێگەرد قسەکردن لەسەر شێرکۆ بێکەس، قسەکردنە لەسەر کەسێکی نائاسایی کە ناتوانرێت تەنیا لەسەر نەمانە فیزیکییەکەی بدوێیت و بە پێی زانیارییە ئاساییەکان پێکهاتە و هاوکێشەکانی هەڵبسەنگێنیت. ئەمەش خەسڵەتی هەموو ئەو کەسانەیە کە وەک ئەنجام ڕەهەندێکی ڕەمزی لەخۆدەگرن و توانای هێشتنەوە و قۆرغکردنیان لە چوارچێوە و مەودایەکی دیاری کراودا مەحاڵە. شێرکۆ بە […]
ئێستا ژیان نیشتمانمە به‌ختیار عه‌لی نۆرمان میللەر لە تێکستێکیدا دەڵێت «مردن زۆر سەخت نییە، تا ئێستا کەس نییە نەیتوانیبێت بمرێت». بەڵام ئەم وەسفە بۆ هەموو کەس دروست نییە… بەبڕوای من شێرکۆ لەوانەیە چەندە بیەوێت، چەندە هەوڵبدات ناتوانێت بمرێت. کورتکردنەوە و وەسفکردنی شێرکۆ لەکارە سەختەکانە، من ڕستەیەک شکنابەم لە وەسفیدا باسیبکەم، دێڕێکی کنۆت هامبسون نەبێت کە […]
هاوینی سووتێنەر چۆن و بە چ شێوەیەک لە دەقی نووسەرانی فەڕەنسیدا ڕەنگی داوەتەوە؟ لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع لە هاوینی ئەمساڵدا، پلەکانی گەرما لە پایتەختەکانی کیشوەرە پیرەکە بە ڕادەیەک بەرز بووەتەوە و گەیشتووەتە ئاستێک، تا ماوەیەکی نزیکیش وەک حاڵەتێکی دەگمەن سەیر دەکرا. لێرەوە و لەنێو تانوپۆی یادەوەریدا، ئەو دەقە ئەدەبییە گەورە و مەزنانه دێنەوە بەر […]
کیەکەگۆ: ئەوی دیی فەلسەفە وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی کیەکەگۆ ڕۆژێک لە شوێنێکدا نووسیی، گەر بڕیارم دا نووسینێک لەسەر مەزارەکەم دابنێن، با ئەمە بنووسن: “ئەو تاکە کەسێک بوو و ئەگەر هێشتا ئەم ڕستەیە ڕوون نییە، ئەوا ڕۆژێک دێت هەمووان لێی تێدەگەن.” پێدەچێت ئەو ڕۆژە هاتبێت و ئەمڕۆ فەیلەسووفێکی وەک کیەکەگۆ، کە سەردەمێک دژی شەپۆلی سەرەکیی سەدەکەی خۆی […]
کتێبی “هەڵاتن لە کابول” خەڵاتی بەناوبانگی “ئۆروێڵ” بەدەست دەهێنێت ئامادەکردن و وەرگێڕانی: هەورامان وریا قانع کتێبی “هەڵاتن لە کابول/The Escape from Kabul،” لە نووسینی نووسەری بەریتانی “کارین بارتلیت” خەڵاتی بەناوبانگی “ئۆروێڵ”ی بۆ ساڵی 2026 بەدەست هێنا. کتێبەکە بەڵگەنامەی هەڵاتنی نزیکەی 200 دادوەری ئافرەتی ئەفغانی، بە خۆیان و خێزانەکانیانەوە دەنووسێتەوە، ئەمە دوای گەڕانەوەی بزووتنەوەی تاڵیبان بۆ […]
دیموکراسی و مافەکانی مرۆڤ وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی ١. بیرکردنەوە لە مافەکانی مرۆڤ کەمتر لە دوو سەد ساڵ پاش نووسینی ڕاگەیەنراوی مافەکانی مرۆڤ و هاووڵاتیی ١٧٨٩ی فەڕەنسا و سی و شەش ساڵ پاش سەلماندنی ڕاگەیاندنی جیهانیی مافەکانی مرۆڤ لە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکاندا، مەسەلەی مافی مرۆڤ بەردەوام وەک وتووێژئامێزترین و ئاڵۆزترین مەسەلەکانی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی ماوەتەوە. ڕەنگە بکرێت […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی یانزەیەم لەم ساڵەدا ڕووسیا گەلێکی ڕاگواست و ٥٠٠ هەزاری لێ کوشتن نووسینی: تەها عەبدولناسر ڕەمەزان لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع لە سەدەی هەژدەیەمەوە ئیمپڕاتۆرییەتی ڕووسیا لە لایەکەوە بۆ فراوانکردنی دەسەڵات و قەڵەمڕەویی خۆی و پاراستنی سنوورەکانی باشووری و دڵنیابوون لە هاتوچۆی کەشتییەکانی لە دەریای ڕەشدا، کە بۆ چەندین سەدە لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتی […]
ئەو کاتەی دیکارت لەسەر لێواری شێتبوون بوو هاشم ساڵح لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع هەندێک جار بەهەڵە وا تێدەگەین فەیلەسووفان، بەوپەڕی خۆشی و کامەرانی و ئاسوودەییەوە، بێ ئەوەی هیچ خەم و پەژا‌رەیەکیان هەبێت، لە تاوەرە بەرز و عاجییەکانی خۆیاندا دانیشتوون و بە شێوەیەکی حازر و ئاسان دەگەنە حەقیقەت. بەڵام ئەوە وا نییە و واقیعەکە تەواو […]
بیرکردنەوە لەگەڵ هایدگەردا؛ گەڕانەوە بۆ پرسی لەبیرکراوی بوون ئامادەکردنی: خەدیجە ئەسکەندەر ئایا ئێمە لەبەر ئەوەی “بیر” دەکەینەوە “هەین،” یان لەبەر ئەوەی “هەین” بۆیە “بیر” دەکەینەوە؟ “بوون چییە؟” ئەو پرسیارەی مێژووی بیرکردنەوەی مرۆڤایەتیی بە خۆیەوە خەریک کردبوو، لە کاتێکدا پرسی “بوون” بابەتی سەرەکی و بنەڕەتییە لە فەلسەفەدا؛ لەگەڵ ئەوەشدا، بە درێژایی مێژووی فەلسەفەی ڕۆژاوا، زۆر جار […]
بورهان سۆنمەز؛ شایەتحاڵی سەردەم و براوەی خەڵاتی هێمینگوای ئامادەکردنی: سەردەم بە شانازیی و خۆشحاڵییەکی زۆرەوە، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم گەرمترین پیرۆزبایی خۆی ئاڕاستەی نووسەر و ڕۆماننووسی گەورەی کورد، بەڕێز “بورهان سۆنمەز” دەکات، بە بۆنەی وەرگرتنی خەڵاتی نێودەوڵەتیی هێمینگوای بۆ ساڵی ٢٠٢٦. بردنی ئەم خەڵاتە بەناوبانگە لەلایەن ئەدیبێکی کوردەوە، مایەی شانازییەکی گەورەیە بۆ تەواوی نووسەران، […]
شیعر نابێت پێویستی بە لێکدانەوە هەبێت، بەڵام بۆ ئەمەیان ناچارم! نووسین و وەرگێڕانی: شیروان مەحموود محەممەد “لە هیچ شوێنێکەوە، لەگەڵ خۆشەویستیدا” – یۆسیف برۆدسکی لە هیچ شوێنێکەوە، لەگەڵ خۆشەویستیدا (١): چەندزەی مارتەمبەر (٢) کاکی ئازیزم، بەڕێزەکەم، خانمە شیرینەکەم دە گرنگ نییە تۆ کێیت، ڕاستییەکەی شێوەی ڕوخساریشتم هەر نایەتەوە یاد، من کە نە هاوڕێی دڵسۆزی بەڕێزتان […]
تەنها ئازارە کە دەتوانێت وەهمی ژیانێکی نەرمونیان تێک بشکێنێت وەرگێڕانی: د. ئەحمەد فاتیح “بیۆنگ-شول هان”ی فەیلەسووف: کاتێک خەمی مانەوە توند دەروونمان دادەگرێت، ئەوکات ئێمە وەک ئەو ڤایرۆسەمان لێ دێت کە تەنها لە ژیاندا دەمێنێتەوە، وەلێ ناژی! لە کتێبی “کۆمەڵگەی ئازارشکێندا” (Sociedad Paliativa) شول هان ڕوونی دەکاتەوە کە ژیانی هاوچەرخ بووەتە هەوڵدانێکی بێوچان بۆ مانەوە، جا […]
