ڕێبه‌رانی فیکر لەپێش ڕێبه‌رانی سیاسەتەوەن، نەک بە پێچەوانەوە “ئەگەر هیگڵ نەبووایە، بسمارکیش نەدەبوو” هاشم ساڵح وه‌رگێڕانی: دکتۆر ئه‌حمه‌د فاتح محه‌مه‌د یەکەم، پێویستە بزانین لە سەردەمی هیگڵدا ئەڵمانیا خاوەنی زۆرینەیەکی گەورەی پرۆتستانت بوو، کە ڕێژەکەی دەگەیشتە لە سەددا حەفتا، ئەوانی تریش کاسۆلیک بوون و شوێنکەوتووی ڤاتیکان و پاپای ڕۆما بوون، کە پرۆتستانتەکان بەتەواوه‌تیی ڕقیان لێی دەبووەوە. […]
نۆ گۆشەنیگا بۆ شانۆی هاوچەرخ خوێندنەوەی کتێبی “چەمکەکانی شانۆ” بەختیار حەمەسوور ئەم کتێبە لە درێژەی پڕۆژە جدی و جوانەکانی هونەرمەند و نووسەری بەئەزموون فازڵ جافە، کتێبەکە نوێترین بەرهەمیەتی و ناوی “چەمکەکانی شانۆ”یە و لەلایەن دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمەوە چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ئەم کتێبە یەکێک لە کتێبە بەنرخەکان لە بوارەکانی شانۆدا، کتێبەکە لە قەوارەیەکی […]
شێرکۆ بێکەس و کوردبوون مەریوان وریا قانع لە ژیانی هەموو میللەتێکدا هەندێک ڕووداوی ناخۆش هەن کە دەبنە بەشێک لە ”یادەوەری گشتیی“ ئەو میللەتە و ساڵانێکی درێژ لەگەڵ نەوە جیاوازەکانی ئەو میللەتەدا دەمێننەوە، لە مێژووی ئێمەدا، بۆ نموونە، ڕووداوی شەشی ئەیلولی ١٩٣٠، لە سێدارەدانی سەرۆک کۆماری مەهاباد، هەرەسی ساڵی ١٩٧٥، کیمیابارانکردنی هەڵەبجە و پەلامارەکانی ئەنفال لە […]
شێرکۆ بێکەس… وەکوو خۆی ڕەووف بێگەرد قسەکردن لەسەر شێرکۆ بێکەس، قسەکردنە لەسەر کەسێکی نائاسایی کە ناتوانرێت تەنیا لەسەر نەمانە فیزیکییەکەی بدوێیت و بە پێی زانیارییە ئاساییەکان پێکهاتە و هاوکێشەکانی هەڵبسەنگێنیت. ئەمەش خەسڵەتی هەموو ئەو کەسانەیە کە وەک ئەنجام ڕەهەندێکی ڕەمزی لەخۆدەگرن و توانای هێشتنەوە و قۆرغکردنیان لە چوارچێوە و مەودایەکی دیاری کراودا مەحاڵە. شێرکۆ بە […]
ئێستا ژیان نیشتمانمە به‌ختیار عه‌لی نۆرمان میللەر لە تێکستێکیدا دەڵێت «مردن زۆر سەخت نییە، تا ئێستا کەس نییە نەیتوانیبێت بمرێت». بەڵام ئەم وەسفە بۆ هەموو کەس دروست نییە… بەبڕوای من شێرکۆ لەوانەیە چەندە بیەوێت، چەندە هەوڵبدات ناتوانێت بمرێت. کورتکردنەوە و وەسفکردنی شێرکۆ لەکارە سەختەکانە، من ڕستەیەک شکنابەم لە وەسفیدا باسیبکەم، دێڕێکی کنۆت هامبسون نەبێت کە […]
مردن زۆر بەزەحمەت دەرەقەتی گێڕانەوە دێت سەبارەت بە ڕۆمانی “خوێنی ئەرمەنی” سازکردنی: ئیدریس عەلی ڕۆمانی “خوێنی ئەرمەنی” یەکێکە لە کورتەڕۆمانەکانی نووسەر “سوارە نەجمەدین” و لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە، ئەم ڕۆمانە گەلێک گفتوگۆی جیاواز و قسەوباس هەڵدەگرێت. لەم دیدارەدا لەگەڵ نووسەری ڕۆمانەکە، هەوڵ دەدەین دنیای ڕۆمانەکە و چەند پرسێکی دیکەی تایبەت بە ڕۆمانەکە […]
هاوینی سووتێنەر چۆن و بە چ شێوەیەک لە دەقی نووسەرانی فەڕەنسیدا ڕەنگی داوەتەوە؟ لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع لە هاوینی ئەمساڵدا، پلەکانی گەرما لە پایتەختەکانی کیشوەرە پیرەکە بە ڕادەیەک بەرز بووەتەوە و گەیشتووەتە ئاستێک، تا ماوەیەکی نزیکیش وەک حاڵەتێکی دەگمەن سەیر دەکرا. لێرەوە و لەنێو تانوپۆی یادەوەریدا، ئەو دەقە ئەدەبییە گەورە و مەزنانه دێنەوە بەر […]
من و شیعر لە ئەزموونەوە تا بیرەوەری ڕانانی: ئیدریس عەلی لە کتێبی “من و شیعر”دا، ئێمە لەبەر دەم ئەزموونێکی گەورەی شیعریدا دەوەستین و لەپشت دنیای تێکست و داهێنانی ئەدەبییەوە بەر دنیایەکی دیکە دەکەوین، دنیایەک کە بۆ هەمووان نامۆ و درکپێنەکراوە، ئەگەرچی ئەو پێشتر لە ڕێی ئەزموونە شیعرییە باڵاکەیەوە ئامادەیی و هەژموونی دەسەڵاتی ئەدەبیی خۆی پیشان […]
کیەکەگۆ: ئەوی دیی فەلسەفە وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی کیەکەگۆ ڕۆژێک لە شوێنێکدا نووسیی، گەر بڕیارم دا نووسینێک لەسەر مەزارەکەم دابنێن، با ئەمە بنووسن: “ئەو تاکە کەسێک بوو و ئەگەر هێشتا ئەم ڕستەیە ڕوون نییە، ئەوا ڕۆژێک دێت هەمووان لێی تێدەگەن.” پێدەچێت ئەو ڕۆژە هاتبێت و ئەمڕۆ فەیلەسووفێکی وەک کیەکەگۆ، کە سەردەمێک دژی شەپۆلی سەرەکیی سەدەکەی خۆی […]
تەنها دارهەنارەکە خۆی لەنێوان هونەر و مردووشۆردندا ڕانانی: ئیدریس عەلی “پێم وا بوو ژیان و مردن دوو دونیای جودان و سنوورێکی ئاشکرایان لەنێواندایە، بەڵام ئێستا دەزانم دوو دونیای یەکانگیرن، یەکدی دادەتاشن، پەرداخی ئەمیان تینووێتیی ئەویان دەشکێنێت، باوکم ئەمەی دەزانی و دارهەنارەکەش باش ئەوە دەزانێت، من وەک دارهەنارەکە وەهام، بەڵام هەموو پەلکەکانم بڕاون و شکێنراون و […]
کاتێک لە جوانی دەدوێین، لە چی دەدوێین؟ خوێندنەوەیەکی هەمەلایەن بۆ کتێبی “ئیستێتیکا” بەختیار حەمەسوور بەشی یەکەم یەکێک لە کتیبە هەرە گرنگەکانی سەدەی بیستەم لەبەر دەستماندایە، هەڵبەت بە زمانی کوردی و لە چاپێکی ناوازەدا، ناوی ئەم کتێبە “ئیستێتیکا”یە، نووسینی نووسەری ڕووس: یوری بۆرێڤ و وەرگێڕانی لە زمانی ماکییەوە (زمانی ڕووسی)، شاعیر و نووسەر ئەنوەر قادر محەمەدە. […]
کتێبی “هەڵاتن لە کابول” خەڵاتی بەناوبانگی “ئۆروێڵ” بەدەست دەهێنێت ئامادەکردن و وەرگێڕانی: هەورامان وریا قانع کتێبی “هەڵاتن لە کابول/The Escape from Kabul،” لە نووسینی نووسەری بەریتانی “کارین بارتلیت” خەڵاتی بەناوبانگی “ئۆروێڵ”ی بۆ ساڵی 2026 بەدەست هێنا. کتێبەکە بەڵگەنامەی هەڵاتنی نزیکەی 200 دادوەری ئافرەتی ئەفغانی، بە خۆیان و خێزانەکانیانەوە دەنووسێتەوە، ئەمە دوای گەڕانەوەی بزووتنەوەی تاڵیبان بۆ […]
دیموکراسی و مافەکانی مرۆڤ وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی ١. بیرکردنەوە لە مافەکانی مرۆڤ کەمتر لە دوو سەد ساڵ پاش نووسینی ڕاگەیەنراوی مافەکانی مرۆڤ و هاووڵاتیی ١٧٨٩ی فەڕەنسا و سی و شەش ساڵ پاش سەلماندنی ڕاگەیاندنی جیهانیی مافەکانی مرۆڤ لە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکاندا، مەسەلەی مافی مرۆڤ بەردەوام وەک وتووێژئامێزترین و ئاڵۆزترین مەسەلەکانی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی ماوەتەوە. ڕەنگە بکرێت […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی یانزەیەم لەم ساڵەدا ڕووسیا گەلێکی ڕاگواست و ٥٠٠ هەزاری لێ کوشتن نووسینی: تەها عەبدولناسر ڕەمەزان لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع لە سەدەی هەژدەیەمەوە ئیمپڕاتۆرییەتی ڕووسیا لە لایەکەوە بۆ فراوانکردنی دەسەڵات و قەڵەمڕەویی خۆی و پاراستنی سنوورەکانی باشووری و دڵنیابوون لە هاتوچۆی کەشتییەکانی لە دەریای ڕەشدا، کە بۆ چەندین سەدە لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتی […]
ئیزابێل ئالێندی دەنگێکی تایبەت بە خۆی هەیە “ئایا ڕۆمانی ماڵی ڕۆحەکان هاوشێوەی سەد ساڵ تەنیاییە؟” سازکردنی: ئیدریس عەلی ڕۆمانی ماڵی ڕۆحەکان یەکێکی ترە لە شاکارە مەزنەکانی ژنە ڕۆماننووسی چیللی “ئیزابێل ئالێندی” و لە ماوەی ڕابوردوودا لەلایەن خانمە وەرگێڕی بەسەلیقە “تارا شێخ عوسمان”ەوە بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش وەرگێڕراوەتە سەر زمانی کوردی، لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ […]
سەلمان ڕوشدی، فەتواکەی خومەینی، کتێبی چەقۆ و گەڕانەوە بۆ ژیان خوێندنەوە و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع سەلمان ڕوشدی یەکێکە لەو ئەدیبانەی نووسین بە ڕادەیەک سەرئێشە و گرفتی گەورەی بۆ دروست کردووە، تا لێواری مەرگی بردووە و نزیک بوو لەوەی چەقۆیەک، لە تەمەنی 75 ساڵیدا، کۆتایی بە ژیانی بهێنێت. ئەو نووسەرێکە، ناو و ناوبانگی زیاتر بە […]
“خودی کوردی دەبێت بەرەو خودێکی گەردوونی بچێت” وتووێژ دەربارەی کتێبی خودی کوردی سازکردنی: ئیدریس عەلی کتێبی “خودی کوردی لەنێوان خێڵبوون و نەتەوەبوون و مرۆڤبووندا” بەرهەمێکی دیکەی تازەچاپکراوی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە، کە لەلایەن “د. محەمەد تەها حوسێن”ەوە نووسراوە. لەم وتووێژەدا لەگەڵ دانەری کتێبەکە قسە لەسەر ناوەرۆک و دنیای کتێبەکە دەکەین. سەردەم: بیرۆکەی نووسینی کتێبی […]
ئەو کاتەی دیکارت لەسەر لێواری شێتبوون بوو هاشم ساڵح لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع هەندێک جار بەهەڵە وا تێدەگەین فەیلەسووفان، بەوپەڕی خۆشی و کامەرانی و ئاسوودەییەوە، بێ ئەوەی هیچ خەم و پەژا‌رەیەکیان هەبێت، لە تاوەرە بەرز و عاجییەکانی خۆیاندا دانیشتوون و بە شێوەیەکی حازر و ئاسان دەگەنە حەقیقەت. بەڵام ئەوە وا نییە و واقیعەکە تەواو […]
بیرکردنەوە لەگەڵ هایدگەردا؛ گەڕانەوە بۆ پرسی لەبیرکراوی بوون ئامادەکردنی: خەدیجە ئەسکەندەر ئایا ئێمە لەبەر ئەوەی “بیر” دەکەینەوە “هەین،” یان لەبەر ئەوەی “هەین” بۆیە “بیر” دەکەینەوە؟ “بوون چییە؟” ئەو پرسیارەی مێژووی بیرکردنەوەی مرۆڤایەتیی بە خۆیەوە خەریک کردبوو، لە کاتێکدا پرسی “بوون” بابەتی سەرەکی و بنەڕەتییە لە فەلسەفەدا؛ لەگەڵ ئەوەشدا، بە درێژایی مێژووی فەلسەفەی ڕۆژاوا، زۆر جار […]
ژن چەقی ڕووداوەکانی کۆمەڵگەیە گفتوگۆیەک دەربارەی شانۆنامەی “گوڵەکان هەرگیز نەگەشانەوە” سازکردنی: ئیدریس عەلی تێکستی شانۆیی “گوڵەکان هەرگیز نەگەشانەوە” بەرهەمێکی نوێی خانمە نووسەری کورد “ئەژین فەهمی”یە و لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە بۆ ساڵی ٢٠٢٦. لەم دیدارەدا لەگەڵ خاتوو ئەژین، قسە لەسەر دنیا و ناوەرۆکی شانۆنامەکە دەکەین. سەردەم: بیرۆکەی کتێبی “گوڵەکان هەرگیز نەگەشانەوە” چۆن […]
بورهان سۆنمەز؛ شایەتحاڵی سەردەم و براوەی خەڵاتی هێمینگوای ئامادەکردنی: سەردەم بە شانازیی و خۆشحاڵییەکی زۆرەوە، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم گەرمترین پیرۆزبایی خۆی ئاڕاستەی نووسەر و ڕۆماننووسی گەورەی کورد، بەڕێز “بورهان سۆنمەز” دەکات، بە بۆنەی وەرگرتنی خەڵاتی نێودەوڵەتیی هێمینگوای بۆ ساڵی ٢٠٢٦. بردنی ئەم خەڵاتە بەناوبانگە لەلایەن ئەدیبێکی کوردەوە، مایەی شانازییەکی گەورەیە بۆ تەواوی نووسەران، […]
شیعر نابێت پێویستی بە لێکدانەوە هەبێت، بەڵام بۆ ئەمەیان ناچارم! نووسین و وەرگێڕانی: شیروان مەحموود محەممەد “لە هیچ شوێنێکەوە، لەگەڵ خۆشەویستیدا” – یۆسیف برۆدسکی لە هیچ شوێنێکەوە، لەگەڵ خۆشەویستیدا (١): چەندزەی مارتەمبەر (٢) کاکی ئازیزم، بەڕێزەکەم، خانمە شیرینەکەم دە گرنگ نییە تۆ کێیت، ڕاستییەکەی شێوەی ڕوخساریشتم هەر نایەتەوە یاد، من کە نە هاوڕێی دڵسۆزی بەڕێزتان […]
تەنها ئازارە کە دەتوانێت وەهمی ژیانێکی نەرمونیان تێک بشکێنێت وەرگێڕانی: د. ئەحمەد فاتیح “بیۆنگ-شول هان”ی فەیلەسووف: کاتێک خەمی مانەوە توند دەروونمان دادەگرێت، ئەوکات ئێمە وەک ئەو ڤایرۆسەمان لێ دێت کە تەنها لە ژیاندا دەمێنێتەوە، وەلێ ناژی! لە کتێبی “کۆمەڵگەی ئازارشکێندا” (Sociedad Paliativa) شول هان ڕوونی دەکاتەوە کە ژیانی هاوچەرخ بووەتە هەوڵدانێکی بێوچان بۆ مانەوە، جا […]
جاک لەندەن خوێندنەوە نوێیەکانی فەڕەنسا و ئەمەریکا بە بۆنەی ١٥٠ ساڵەی لەدایکبوونیەوە ئەنیسە مخالدی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع ئەم ساڵ (2026) سەد و پەنجا ساڵ بەسەر لەدایکبوونی نووسەری دیار و بەناوبانگ “جاک لەندەن (١٨٧٦-1916)”دا تێدەپەڕێت. بەم بۆنەیەوە، یەکێک لە ئاڵۆزترین و پڕمشتومڕترین کەسایەتییەکانی ئەمەریکا دەگەڕێتەوە ناو کایەی گفتوگۆ ئەدەبی و ڕۆشنبیریييەکان؛ هەر بەم بۆنەیەوە، […]
