دوو شانۆنامەی گرنگ لە بەرگی کتێبێکدا ڕانانی: ئیدریس عەلی ئەم دوو شانۆنامەیە لەلایەن خانمە نووسەری کوبی-ئەمەریکی (ماریا ئرینا فۆرنێس) نووسراوە، بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش لەلایەن شاعیر و وەرگێڕ (عەبدوڵڵا سڵێمان – مەشخەڵ)ەوە وەرگێڕراوەتە سەر زمانی کوردی، کە یەکێکە لە چاپکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم و ئێستا لە کتێبفرۆشییەکانی کوردستان بەردەستە. دیارە ناوی ئەم […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی نۆیەم لەم کۆبوونەوەیەدا، ئەڵمانیا دڵنیا بوو جەنگی یەکەمی جیهانی بەرپا دەبێت وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع ڕۆژی 28ی تەمووزی ساڵی 1914، ئەورووپا سەرەتای دەستپێکردنی جەنگی یەکەمی جیهانیی بەخۆیەوە بینی؛ ئەم جەنگە دوای ئەوە بەرپا بوو کە ئیمپراتۆرییەتی نەمسا و هەنگاریا شەڕیان دژ بە سڕبیا ڕاگەیاند، چونکە هەردوو وڵات (نەمسا و هەنگاریا)، […]
ئەشکەنجەی سپی: خۆی لە زیندانە و کتێبەکەی لێرەیە سازکردنی: ئیدریس عەلی کتێبی (ئەشکەنجەی سپی) بەرهەمی ژنە ڕۆژنامەنووس و چالاکوانی ناوداری ئێران (نێرگز محەمەدی)یە، لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە و خانمی وەرگێڕ (ڕووناک شوانی) بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش وەری گێڕاوەتە سەر زمانی کوردی. ئەم کتێبە لە زیندان نووسراوە، چیرۆکی ئازار و ئەشکەنجەی دەروونی […]
چاکەی خۆرەڵاتناسی بەسەر عەرەبەوە هاشم ساڵح لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع دەکرێت بڵێین دوای جەنگی جیهانیی دووەم، چەندین کەسایەتیی گەورە لە بواری خۆرەڵاتناسیدا (Orientalism) دەرکەوتوون؛ ئەوان بوون تیشکی پڕشنگداریان خستە سەر کەلەپووری عەرەبی-ئیسلامیمان و بە شێوازێکی بێوێنە هەم نوێیان کردەوە و هەم ڕووناکیان کردەوە. لەنێویان ئەو کەسایەتییانەدا، دەتوانین ئاماژە بەم ناوانە بکەین: لویس ماسینیۆن، مۆنتگۆمری […]
دنیای ئیبن سینا لە ڕۆمانێکدا ڕانانی: ئیدریس عەلی دیمەنی سەرەتای ڕۆمانەکە بە فەزایەکی غەمگینی قەڵای فەردەقان دەست پێ دەکات، کە لە دەمەو چێشتەنگاوێکی زوودا (ئیبن سینا) وەک زیندانییەکی دوورخراوە دەچێتە نێو قەڵاکەوە، بەڵام لەوێ، لەنێو قەڵاکەدا، وەک زیندانی چاو لێ ناکرێت و مامەڵەی خراپی لەتەکدا ناکەن، چونکە بەر لەوەی خۆی وەک دوورخراوەیەک بگاتە ئەوێ، ناو […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی هەشتەم بە هۆی (نان)ەوە، شاری میلانۆی ئیتاڵیا گۆمێک لە خوێنی بە خۆیەوە بینی وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع هەرچەندە بەشە جیاوازەکانی ئیتاڵیا لە ساڵی 1861دا یەکیان گرتەوە، کەچی لەگەڵ ئەوەشدا، ئیتاڵیا بە شێوەیەکی ئاشکرا و سەرنجڕاکێش بەدابەشکراوی مابووەوە. لە کاتێکدا باکووری ئیتاڵیا، بە هۆی ئەوەی زۆربەی پیشەسازییە گەورەکان لەوێ بوون و […]
گفتوگۆیەک سەبارەت بە کتێبی پاسۆرد سازکردنی: ئیدریس عەلی کتێبی پاسۆرد یەکێکە لە بڵاوکراوە باشەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، ژان بۆدریار نووسیویەتی و لەلایەن (کارزان عەزیز)ەوە بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش وەرگێڕراوەتە سەر زمانی کوردی؛ لەم دیدارەدا لەگەڵ کارزان عەزیز، دونیای کتێبەکە دەخەینە ڕوو… سەردەم: بۆچی کتێبی (پاسۆرد)ت هەڵبژارد بۆ وەرگێڕان؟ کارزان عەزیز: وەرگێڕانی (پاسۆرد)، […]
جەنگ لەنێوان کانت و هیگڵدا خالد ئەلغانمی وەرگێڕانی: هەورامان وریا قانع لە سەردەمی جەنگدا پێویستمان بەوەیە بگەڕێینەوە بۆ لای وتەی ئەو بیرمەندە مەزنانەی لەبارەی جەنگەوە دواون. جەنگ تەنها ڕووداوێکی سیاسی نییە، بەڵکوو تاقیکردنەوەیەکە بۆ سروشتی خودی عەقڵ خۆیشی. ئایا عەقڵ دەتوانێت سنوورێک بۆ توندوتیژی دابنێت، یان عەقڵ تەنها لەنێو توندوتیژیدا خۆی دەدۆزێتەوە؟ لێرەدا کانت و […]
ئێزیدییەکان لە دیدی ڕۆژەڵاتناسێکی ڕووسەوە ڕانانی: ئیدریس عەلی بەپێی زانیارییەکانی نێو دووتوێی ئەم کتێبە (چەند سەرنجێک دەربارەی ئێزیدییەکانی تورکیا)، کە بابەتەکانی مێژوویی و سیاسین، (کارتسۆڤ) ساڵی ١٨٧٩ نێراوە بۆ خۆرەڵاتی ناوەڕاست تاوەکوو بەشدار بێت لە خزمەتی دیپلۆماسیدا، هەر وەکوو خۆیشی ئاماژەی بۆ کردووە، لە کتێبی (حەوت ساڵ خزمەتکردن لە خۆرەڵاتی ناوەڕاستدا) نووسیویەتی: “لە پایزی ساڵی […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی حەوتەم دوای کۆتاییهاتنی جەنگی دووەمی جیهانی، مۆسکۆ ٥٠٠ هەزار دیلی ژاپۆن لای خۆی دەکات بە کرێکار وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع لە مانگی ئابی ساڵی 1941دا، ژاپۆن و یەکێتیی سۆڤیەت توانییان بگەنە لێکتێگەشتنێک، کە دواتر واژۆکردنی ڕێککەوتنێکی لێ کەوتەوە. بەگوێرەی ڕێککەوتنەکە، هەردوو لا ڕازی بوون بەوەی بۆ ماوەی پێنج ساڵ پەلاماری […]
کتێبی (هونەری خۆشویستن) لە وتووێژێکدا سازکردنی: ئیدریس عەلی کتێبی هونەری خۆشویستن یەکێکە لە بەرهەمە چاپکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، ئەریک فرۆم نووسیویەتی و لەلایەن نووسەر و وەرگێڕ (کەریم پەڕەنگ)ەوە بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش وەرگێڕراوەتە سەر زمانی کوردی… لەم وتووێژەدا لەگەڵ وەرگێڕی کتێبەکە ناوەرۆک و دنیای کتێبەکە دەخەینە ڕوو. سەردەم: ئەم کتێبه لە ناوەڕاستەکانی […]
یاداشتەکانی ناپۆلیۆن: پاڵەوان دان بە شکستدا نانێت وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع ناپۆلیۆن (15ی ئابی 1769-5ی ئایاری 1821) ئەو پیاوەی تەنها نزیکەی 52 ساڵ ژیا، وەلێ ڕۆژگارێک بوو، بە زەبری هێز و شمشێر و تۆپخانە، نیوەی وڵاتانی ئەورووپای خستبووە ژێر ڕکێفی خۆیەوە. ئەو پیاوەی سەروەختێک بە خۆی و ئۆردووەکەیەوە دەکەوتە ڕێ، وەک دەڵێن خۆی […]
کتێبێک بانگهێشتمان دەکات بۆ موزیک ڕانانی: ئیدریس عەلی کتێبی (بانگهێشتێک بۆ موزیک) لە لایەکەوە لێکۆڵینەیەکی ورد و هەمەلایەنە سەبارەت بە مێژوو و ڕەهەندەکانی موزیک، لە لایەکی ترەوە ئاشناکردنی ئێمەیە بەو هونەرە مەزنە، ئاشناکردنێک، کە ڕێک دید و زیهنییەتمان سەبارەت بە موزیک دەگۆڕێت و وامان لێ دەکات قووڵتر، زانستیتر و هونەرییانەتر لە موزیک، وەک هونەر و […]
پەیامی ڕۆژی جیهانیی شانۆ بۆ ساڵی ٢٠٢٦ لەلایەن (ویڵەم دافۆ)وە وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: ڕزگار حەمە ڕەشید من ئەکتەرم، بە شێوەیەکی سەرەکی وەک ئەکتەری فیلم ناسراوم، بەڵام ڕەگوڕیشەم بەقووڵی دەگەڕێتەوە ناو شانۆ. لە ساڵانی 1977-2003دا لە نیو یۆرک ئەندامی گروپی شانۆی وستەر بووم، کاری ئۆریجیناڵم لە پێرفۆرمین گەراج “Performing Garage” دروست دەکرد و پێشکەشم دەکردن و […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی شەشەم لە جەنگی دووەمی جیهانیدا، نیوملیۆن پشیلە ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کراون وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع دوای ئەوەی لە ڕۆژی 28ی حوزەیرانی ساڵی 1914دا جێنشینی نەمسا، فرانز فێردیناڵد، لە شاری سەرایڤۆی پایتەختی بۆسنە تیرۆر دەکرێت، هاوکات لە ئەورووپا پیادەکردنی سیاسەتی هاوپەیمانێتی/سیاسة التحالفات گرنگی و بایەخی زۆری پێ دەدرا، جیهان چوونە ناو […]
نامەکانی نێوان دوو فەلسەفەكاری گەورەی جیهان وتووێژێک سەبارەت بە کتێبی “نامەکان” سازکردنی: ئیدریس عەلی كتێبی (نامەكان)ی مارتین هایدیگەر و هانا ئاڕێنت یەکێکە لە کتێبە گرنگەکان، کە بە هۆی نامەکانی نێوانیانەوە بە گەلێک لایەنی ژیانی ڕۆژانە، ڕەهەندی فەلسەفی و دۆخی ژیانی واقیعیی نێوان دوو فەیلەسووف و هزرمەندی گەورەی دنیا ئاشنا دەبین، ئەوانیش بریتین لە (مارتین هایدیگەر […]
کۆچی دوایی فەیلەسووفی ئەڵمانی یۆرگن هابرماس وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع ڕۆژی شەممەی ڕابوردوو، 14ی ئازاری 2026، فەیلەسووف و کۆمەڵناسی ئەڵمانی، یۆرگن هابرماس، لە تەمەنی سەروو 96 ساڵیدا، دوای کاروانێکی فیکری کە بۆ زیاد لە شەش دەیەیە درێژ دەبێتەوە، ماڵاوایی لە ژیان کرد و بۆ ئەبەد دونیای ڕووناکی جێ هێشت و لەدوای خۆی، میراتێکی […]
تاهیر بن جەللون و پیاوێکی تێکشکاو ڕانانی: ئیدریس عەلی ڕۆمانی پیاوێکی تێکشکاو، ڕۆمانێکە ناتوانین لە ڕووی تەکنیک و شێوازی گێڕانەوە و بوونیادی ڕۆمانەوە بەراوردی بکەین بە کارەکانی دیکەی خودی نووسەر، بەڵام ناشتوانین وەک یەکێک لە ڕۆمانە گرنگەکان، کە بەرجەستەکەری واقیعی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوورییە، سەیری نەکەین و نەیخوێنینەوە، چونکە خودی ئەم ڕۆمانە لە ناوەرۆکدا […]
ژان ژاک ڕۆسۆ و پیلانی دۆزەخی هاشم ساڵح لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع وای ئەو جەنگەی لە دڵی سەدەی هەژدەیەم، سەردەمی گەورەی ڕۆشنگەریدا ڕووی دا، چ جەنگێکی بێئامان و توند بوو. جەنگێک تێیدا هەموو ڕۆشنبیرانی فەڕەنسای کرد بە دوو بەشەوە: بەشێک لەگەڵ فەیلەسووفەکان بوون و بەشەکەی دی لەگەڵ حزبی فێندەمێنیتاڵیزمەکان (بناژۆخوازەکان) بوون. بەشی سێیەم لەنێوان […]
ڕۆمانی زستانی سەخت لە وتووێژێکی ئەدەبیدا دیداری: ئیدریس عەلی زستانی سەخت یەکێکە لە ڕۆمانە جوانەکانی نووسەری ناوداری ئەلبانی (ئیسماعیل کادارێ)، کە باس لە خەباتی خەڵکی ئەلبانیا دەکات، نووسەر و وەرگێڕ (شەریف فەلاح) بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش وەری گێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە… لەم وتووێژەدا لەگەڵ وەرگێڕی زستانی […]
کامێرای قەڵەم هەوڵێک بۆ خوێندنەوەی کتێبی “ئەو ڕۆژێن وەڵات یێ مە هەمییان بوو”ی هەڤاڵ کوێستانی بەختیار حەمەسوور داڕشتنەوەی کتێبی “ئەو ڕۆژانەی نیشتمان هیی هەمووان بوو” لە کوردیی ناوەڕاستەوە بۆ کورمانجی لەلایەن سەگڤان محەمەد ساڵح میرخان و چاپی دەزگای سەردەمەوە، دەرفەتێک بوو کە جارێکی تر ئەو کتێبە بخوێنمەوە، ئەمما بە کورمانجی. ئەگەرچی لێرە و لەوێ کێشەی […]
چیرۆكە مێژووییەكان: چیرۆکی پێنجەم “دوایین هێرشی خۆکوژیی ژاپۆن لە جەنگی دووەمی جیهانیدا” وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع دوایین هێرشی خۆکوژیی ژاپۆن لە جەنگی دووەمی جیهانیدا بەم جۆرە بوو: ژاپۆن بە هۆی هێرشە خۆکوژییەکانەوە، کە زۆر جار ئامانجەکانی خۆیان بەدی نەدەهێنا، ژمارەیەکی زۆر لە باشترین فڕۆکەوانەکانی لەدەست دا. لە ماوەی نێوان ڕۆژانی 6 و 9ی […]
ڕۆمانی “ئامێری کات” دوایین زەنگی ئاگادارکردنەوەی مرۆڤایەتییە بۆ بەدیهێنانی دادپەروەریی کۆمەڵایەتی دیداری: ئیدریس عەلی ڕۆمانی “ئامێری کات” بەرهەمێکی تازەچاپکراوی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە، نووسەری ناوداری ئینگلیزی “هـ. ج. وێڵز” نووسیویەتی و لەلایەن نووسەر و وەرگێڕ “ئازد حەمەشەریف”ەوە بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش وەرگێڕراوەتە سەر زمانی کوردی… لەم دیدارەدا لەگەڵ وەرگێڕی ئامێری کات، قسە لەسەر […]
هاوچەرخبوون: سەروو پارادایمی مۆدێرنە وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی هەموو دەزانین چەمکی (هاوچەرخبوون) چنینێکی ئاڵۆز، گۆڕاو و ناسەقامگیری هەیە و ئەو پێناسانەی بۆی دەکرێت، بە شێوەی ئاسایی وردبینییەکی زۆری تیا نییە. باسکردنی ئەو هەوڵانەی بۆ پێناسکردنی ئەم وشەیە دەکرێت و ئەو ڕوانینە جیاوازانەی بۆ ئەم وشەیە هەیە، بە بەراورد بە ڕوونیی ئەو مانایانەی لەبارەی سەرجەم دیاردەی مۆدێرنەوە […]
