نووسینی: هاشم ساڵح و له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع من له وتاری پێشودا، باسم لهوه كرد سهعید، دوای ئهوهی ههستی بهو مهترسییه كرد كه فێندهمێنیتاڵیستهكان، تێزهكانی كتێبه بهناوبانگهكهی ئهویان قۆستووهتهووه، به شێوهیهك ڕاڤهیان بۆ كتێبهكه كردووه، وهك ئهوهی سهعید نهك تهنها دژایهتی خۆرههڵاناسی دهكات، بهڵكو دژایهتی كۆی شارستانییهتی خۆرئاواش دهكات. سهعید بۆ ئهوهی ئهو مهترسییه […]
نووسینی: هاشم ساڵح وەرگێڕانی له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع ڕهنگه ئهم ناونیشانه بۆ ههندێك كهس جێگای قبوڵ نهبێت. ئاخر چۆن دهبێت رۆشنبیرێكی عهرهب، سهرسوڕمانی خۆی به خۆرههڵاتناسی و خۆرههڵاتناسان دهرببڕێت؟ ئهو پێویست بوو دهمودهست قسهیان پێبلێت و ههمان بالۆره دووباره بكاتهوه: ئیمپریالیزم، زایۆنیزم، دهستدرێژی بۆ سهر كهلتور و ئومهی ئیسلامی… هتد. ههرگیز ئهم شته له […]
ڕانانی: ئیدریس عەلی ئەم کتێبە بریتییە لە کۆمەڵە شیعرێکی شاعیری دیاری کورد (جەلالی میرزا کەریم) و لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمەوە، ئەم کۆمەڵە شیعرە بریتین لەو دەقانەی کە لە ئەرشیفی نووسەر و شاعیر (سەباح ڕەنجدەر)دا پارێزراون کە بە گوتەی خۆی لە ماوەی چل ساڵدا هەر شیعرێکی ئەم شاعیرەی لە گۆڤار و ڕۆژنامەکاندا بینیبێت، […]
و. ڕێبین هەردی بیروراکان دەشێت کاتێک چوونە ناو بواری تایبەتیەوە، لەوکاتەدا کە ئاڵوگۆر دەکرێن، لە شێوەی بیروڕای گشتیدا دەرکەون. لەم ڕوانگەیەوە دەکرێت ئازادی بازرگانی لەگەڵ ئاڵوگۆڕی بیرو و مافی بڵاوکردنەوەی بیروڕا بەیەکەوە گرێداراو بزانرێت. ئەم ئەرگومێنتە تا دواپلە لیبڕاڵانەیە. لێکبووردن بەم مانایە دەبێتە سیستەمێکی ئاڵوگۆڕ: ڤۆڵتێر لە وتاری (ویژدان) لە ئەنسکلۆپیدای فەلسەفیدا سوودی بازرگانی دەکاتە […]
بابەتی ئەم کتێبە بریتییە لە لێکۆڵینەوەیەکی ئەدەبی نووسەر و مامۆستای زانکۆ (بوشرا کەسنەزانی)و بابەتەکانی نێو دووتوێی کتێبەکە پێکهاتووە لە (سەرەتایەک سەبارەت بە پڵۆت، زاراوە و چەمکی پڵۆت، پڵۆت لە چەند تێڕوانینێکەوە، پڵۆت بە دیدی باو، چیرۆکی بەپڵۆت، چیرۆکی بێپڵۆت، پڵۆت بە دیدی نوێ، بونیادگەرەکان، حیکایەتسازان: ڤلادیمێر پرۆپ و لیڤی شتراوس، فۆڕمالیستە ڕووسەکان: جیاکردنەوەی پڵۆت لە […]
له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند ئهندێرا گاندی دهیگوت: “ژمارهیهكی گهورهی جهنهڕاڵهكانی هندستان، براكانیان له سوپای پاكستاندا جهناڕاڵن”. هیندییهكان پێكهوه جهنگی سهربهخۆییان ئهنجامدا، پاشان جیابوونهوه و بوون به دوژمنی یهكتر. دواتر بۆ جاری سێیهم بهنگلادیش له پاكستان جیابوهوه. سهدهی ڕابردوو، له ههمو سهدهكانی دیكه دڕندهتر بوو. جهنگهكانی نێوان براكان یان نێوان ئهندامانی یهك خێزان، ترسناك و دڕندانه […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع فهرهنسییهكان كهی به هۆڵدهرلین ئاشنا بوون؟ ئهوه پرسیارێكه به شێوهیهكی خراپ خراوهتهڕوو، له ڕاستیدا دهبوایه پرسیارهكه ئاوا بووایه: ئهڵمانهكان كهی به هۆڵدهرلین ئاشنابوون؟ چونكه هۆڵدهرلین لهسهر زهمینی خۆی و له زادگا ئهسڵییهكهی خۆی، تا سهرهتاكانی سهدهی بیستهم، كهسێكی ون و نادیار بوو. واته زیاد له نیو سهده دوای […]
نووسینی: سیامەند هادی بێگومان لە ڕێگەی وەرگێڕانەوە، خوێنەری ئێمە بە کارەکانی چەند نووسەرێکی ڕووس ئاشنایە، بەڵام ئەو ئاشنابوونە هەندێک جار زۆر بە وردی نەبووە، یان هەندێک جار سەرنجەکە زیاتر لەسەر چەند نووسەرێک بووە. ڕاستە بەرهەمەکانی پوشکین و دۆستۆیڤسکی و تۆڵستۆی و چیخۆف و گۆرکی و چەند ناوێکی تر کراونەتە کوردی، بەڵام چەندین ناوی گرنگ و […]
وهرگێڕانی له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند سهرۆكی پێشووی چین “گیانگ زیمان” دهڵێت: پیاوه مهزنهكانی چین سێ كهسن، ئهوانیش بریتین له: سون یان سون كه دامهزرێنهری كۆماری چینه و به نازناوی “باوكی چین” ناسراوه، ماوتسی تۆنگ دامهزرێنهری كۆماری دووهم، دینگ هسیاو بینگ. چینییهكان به وڵاتهكهیان دهڵێن زهویی ناوهڕاست، لهمهدا مهبهستیان له شوێنی جوگرافی سهر ڕووی زهوی نییه. […]
(لە: مافی سروشی و مێژوو، بەرهەمی لیو شتراوس) و. ڕێبین هەردی بە بڕوای لیو شتراوس لێکبوردن لەناوخۆیدا هەڵگری دژیەکیە: بەهایەکە کە سەرجەم بەهاکان و لەوانەش لێکنەبوردن بە ڕێگەپێدراو دەزانێت. لەبەرئەوەی لێکبوردن خۆبەخۆ سنوورێکی نیە کە بە هۆیەوە لە لێکنەبوردن جیا بکرێتەوە، کەوابوو خۆی دەبێتە هۆی لەناچوونی خۆی. بە بڕوای شتراوس ئەم ئالۆزیە لە بیرۆکەی لێکبوردندا […]
و. ڕێبین هەردی لێکبوردن هەمیشە بەشێکە لە کۆمەڵەیەک کە ناتوانرێت لێی جیا بکرێتەوە. کاتێک لێکۆڵیارانی دینی سەدەی سیانزە و دادگا ڕەواکانی ئەو سەردەمە ئەو پرسیارەیان هێنایە پێشێ کە ئایا دەبێت لێبووردە بین بەرامبەر لادەرانی دین، کاتێک داوای ئازادی دەربڕین وەک مافی مرۆڤ دەکرا، کاتێک سەرنج لە خەسلەتەکانی لێکبووردن لە بواری بازرگانی و ئاڵوگۆڕی ئابوریدا دەدرا، […]
(لە: یەکسانی و لایەنگری، بەرهەمی نیگل) و. ڕێبین هەردی دەزگا سیاسیەکان دەبێت ناکۆکی نێوان بەرژەوەندیە تایبەتیەکانی تاکەکان و هەروەها کێشەی چەمکی خێر و بەرژەوەندی یان ئەوەی بە خواستی گشتی ناو دەبرێت، چارە بکەن. کێشەیەک کە ڕووبەڕووی هەموو رژێمە سیاسیەکان دەبێتەوە، بەرلەوەی پەیوەندی بە ناکۆکی بەرژەوەندیەکانەوە هەبێت، پەیوەندی بە دیاریکردنی بەرژەوەندیە هاوبەشەکانەوە هەیە. لەبەرئەوە بەبڕوای تۆماس […]
(لە وتارێک لەبارەی لێکبوردنەوە، بەرهەمی ڤاڵترز) و. ڕێبین هەردی بە بڕوای مایکل ڤاڵترز فەیلەسوفی ئەمەریکی و سیمای دیاری سوشیالیزمی لیبڕاڵانەی ئەمەریکی، سیاسەتی دیموکراتی ئەمرۆ هاوڕێی دوو جۆر لێکبوردنە: چونیەککردنی تاکانە یان ناسینی بەکومەڵ. ئەم دۆجۆرە لێکبوردنە بە جیاواز لەیەک ناسراون. هەندێکجار لێبوردوو دەبین بەرامبەر بە گروپەکان(واتە: واز لە سەرکوتکردن دێنن و گروپەکەش لەڕووی کۆمەڵایەتی و […]
ڕانانی: ئیدریس عەلی هەندێک کتێب هەن، ناونیشانەکەی خوێنەر پەلکێش دەکەن، هەشن نووسەرەکەی و ئەو ناوبانگ ڕابردوو و ئەزموونەی لە بواری ئەدەبیاتدا هەیەتی، لێ بۆ من هەندێ جار پێچەوانەیە، پێش ناونیشان و ناوبانگی نووسەرەکە، ناوی وەرگێڕ کەمەندکێشی خوێندەوەیم دەکات. جەلیل کاکەوەیس، یەکێکە لەو وەرگێڕکارانەی نێو دونیای ئەدەبیاتی ئێمە، کە تەنها بەوەوە ناوەستێ کتێبی باشمان بۆ هەڵبژێرێت، […]
وهرگێڕان و ئامادهكردنی: باوكی ڕهههند ئهمهی خوارهوه گفتوگۆیهكی ئهدهبیی نێو دونیای میدیای ئهلكترۆنییه، سهبارهت بهوەی کە ئایا شیعر لێكدانهوهی بۆ بكریت یان نا؟ من لێرهدا پوختهیهكی ئهو گفتوگۆیه دهكهمه كوردی. گفتوگۆكانی دونیای ئهلیكترۆنی، ههر ههموی چهلهحانێ و ڕق و كینه و خراپ نییه، ههر ههموی بێ كهڵك و بێ بهها نییه. بهڵكو ههندێك گفتوگۆی دهوڵهمهند […]
ڕانانی: ئیدریس عەلی بابەتی ئەم کتێبە (گفتوگۆیەک لەگەڵ ئەدۆنیسی باوکمدا)گفتوگۆیەکی درێژی ئەدەبیی و هەمە لایەنە کە (نینار ئیسبەر)ی کچ، لەگەڵ گەورە شاعیر و بیرمەندی عەرەب (ئەدۆنیس)ی باوکیدا ئەنجامی داوە، ئەم کتێبە لە لایەن نووسەر و وەرگێڕی بەسەلیقە (هیوا قادر) بە شێوەیەکی جوان و سرەنجڕاکێش وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی و لە بڵاوکراوە نوێیەکانی دەزگای چاپ و […]
ڕانانی: سەردەم ئەم ڕۆمانە لە لایەن نووسەری عێراقی (وارد بەدر ئەلسالم) نووسراوە و نووسەر و وەرگێڕی ناوداری کورد (ئەحمەد محەمەد ئیسماعیل) بە شێوەیەکی جوان و سەرنجراکێش، وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی، دیارە ئەمە سێهەم ڕۆمانی ئەم نووسەرە عێراقییەیە لەسەر کارەساتی شەنگال و ژنەقوربانییەکانی ئەو کارەساتە، پێشتریش ڕۆمانی پاکیزەکەی شەنگال و ڕۆمانێکی دیکەی نووسیوە و هەمان وەرگێڕ، […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع به پێچهوانهی فیكتۆر هیگۆوه، ئهم داماوه بهدبهخته “شارل بۆدلێر” له ژیانیدا، هیچ ناوبانگ و نهمرییهكی بهخۆیهوه نهبینی، تهنانهت خاوهنی فلسێكیش نهبوو. به ههژاری سهری نایهوه، بگره تاڕادهیهكی زۆر وهك كهسێكی نهناسراو كۆچی دوایی كرد. تهنها دوای مردنی، ناوبانگی وهك بۆمبێكی تهوقیتكراو تهقییهوه. بهم جۆره وته بهناوبانگهكهی نیتچهی بهسهردا […]
ڕانانی: ئیدریس عەلی کێ پەناهەندە و تاراوگەنشینە؟ کێشە و ئاریشەکانی مرۆڤی پەناهەندە چین و جیهان چۆن مامەڵە لەگەڵ مرۆڤی سەرهەڵگرتوودا دەکات؟ ڕەنگە پرسیاری لەمانە جەوهەریتر ئەوە بێت: مرۆڤ بۆچی زێد و خێزان و نیشتمان و یادەوەریی و منداڵی خۆی جێ دەهێڵێت و ڕوو لە دونیایەکی نامۆ و سەرزەمینێکی دیکە دەکات؟ ئەو دۆخە ئاوارتانە کامانەن کە […]
(لە: ڵێکبوردن سازشکردن، لێکنەبوردن سازشنەکردن، بەرگی یەکەم، لە کۆمەڵە نوسینە سیاسیەکانەوە: بەرهەمی گرامشی) و. ڕێبین هەردی لێکبووردن نەهەڵوێستێکی تەواو تیوری و نە فەزیڵەتێکی ئەخلاقی یان نوێنەری ئەرکی ڕێزگرتن لەوی دیە. لێبوردن ڕێژەگەری یان ڕێژەگەری هەقیقەتیش نیە. ئانتۆنێۆ گرامشی بەپێچەوانەوە لێکبوردن دەبەستێتەوە بە پراکتیکەوە، بەو مانایەی بەمەرجی بەرپرسیارێتی گروپی کۆمەڵایەتی و کرداری سیاسی و خاڵی بەرامبەر […]
و. ڕێبین هەردی (لە نەژاد و مێژوو، بەرهەمی لیڤی شتراوس) کلۆد لیڤی- شتراوس بە جەختکردن لەوەی ژیانی مرۆڤ بەشێوازی کلتووری بێ ئەندازە جۆراوجۆر گەشە دەکات، دژی ئەو بۆچونەیە کە نایەکسانی کلتوورەکان زیاترە لە جۆراوجۆرییان. بێگومان تەنیا ڕاگەیاندنی یەکسانی سروشتی لە نێوان مرۆڤەکاندا و هەستی برایەتی ، کە دەبێت بێ جیاوازی نەژادی وکلتووری یەکیان بخات، جیاوازیەکی […]
(لە: لەبارەی مرۆڤەوە، بەشی نۆهەم، فەسڵی دوانزەهەم، بەهەرمی هلوتێۆس) و. ڕێبین هەردی هلۆتیوس وەک ڕۆسۆ و لۆک بەرگری لەو تیورەیە دەکات کە بڕوای وایە ژمارەیەک فەزیڵەت هەیە کە بۆ کاردکردنی دروستی کۆمەڵگای مەدەنی گرنگ و بنەڕەتیە. بەڵام ئەم فەزیڵەتانە دەرئەنجامی بیروڕای دینی هاوڵاتیان و یان حوکمە دۆگماکان نیە کە دەشێت لە بونیادە عەلمانی و کەنیسەیەکانەوە […]
نەیاری سەرسەختی تیۆرەی پێکدادانی شارستانیەت و ڕۆشنبیرییەکان نووسینی: هاشم ساڵح لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع دواجار، یەکێک لە گرنگترین بیرمەندەکانی جیهان کە کاریگەریی و ئامادەبوونێکی زۆری هەبوو، کۆچی دوایی کرد و ئەم دونیایەی بەجێهێشت. ئەویش فەیلەسوفە گەورەکەی تیۆلۆژیا “هانز کۆنگ”ە، ساڵی 1928 لە سویسرا لەدایک بووە و پێش یەک مانگ لەمەوبەر،(بەرواری 6 نیسانی 2021)، لە […]
نووسینی: فازل ئەلسوڵتانی لە عەرەبییەوە: باوکی ڕەهەند شیعر مەتەڵ نییە. ئەگەر مەتەڵ بێت، ئەوا ئینتیمای بۆ کایەیەکی دیکە دەبێت: کایەی کیمیا یان فیزیا یان وەرزش، بەڵام بە دڵنیاییەوە ئینتیمای بۆ کایەی شیعر نابێت. بەڵام شیعر، لە هەمان کاتدا، خاڵی نییە لە هاوکێشە ناوەکییەکانی تایبەت بەخۆی. هاوکێشەیەک پێویست ناکات خوێنەر، توانایەکی زۆر بخاتەگەڕ تا کۆدەکانی بکاتەوە […]
