نووسینی: سیامەند هادی بێگومان لە ڕێگەی وەرگێڕانەوە، خوێنەری ئێمە بە کارەکانی چەند نووسەرێکی ڕووس ئاشنایە، بەڵام ئەو ئاشنابوونە هەندێک جار زۆر بە وردی نەبووە، یان هەندێک جار سەرنجەکە زیاتر لەسەر چەند نووسەرێک بووە. ڕاستە بەرهەمەکانی پوشکین و دۆستۆیڤسکی و تۆڵستۆی و چیخۆف و گۆرکی و چەند ناوێکی تر کراونەتە کوردی، بەڵام چەندین ناوی گرنگ و […]
وهرگێڕانی له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند سهرۆكی پێشووی چین “گیانگ زیمان” دهڵێت: پیاوه مهزنهكانی چین سێ كهسن، ئهوانیش بریتین له: سون یان سون كه دامهزرێنهری كۆماری چینه و به نازناوی “باوكی چین” ناسراوه، ماوتسی تۆنگ دامهزرێنهری كۆماری دووهم، دینگ هسیاو بینگ. چینییهكان به وڵاتهكهیان دهڵێن زهویی ناوهڕاست، لهمهدا مهبهستیان له شوێنی جوگرافی سهر ڕووی زهوی نییه. […]
(لە: مافی سروشی و مێژوو، بەرهەمی لیو شتراوس) و. ڕێبین هەردی بە بڕوای لیو شتراوس لێکبوردن لەناوخۆیدا هەڵگری دژیەکیە: بەهایەکە کە سەرجەم بەهاکان و لەوانەش لێکنەبوردن بە ڕێگەپێدراو دەزانێت. لەبەرئەوەی لێکبوردن خۆبەخۆ سنوورێکی نیە کە بە هۆیەوە لە لێکنەبوردن جیا بکرێتەوە، کەوابوو خۆی دەبێتە هۆی لەناچوونی خۆی. بە بڕوای شتراوس ئەم ئالۆزیە لە بیرۆکەی لێکبوردندا […]
و. ڕێبین هەردی لێکبوردن هەمیشە بەشێکە لە کۆمەڵەیەک کە ناتوانرێت لێی جیا بکرێتەوە. کاتێک لێکۆڵیارانی دینی سەدەی سیانزە و دادگا ڕەواکانی ئەو سەردەمە ئەو پرسیارەیان هێنایە پێشێ کە ئایا دەبێت لێبووردە بین بەرامبەر لادەرانی دین، کاتێک داوای ئازادی دەربڕین وەک مافی مرۆڤ دەکرا، کاتێک سەرنج لە خەسلەتەکانی لێکبووردن لە بواری بازرگانی و ئاڵوگۆڕی ئابوریدا دەدرا، […]
(لە: یەکسانی و لایەنگری، بەرهەمی نیگل) و. ڕێبین هەردی دەزگا سیاسیەکان دەبێت ناکۆکی نێوان بەرژەوەندیە تایبەتیەکانی تاکەکان و هەروەها کێشەی چەمکی خێر و بەرژەوەندی یان ئەوەی بە خواستی گشتی ناو دەبرێت، چارە بکەن. کێشەیەک کە ڕووبەڕووی هەموو رژێمە سیاسیەکان دەبێتەوە، بەرلەوەی پەیوەندی بە ناکۆکی بەرژەوەندیەکانەوە هەبێت، پەیوەندی بە دیاریکردنی بەرژەوەندیە هاوبەشەکانەوە هەیە. لەبەرئەوە بەبڕوای تۆماس […]
(لە وتارێک لەبارەی لێکبوردنەوە، بەرهەمی ڤاڵترز) و. ڕێبین هەردی بە بڕوای مایکل ڤاڵترز فەیلەسوفی ئەمەریکی و سیمای دیاری سوشیالیزمی لیبڕاڵانەی ئەمەریکی، سیاسەتی دیموکراتی ئەمرۆ هاوڕێی دوو جۆر لێکبوردنە: چونیەککردنی تاکانە یان ناسینی بەکومەڵ. ئەم دۆجۆرە لێکبوردنە بە جیاواز لەیەک ناسراون. هەندێکجار لێبوردوو دەبین بەرامبەر بە گروپەکان(واتە: واز لە سەرکوتکردن دێنن و گروپەکەش لەڕووی کۆمەڵایەتی و […]
ڕانانی: ئیدریس عەلی هەندێک کتێب هەن، ناونیشانەکەی خوێنەر پەلکێش دەکەن، هەشن نووسەرەکەی و ئەو ناوبانگ ڕابردوو و ئەزموونەی لە بواری ئەدەبیاتدا هەیەتی، لێ بۆ من هەندێ جار پێچەوانەیە، پێش ناونیشان و ناوبانگی نووسەرەکە، ناوی وەرگێڕ کەمەندکێشی خوێندەوەیم دەکات. جەلیل کاکەوەیس، یەکێکە لەو وەرگێڕکارانەی نێو دونیای ئەدەبیاتی ئێمە، کە تەنها بەوەوە ناوەستێ کتێبی باشمان بۆ هەڵبژێرێت، […]
وهرگێڕان و ئامادهكردنی: باوكی ڕهههند ئهمهی خوارهوه گفتوگۆیهكی ئهدهبیی نێو دونیای میدیای ئهلكترۆنییه، سهبارهت بهوەی کە ئایا شیعر لێكدانهوهی بۆ بكریت یان نا؟ من لێرهدا پوختهیهكی ئهو گفتوگۆیه دهكهمه كوردی. گفتوگۆكانی دونیای ئهلیكترۆنی، ههر ههموی چهلهحانێ و ڕق و كینه و خراپ نییه، ههر ههموی بێ كهڵك و بێ بهها نییه. بهڵكو ههندێك گفتوگۆی دهوڵهمهند […]
ڕانانی: ئیدریس عەلی بابەتی ئەم کتێبە (گفتوگۆیەک لەگەڵ ئەدۆنیسی باوکمدا)گفتوگۆیەکی درێژی ئەدەبیی و هەمە لایەنە کە (نینار ئیسبەر)ی کچ، لەگەڵ گەورە شاعیر و بیرمەندی عەرەب (ئەدۆنیس)ی باوکیدا ئەنجامی داوە، ئەم کتێبە لە لایەن نووسەر و وەرگێڕی بەسەلیقە (هیوا قادر) بە شێوەیەکی جوان و سرەنجڕاکێش وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی و لە بڵاوکراوە نوێیەکانی دەزگای چاپ و […]
ڕانانی: سەردەم ئەم ڕۆمانە لە لایەن نووسەری عێراقی (وارد بەدر ئەلسالم) نووسراوە و نووسەر و وەرگێڕی ناوداری کورد (ئەحمەد محەمەد ئیسماعیل) بە شێوەیەکی جوان و سەرنجراکێش، وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی، دیارە ئەمە سێهەم ڕۆمانی ئەم نووسەرە عێراقییەیە لەسەر کارەساتی شەنگال و ژنەقوربانییەکانی ئەو کارەساتە، پێشتریش ڕۆمانی پاکیزەکەی شەنگال و ڕۆمانێکی دیکەی نووسیوە و هەمان وەرگێڕ، […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع به پێچهوانهی فیكتۆر هیگۆوه، ئهم داماوه بهدبهخته “شارل بۆدلێر” له ژیانیدا، هیچ ناوبانگ و نهمرییهكی بهخۆیهوه نهبینی، تهنانهت خاوهنی فلسێكیش نهبوو. به ههژاری سهری نایهوه، بگره تاڕادهیهكی زۆر وهك كهسێكی نهناسراو كۆچی دوایی كرد. تهنها دوای مردنی، ناوبانگی وهك بۆمبێكی تهوقیتكراو تهقییهوه. بهم جۆره وته بهناوبانگهكهی نیتچهی بهسهردا […]
ڕانانی: ئیدریس عەلی کێ پەناهەندە و تاراوگەنشینە؟ کێشە و ئاریشەکانی مرۆڤی پەناهەندە چین و جیهان چۆن مامەڵە لەگەڵ مرۆڤی سەرهەڵگرتوودا دەکات؟ ڕەنگە پرسیاری لەمانە جەوهەریتر ئەوە بێت: مرۆڤ بۆچی زێد و خێزان و نیشتمان و یادەوەریی و منداڵی خۆی جێ دەهێڵێت و ڕوو لە دونیایەکی نامۆ و سەرزەمینێکی دیکە دەکات؟ ئەو دۆخە ئاوارتانە کامانەن کە […]
(لە: ڵێکبوردن سازشکردن، لێکنەبوردن سازشنەکردن، بەرگی یەکەم، لە کۆمەڵە نوسینە سیاسیەکانەوە: بەرهەمی گرامشی) و. ڕێبین هەردی لێکبووردن نەهەڵوێستێکی تەواو تیوری و نە فەزیڵەتێکی ئەخلاقی یان نوێنەری ئەرکی ڕێزگرتن لەوی دیە. لێبوردن ڕێژەگەری یان ڕێژەگەری هەقیقەتیش نیە. ئانتۆنێۆ گرامشی بەپێچەوانەوە لێکبوردن دەبەستێتەوە بە پراکتیکەوە، بەو مانایەی بەمەرجی بەرپرسیارێتی گروپی کۆمەڵایەتی و کرداری سیاسی و خاڵی بەرامبەر […]
و. ڕێبین هەردی (لە نەژاد و مێژوو، بەرهەمی لیڤی شتراوس) کلۆد لیڤی- شتراوس بە جەختکردن لەوەی ژیانی مرۆڤ بەشێوازی کلتووری بێ ئەندازە جۆراوجۆر گەشە دەکات، دژی ئەو بۆچونەیە کە نایەکسانی کلتوورەکان زیاترە لە جۆراوجۆرییان. بێگومان تەنیا ڕاگەیاندنی یەکسانی سروشتی لە نێوان مرۆڤەکاندا و هەستی برایەتی ، کە دەبێت بێ جیاوازی نەژادی وکلتووری یەکیان بخات، جیاوازیەکی […]
(لە: لەبارەی مرۆڤەوە، بەشی نۆهەم، فەسڵی دوانزەهەم، بەهەرمی هلوتێۆس) و. ڕێبین هەردی هلۆتیوس وەک ڕۆسۆ و لۆک بەرگری لەو تیورەیە دەکات کە بڕوای وایە ژمارەیەک فەزیڵەت هەیە کە بۆ کاردکردنی دروستی کۆمەڵگای مەدەنی گرنگ و بنەڕەتیە. بەڵام ئەم فەزیڵەتانە دەرئەنجامی بیروڕای دینی هاوڵاتیان و یان حوکمە دۆگماکان نیە کە دەشێت لە بونیادە عەلمانی و کەنیسەیەکانەوە […]
نەیاری سەرسەختی تیۆرەی پێکدادانی شارستانیەت و ڕۆشنبیرییەکان نووسینی: هاشم ساڵح لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع دواجار، یەکێک لە گرنگترین بیرمەندەکانی جیهان کە کاریگەریی و ئامادەبوونێکی زۆری هەبوو، کۆچی دوایی کرد و ئەم دونیایەی بەجێهێشت. ئەویش فەیلەسوفە گەورەکەی تیۆلۆژیا “هانز کۆنگ”ە، ساڵی 1928 لە سویسرا لەدایک بووە و پێش یەک مانگ لەمەوبەر،(بەرواری 6 نیسانی 2021)، لە […]
نووسینی: فازل ئەلسوڵتانی لە عەرەبییەوە: باوکی ڕەهەند شیعر مەتەڵ نییە. ئەگەر مەتەڵ بێت، ئەوا ئینتیمای بۆ کایەیەکی دیکە دەبێت: کایەی کیمیا یان فیزیا یان وەرزش، بەڵام بە دڵنیاییەوە ئینتیمای بۆ کایەی شیعر نابێت. بەڵام شیعر، لە هەمان کاتدا، خاڵی نییە لە هاوکێشە ناوەکییەکانی تایبەت بەخۆی. هاوکێشەیەک پێویست ناکات خوێنەر، توانایەکی زۆر بخاتەگەڕ تا کۆدەکانی بکاتەوە […]
قەسابخانەی ژمارە ٥ ڕۆمانێک لە بارەی جەنگ و ماڵوێرانییەوە ڕانانی: ئیدریس عەلی باوەڕ ناکەم هیچ نووسەرێک هێندە گەمژە بێت، پێی وا بێت بە نووسینی کتێبێک سەبارەت بە جەنگ، دەتوانێت سنوورێک بۆ ملهوڕی و بەربەرییەت دابنێ، نووسەرەکان لەوە بە ئاگاترن تووشی وەها وەهم و خەیاڵپڵاوییەک ببن و ؤڵی ئەو پزیشکە شیکپۆشە ببینن کە دەتوانێت بە دەرزییەک […]
نووسینی: هاشم ساڵح وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع فەرەنسا لەم ساڵدا، یادی تێپەڕبوونی دوو سەد ساڵ بەسەر مردنی ئیمپراتۆرە داگیرکەرە بەناوبانگەکەی: ناپلیۆن پۆناپارت، دەکاتەوە. ئاشکرایە ناپلیۆن وەک ئیمپراتۆر، حوکمی فەرەنسای کرد، تا ئەو کاتەی لە ساڵی 1815 و لە جەنگی بەناوبانگی “واترلۆ” شکستیهێنا. پاشان خانەوادەی ناپلیۆن لە گۆڕەپانەکەدا دیارنەمان و چیتر حوکمی فەرەنسایان نەکرد، […]
چاوپێکەوتن لەگەڵ نووسەر و وەرگێڕی میسری، ئەحمەد ئەلخەمیسی سازدانی چاوپێکەوتنەکە: ڕەشا ئەحمەد وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع دواجار یەکێتی نووسەرانی ڕوسیا، ئەندامی شەرەفیان بەخشی بە نووسەر و وەرگێڕ ئەحمەد ئەلخەمیسی. ئەمەش لە پای هەوڵ و ماندووبوونەکانی بوو لە وەرگێڕانە جۆراو جۆرەکانی بۆ ئەدەبی ڕوسی. بەمەش پەنجەرەیەکی بۆ خوێنەری عەرەب کردەوە، تاکو لێیەوە بڕوانن بەسەر […]
(لە: تیورەی دادپەورەری، بەرهەمی راۆلز) و. ڕێبین هەردی جان ڕاوڵز بۆ بیرکردنەوە لە لێکبوردن لەو تیورابە دوور دەکەوێتەوە کە لەسەر بنەمای سودمەندی لێکبوردن دامەزراوون، وەک تیوەری جۆن ستیوارت میل یان ئەو تیورانەی تەنیا بەرژەوەندیەکانی دەوڵەی دەکەنە پێوەر. ئامانجی یەکەمی گریمانکەی راوڵز ئەوەیە سازشکردن لە بنەماکانی دادپەورەری کە لەسەر بناغەی دۆخی سەرەتایی (مرۆڤ) دامەزراوە کە هاوشێوەیە […]
ڕاگەیاندنی مافەکانی مرۆڤ مافی مرۆڤ و ئازادیی بیرکردنەوە (ڕاگەیاندنی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ و هاوڵاتی- ساڵی ١٧٨٩، مادەکانی ١٠،١١. ١٧٣٩، مادە ٧، ١٩٤٨، مادەکانی ١٨ و ١٩) و. ڕێبین هەردی لە نیسانی ١٧٩٣دا بەڕێز ڕۆم هەواڵدەری کۆمیتەی لێکۆڵینەوەی (ئەنجومەن) خاڵە ڕەخنەهەڵگرەکانی ڕاگەیاندنی مافەکانی مرۆڤ و هاوڵاتی دەژمێرێت و دەڵێت: “زۆرتر ناوی ئازادی مەزهەب وەک نەهێشتنی سەرکوتکردن […]
هاوسەرەکەی دۆستۆیڤسکی ئەوەی هەیەتی و ئەوەی لەسەریەتی، پێشکەشی خوێنەری دەکات یاداشتەکانی لایەنێکی دیکەی خاوەنی تاوان و سزا ئاشکرا دەکات نووسینی: ڕەشا ئەحمەد وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: باوکی ڕەهەند ئەم کتێبە: “یاداشتەکانی هاوسەرەکەی دۆستۆیڤسکی” لایەنێکی دیکەی ئەدیبە بەناوبانگەکەی ڕوسیا دەردەخات؛ کە یەکێکە لە گرنگترین ئەو نوسەرانەی، زۆرترین کاریگەریی لەسەر ئەدەبی مرۆڤایەتی هەبووە. ئەم کتێبە تازەکی لەلایەن “المرکز […]
دەربارەی کورد و ناسیۆنالیزمی کوردی کتێبی (دەربارەی کورد و ناسیۆنالیزمی کوردی) یەکێکە لەو کتێبە دەوڵەمەند و پڕ لە زانیاریانەی کە تاکو ئێستا لەسەر کورد، بە ڕەهەندە مێژوویی و سیاسیی و کولتووری و کۆمەڵایەتییەکان و خودی چەمکی ناسیۆنالیزمی کوردییەوە نووسراوە، ئەم کتێبە دەکرێت وەک سەرچاوەیەکی بەنرخ و گرنگ بخوێنرێتەوە و بۆ زۆر بابەتی نەتەوەیی و شرۆڤەی […]
