گەمەی ڕەنگەکان و شۆڕبوونەوە بە ناخدا یاداشتیک دەربارەی نۆڤلێتی “هاوڕێ نیگارکێشەکەم” بەختیار حەمەسوور “ئەدەبیاتی گەنجان” ناوێکە خراوەتە سەر بەرگی ئەم نۆڤلێتە، مەبەستمان لە “هاوڕێ نیگارکێشەکەم”ە، کە نووسەری بەرازیلی، لیگیا بۆینگا نووسیویەتی و شاعیر و ڕۆماننووس هیوا قادر لە زمانی سویدییەوە کردوویەتی بە کوردی. ئەم کتێبە بچکۆلە ٧٥ لاپەڕەییە یەکێکە لە کارە جوانەکانی ئەدەبیاتی گێڕانەوە، ئەگەرچی […]
خۆرئاوا چۆن سهركهوت به سهر جیهاندا؟ هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند ڕۆجێ دۆبرێ له كتێبهكهیدا “ئهوهی له خۆرئاوا دهمێنێتهوه/ما تبقی من الغرب”، شتێكی ئاوامان پێدهڵێت: خۆرئاوا خاوهنی كۆمهڵێك خاڵی بههێزه، كه وای كردووه بێ ڕكابهر كۆنترۆڵی جیهان بكات. یهكهمین خاڵ بریتییه لهو یهكگرتنه بێوێنهیهی نێوان ههردوو باڵه ئهورووپی و ئهمریكییهكهی خۆرئاوا. گهورهترین بهڵگه بۆ […]
عەزیز گەردی، زیاد لە کەسێک مرۆڤێکی تەنیا لە کەوشەنی کتێبدا نووسینی: ئیدریس عەلی ئەو بە کتێبی (داغستانی من) پرۆسەی وەرگێڕانی بردە ئاستێکی بەرزتر لە بەرپرسیارێتی، لە (کۆمیدیای ئیلاهی)یشدا، ماڵی خۆی لەم میرات و کولتوورە جیا کردەوە و چاومانی بە گەورەترین شاکارەکانی جیهان ڕوون کردەوە. ئێمە لە ئێستادا لەنێو میراتێکی گەوری ڕۆشنبیریداین، ئەو میراتەش بریتییە لە […]
ئایا ئهدهب دهتوانێت ههڵگری پهیام بێت بێ ئهوهی بگۆڕێت بۆ ئامۆژگاری؟ د. ڕهشید ئهلعنانی له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند ئایا ئهدهب ههڵگری پهیامه؟ ئهوه پرسیارێكه سهرچاوهكهی دهگهڕێتهوه بۆ وتن/قول، ئاخر ئهدهب وتنه، له خهیاڵی ئهدیبهوه دهردهچێت و به ئاڕاستهی هۆشیاریی وهرگر دهڕوات. وتن خۆی له خۆیدا ههڵگری مانایه، یان ئهدیب ئهو مانایهی پێدهبهخشێت و خوێنهریش به […]
ژیانی پڕ لە هەڵەت و داهێنەرانەی شانۆنامەنووسێک تیشکێک بۆ سەر کتێبی “ئاوگوست ستریندبێرگ” خوێندنەوەی: سەردەم “بە تاسە و تامەزرۆیی بەهەشتەوە لە دایک بووم، وەک منداڵێک بۆ قێزەونیی بوون گریام. هەستم دەکرد لە نێو خزم و کەسوکار و کۆمەڵگەدا بێگانەم. هەر لە سەردەمی منداڵیمەوە بە دوای خودای خۆمدا گەڕام، بەڵام شەیتانم دۆزییەوە. من لە گەنجیمدا خاچی […]
کتێبی نامە ئەکادیمییەکان دیواری نێوان زانکۆ و خەڵک دەڕووخێنێت دیداری: ئیدریس عەلی کتێبی (نامە ئەکادیمییەکان) هەوڵێکی جددی و لێبڕاوانەی نووسەر و ئەکادیمیست (د. هەرێم عوسمان)ە و لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە، لەم دیدارەدا قسە لە سەر دنیای کتێبەکە و ڕەهەندەکانی دەکەین. سەردەم: چۆن بوو بیرت لە نووسینی نامە ئەکادیمییەکان کردەوە و تایبەتمەندیی نامەکان […]
نووسهر و ڕۆماننووسی میسری سهنهعهڵڵا ئیبراهیم له تهمهنی 88 ساڵیدا كۆچی دوایی كرد سهرلهبهیانیی ڕۆژی چوارشهممه 13ی ئابی 2025، نووسهر و ڕۆماننووسی دیار و گهورهی میسر سهنهعهڵڵا ئیبراهیم، دوای ململانێیهكی سهخت لهگهڵ نهخۆشی و له تهمهنی سهرو 88 ساڵیدا، ماڵئاوایی ههتاههتایی له ژیان و نووسین كرد. لهم بارهیهوه، وهزیری ڕۆشنبیری میسر د. ئهحمهد فوئاد هانۆ […]
مەترسییەک کە لە بەردەمماندا دەمی کردووەتەوە خوێندنەوەی کتێبی “لێوار: دیوە شاراوەکانی گۆڕانی کەشوهەوا” خوێندنەوەی: سەردەم لە سەر بەگەکەی، وێنەی سێ ستوونی کارگەیەک بەرچاوە، لە دوو ستوونیاندا دووکەڵ یان تۆز و خۆڵی بەردهاڕین، بە چڕی و پڕاوپڕی لوولەکە ستوونییەکان دێنە دەرەوە و بە هەوادا بڵاو دەبنەوە، ئەمە دیمەنێکی سادەی ئەم سەدەیەیە، سەدەی بیست و یەک. بێگومان […]
ئایین لە دیدی فەیلەسووفانەوە پڕۆژەیەک بۆ ناسین و ڕاڤەکردنی ئایین ڕانانی: ئیدریس عەلی هاوڕای وەرگێڕی ئەم کتێبەم کە پێیوایە یەکەمین گرفتی هەر خوێنەرێکی کورد لە بەرانبەر دەقێکی زانستیدا بریتییە لە: هەرسکردنی چەمکەکان. بە درێژایی سەدەی بیستەم، کێڵگەی ڕۆشنبیریی کوردی دەستەوەسان بووە لە بەرانبەر تێگەیشتن و کورداندنی چەمکەکاندا، کاتێکیش هەوڵ دراوە چەمکێک ڕابگوێزرێتەوە نێو ئەم کێڵگەوە، […]
ئایینی مهسیحی چۆن كۆتایی به جهنگه ناوخۆییهكانی خۆی هێنا؟ هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع سهرهتا، با مێژووی پاپاویهت، له سهدهی نۆزهدهوه بۆ سهدهی بیست بخهینه ڕوو. ئهوه ئهو ماوهیهیه كه تێیدا كڵێسای كاسۆلیكی پاپاویهت، له ترۆپك و گهرمهی ململانێدا بوو لهگهڵ خودی خۆی. ئهمه پێش ئهوهی ڕووداوێكی دڵخۆشكهر لهو ململانێیهوه له دایك ببێت: […]
ئێستا ژیان نیشتمانمە بهختیار عهلی نۆرمان میللەر لە تێکستێکیدا دەڵێت «مردن زۆر سەخت نییە، تا ئێستا کەس نییە نەیتوانیبێت بمرێت». بەڵام ئەم وەسفە بۆ هەموو کەس دروست نییە… بەبڕوای من شێرکۆ لەوانەیە چەندە بیەوێت، چەندە هەوڵبدات ناتوانێت بمرێت. کورتکردنەوە و وەسفکردنی شێرکۆ لەکارە سەختەکانە، من ڕستەیەک شکنابەم لە وەسفیدا باسیبکەم، دێڕێکی کنۆت هامبسون نەبێت کە […]
شێرکۆ بێکەس و کوردبوون مەریوان وریا قانع لە ژیانی هەموو میللەتێکدا هەندێک ڕووداوی ناخۆش هەن کە دەبنە بەشێک لە ”یادەوەری گشتیی“ ئەو میللەتە و ساڵانێکی درێژ لەگەڵ نەوە جیاوازەکانی ئەو میللەتەدا دەمێننەوە، لە مێژووی ئێمەدا، بۆ نموونە، ڕووداوی شەشی ئەیلولی ١٩٣٠، لە سێدارەدانی سەرۆک کۆماری مەهاباد، هەرەسی ساڵی ١٩٧٥، کیمیابارانکردنی هەڵەبجە و پەلامارەکانی ئەنفال لە […]
شێرکۆ بێکەس… وەکو خۆی ڕەووف بێگەرد قسەکردن لەسەر شێرکۆ بێکەس، قسەکردنە لەسەر کەسێکی نائاسایی کە ناتوانرێت تەنیا لەسەر نەمانە فیزیکییەکەی بدوێیت و بە پێی زانیارییە ئاساییەکان پێکهاتە و هاوکێشەکانی هەڵبسەنگێنیت. ئەمەش خەسڵەتی هەموو ئەو کەسانەیە کە وەک ئەنجام ڕەهەندێکی ڕەمزی لەخۆدەگرن و توانای هێشتنەوە و قۆرغکردنیان لە چوارچێوە و مەودایەکی دیاری کراودا مەحاڵە. شێرکۆ بە […]
گۆڕ وەکو جێگەیەک بۆ دووبارە لەدایکبوونەوە ئاراس فەتاح “ئەمجارەیان من ناچمەوە لای نامۆیی و (….) لەگەڵ نالی ئەڕۆمەوە بۆلای گۆیژە و پێکیشەوە ئەچینەوە لای سالم و حەبیبەی شار!” (دەربەندی پەپوولە) شێرکۆ بێکەس شاری سلێمانی لە ههموو شوێنێکی تری ئەم دونیایە زیاتر خۆشدەویست، بۆیە دەیەوێت لەوێش بنێژرێت. ئەوەی جێگای تێڕامانە ئەو بەتەنها نایەوێت بگەڕێتەوە شار […]
دروود بۆ ڕۆحی ئەو شاعیرەی هەتا مرد سەری لە لووتكەدا بوو! د.دانا ئەحمەد مستەفا دەقە مێژووییەكان، بەو دەقە ئاینییانەشەوە، كەسەرگوزشتەی كەڵەپیاوانی ناو مێژوو دەگێڕنەوە و باس لە ڕۆڵی جوامێرییان دەكەن لە ئاراستەكردنی خەڵك و دروستكردنی دەستەبژێر و سەركردایەتی كردنی نوخبەدا، هەموو ئەو دەقانە پێدادەگرن لەسەر ئەوەی ڕۆڵی ئەو پاڵەوانانە، بەتەنها، وەك رۆڵی بارتەقای میللەتێك وایە! […]
لە پێناو زمانی کوردیدا ناساندنێک بۆ کتێبی “سەرەتایەکی مێژوویی زمانی کوردی” خوێندنەوەی: سەردەم ڕەنگە ئەمە لە هەرکات و سەردەمێکدا، بە تایبەت لە ڕۆژگاری ئەمڕۆماندا، پرسیارێکی بەجێ بێت و دەرگایەکی بەرین واڵا بکات: ئەو قۆناغ و هەنگاوانە کامانەن کە زمانی کوردی پێیاندا تێپەڕ بووە و گەیشتووە بەم فۆرمەی ئێستای؟ بە واتایەکی تر، قسەکردن لە سەر ڕەوت […]
ئەدەبی ڕووسی سەدەی ڕابوردوو سەدەی ئەدەبی ڕووسی بوو ڕانانی: ئیدریس عەلی پرۆسەی وەرگێڕان یەکێکە لە پایە کولتوورییە بەهێزەکان و بەو هۆیەوە میللەتان ئاشنا دەبن بە ئەزموون، شارستانیەت و ئەدەبی یەکتر، لەو باوەڕەدام نێوەندی کولتووریی ئێمە، لەم چەند ساڵەی دواییدا، کۆمەڵێک وەرگێڕی باش و بەسەلیقەی بەرهەم هێناوە کە بە هۆی هەر یەک لەو وەرگێڕکارانەوە، ڕەفەی کتێبخانەکانمان […]
هكادیمیای ئیسپانی، ڕۆژی یهك شهممهی رابردوو 13ی تهموزی 2025، یادی تێپهڕبوونی سێ مانگ بهسهر كۆچی دوایی نووسهری بهناوبانگ و مهزن ماریۆ ڤارگاس یۆسا، له زێدی خۆی، له لیمای پایتهختی پیرۆ کردەوە كه له تهمهنی سهرو 90 ساڵهوه، ماڵئاوایی له ژیان كرد.
ئهو ههرگیز بێ باوهڕ نهبوو، بهڵكو ئیمانداربوو و ئیمانێكی قووڵی به یهزدان ههبوو هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع بلیمهتیی گهلان، سهرجهم گهلان، زۆرجار له ئهدیب و شاعیر و فهیلهسوفه مهزن و گهورهكاندا بهرجهسته دهبێت. لهبهر ئهم هۆكاره، دهڵێین دیكارت خودی فهرهنسایه، شكسپیر خودی ئینگلتهرهیه، سێرڤانتێس خودی ئیسپانیایه، دانتی خودی ئیتالیایه و موتهنهبی ئومهتی […]
میخائیل زۆشینکۆ لە ڕووسییەوە: کەیوان صدیق پێداچوونەوەی: شیروان محموود لە شارێکی باشوور، باخچەیەکی ئاژەڵان هەبوو. باخچەیەکی بچووک، کە تێیدا: پڵنگێک، دوو تیمساح، سێ مار، کەرەکێویەک، یەک نەعامە، مەیموونێک، یان بە سادەیی بڵێین، مەیموونێکی بچکۆلانە، دەژیان. بێگومان ئاژەڵی بچووکی جۆراوجۆر، وەکو: باڵندە، ماسی، بۆق و هەروەها شتی بچووکی دیکەی بێبایەخ لە جیهانی ئاژەڵان، لە باخچەکەدا هەبوون. […]
ڕانانی: ئیدریس عەلی کتێبی (جیهانی سۆفیا) هەوڵێکی مەزنی ئەدەبیی نووسەر و ڕووناکبیری گەورەی نەرویژی (یۆستاین گاردەر)ە، ئەو لە ڕێی ئەم کتێبەوە بانگێشتمان دەکات بۆ جیهانی فەلسەفە، ئەم کتێبە وامان لێ دەکات نەترسین لە بیرکردنەوە، تێڕامانمان فراوانتر بکەین لە دیاردەکان، ئازایەتیمان دەداتێ پرسیار بکەین لە چییەتی و کێیەتی خۆمان و ئەو دنیایەی تێیدا دەژیین، داخۆ ئێمە […]
وهرگێڕانی له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند كۆمهڵه چیرۆكی “چرای دڵ/ مصباح القلب”، لهبهر ئهوهی بووهته هۆی دهوڵهمهندكردنی زمانی ئینگلیزی، بۆیه پێشوازییهكی گهورهی لێكراوه. نووسهری ئهم كۆمهڵه چیرۆكه، خانمی هیندستانی “بانو موشتاق”ە، ههفتهی ڕابردوو، كتێبهكهی بووه یهكهم كۆمهڵه چیرۆك كه خهڵاتی نێودهوڵهتی “بۆكهر” وهردهگرێت. ههروهها یهكهم كتێبه كه له زمانی “ئهلكاندا”وه وهردهگێڕدرێت بۆ سهر زمانی ئینگلیزی، زمانی […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع زۆرجار ئهم پرسیارهم لێ كراوه: چی له ئاركۆن ماوهتهوه؟ ههمو جارێك ههست به دڵتهنگی و بێزارییهكی زۆر دهكهم. ههمو جارێك ههستم كردووه پێویسته دهستبهجێ وهڵام بدهمهوه و بڵێم: ههمو شتێكی یان تا ڕادهیهكی زۆر ههمو شتێكی ماوهتهوه. ئاشتبوونهوه مێژووییه گهورهكهی نێوان ئیسلام و مۆدێرنهی لێ ماوهتهوه. ئاشتبوونهوه گهورهكهی […]
خانمه فهیلهسوفی فهرهنسی سیمۆن وایڵ: گهلێك بیهوێت ههقیقهت بهدهستبێنێت پێویستی به كهسانێكه ههقیقهتیان خۆشبووێت وهرگێڕان و ئامادهكردنی: باوكی ڕهههند فهیلهسوف و چالاكوانی سیاسی فهرهنسی سیمۆن وایڵ Simone Weil (1909-1943)، له خێزانێكی یههودی نا دینی/ غیر متدینة لهدایكبووه. ههرچهنده ژیانێكی زۆر كورت ژیاوه و تهمهنی تهنها 34 ساڵ بووه و بههۆی نهخۆشی سیل-هوه كۆچی دوایی كردووه. […]
