شێرکۆ بێکەس و کوردبوون مەریوان وریا قانع لە ژیانی هەموو میللەتێکدا هەندێک ڕووداوی ناخۆش هەن کە دەبنە بەشێک لە ”یادەوەری گشتیی“ ئەو میللەتە و ساڵانێکی درێژ لەگەڵ نەوە جیاوازەکانی ئەو میللەتەدا دەمێننەوە، لە مێژووی ئێمەدا، بۆ نموونە، ڕووداوی شەشی ئەیلولی ١٩٣٠، لە سێدارەدانی سەرۆک کۆماری مەهاباد، هەرەسی ساڵی ١٩٧٥، کیمیابارانکردنی هەڵەبجە و پەلامارەکانی ئەنفال لە […]
شێرکۆ بێکەس… وەکو خۆی ڕەووف بێگەرد قسەکردن لەسەر شێرکۆ بێکەس، قسەکردنە لەسەر کەسێکی نائاسایی کە ناتوانرێت تەنیا لەسەر نەمانە فیزیکییەکەی بدوێیت و بە پێی زانیارییە ئاساییەکان پێکهاتە و هاوکێشەکانی هەڵبسەنگێنیت. ئەمەش خەسڵەتی هەموو ئەو کەسانەیە کە وەک ئەنجام ڕەهەندێکی ڕەمزی لەخۆدەگرن و توانای هێشتنەوە و قۆرغکردنیان لە چوارچێوە و مەودایەکی دیاری کراودا مەحاڵە. شێرکۆ بە […]
گۆڕ وەکو جێگەیەک بۆ دووبارە لەدایکبوونەوە ئاراس فەتاح “ئەمجارەیان من ناچمەوە لای نامۆیی و (….) لەگەڵ نالی ئەڕۆمەوە بۆلای گۆیژە و پێکیشەوە ئەچینەوە لای سالم و حەبیبەی شار!” (دەربەندی پەپوولە) شێرکۆ بێکەس شاری سلێمانی لە هه‌موو شوێنێکی تری ئەم دونیایە زیاتر خۆشدەویست، بۆیە دەیەوێت لەوێش بنێژرێت. ئەوەی جێگای تێڕامانە ئەو بەتەنها نایەوێت بگەڕێتەوە شار […]
دروود بۆ ڕۆحی ئەو شاعیرەی هەتا مرد سەری لە لووتكەدا بوو! د.دانا ئەحمەد مستەفا دەقە مێژووییەكان، بەو دەقە ئاینییانەشەوە، كەسەرگوزشتەی كەڵەپیاوانی ناو مێژوو دەگێڕنەوە و باس لە ڕۆڵی جوامێرییان دەكەن لە ئاراستەكردنی خەڵك و دروستكردنی دەستەبژێر و سەركردایەتی كردنی نوخبەدا، هەموو ئەو دەقانە پێدادەگرن لەسەر ئەوەی ڕۆڵی ئەو پاڵەوانانە، بەتەنها، وەك رۆڵی بارتەقای میللەتێك وایە! […]
لە پێناو زمانی کوردیدا ناساندنێک بۆ کتێبی “سەرەتایەکی مێژوویی زمانی کوردی” خوێندنەوەی: سەردەم ڕەنگە ئەمە لە هەرکات و سەردەمێکدا، بە تایبەت لە ڕۆژگاری ئەمڕۆماندا، پرسیارێکی بەجێ بێت و دەرگایەکی بەرین واڵا بکات: ئەو قۆناغ و هەنگاوانە کامانەن کە زمانی کوردی پێیاندا تێپەڕ بووە و گەیشتووە بەم فۆرمەی ئێستای؟ بە واتایەکی تر، قسەکردن لە سەر ڕەوت […]
ئەدەبی ڕووسی سەدەی ڕابوردوو سەدەی ئەدەبی ڕووسی بوو ڕانانی: ئیدریس عەلی پرۆسەی وەرگێڕان یەکێکە لە پایە کولتوورییە بەهێزەکان و بەو هۆیەوە میللەتان ئاشنا دەبن بە ئەزموون، شارستانیەت و ئەدەبی یەکتر، لەو باوەڕەدام نێوەندی کولتووریی ئێمە، لەم چەند ساڵەی دواییدا، کۆمەڵێک وەرگێڕی باش و بەسەلیقەی بەرهەم هێناوە کە بە هۆی هەر یەک لەو وەرگێڕکارانەوە، ڕەفەی کتێبخانەکانمان […]
ه‌كادیمیای ئیسپانی، ڕۆژی یه‌ك شه‌ممه‌ی رابردوو 13ی ته‌موزی 2025، یادی تێپه‌ڕبوونی سێ مانگ به‌سه‌ر كۆچی دوایی نووسه‌ری به‌ناوبانگ و مه‌زن ماریۆ ڤارگاس یۆسا، له زێدی خۆی، له لیمای پایته‌ختی پیرۆ کردەوە كه له ته‌مه‌نی سه‌رو 90 ساڵه‌وه، ماڵئاوایی له ژیان كرد.
ئه‌و هه‌رگیز بێ باوه‌ڕ نه‌بوو، به‌ڵكو ئیمانداربوو و ئیمانێكی قووڵی به یه‌زدان هه‌بوو هاشم ساڵح له عه‌ره‌بییه‌وه: هه‌ورامان وریا قانع بلیمه‌تیی گه‌لان، سه‌رجه‌م گه‌لان، زۆرجار له ئه‌دیب و شاعیر و فه‌یله‌سوفه مه‌زن و گه‌وره‌كاندا به‌رجه‌سته ده‌بێت. له‌به‌ر ئه‌م هۆكاره، ده‌ڵێین دیكارت خودی فه‌ره‌نسایه، شكسپیر خودی ئینگلته‌ره‌یه، سێرڤانتێس خودی ئیسپانیایه، دانتی خودی ئیتالیایه و موته‌نه‌بی ئومه‌تی […]
میخائیل زۆشینکۆ لە ڕووسییەوە: کەیوان صدیق پێداچوونەوەی: شیروان محموود لە شارێکی باشوور، باخچەیەکی ئاژەڵان هەبوو. باخچەیەکی بچووک، کە تێیدا: پڵنگێک، دوو تیمساح، سێ مار، کەرەکێویەک، یەک نەعامە، مەیموونێک، یان بە سادەیی بڵێین، مەیموونێکی بچکۆلانە، دەژیان. بێگومان ئاژەڵی بچووکی جۆراوجۆر، وەکو: باڵندە، ماسی، بۆق و هەروەها شتی بچووکی دیکەی بێبایەخ لە جیهانی ئاژەڵان، لە باخچەکەدا هەبوون. […]
ڕانانی: ئیدریس عەلی کتێبی (جیهانی سۆفیا) هەوڵێکی مەزنی ئەدەبیی نووسەر و ڕووناکبیری گەورەی نەرویژی (یۆستاین گاردەر)ە، ئەو لە ڕێی ئەم کتێبەوە بانگێشتمان دەکات بۆ جیهانی فەلسەفە، ئەم کتێبە وامان لێ دەکات نەترسین لە بیرکردنەوە، تێڕامانمان فراوانتر بکەین لە دیاردەکان، ئازایەتیمان دەداتێ پرسیار بکەین لە چییەتی و کێیەتی خۆمان و ئەو دنیایەی تێیدا دەژیین، داخۆ ئێمە […]
وه‌رگێڕانی له عه‌ره‌بییه‌وه: باوكی ڕه‌هه‌ند كۆمه‌ڵه چیرۆكی “چرای دڵ/ مصباح القلب”، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بووه‌ته هۆی ده‌وڵه‌مه‌ندكردنی زمانی ئینگلیزی، بۆیه پێشوازییه‌كی گه‌وره‌ی لێكراوه. نووسه‌ری ئه‌م كۆمه‌ڵه چیرۆكه، خانمی هیندستانی “بانو موشتاق”ە، هه‌فته‌ی ڕابردوو، كتێبه‌كه‌ی بووه یه‌كه‌م كۆمه‌ڵه چیرۆك كه خه‌ڵاتی نێوده‌وڵه‌تی “بۆكه‌ر” وه‌رده‌گرێت. هه‌روه‌ها یه‌كه‌م كتێبه كه له زمانی “ئه‌لكاندا”وه وه‌رده‌گێڕدرێت بۆ سه‌ر زمانی ئینگلیزی، زمانی […]
هاشم ساڵح له عه‌ره‌بییه‌وه: هه‌ورامان وریا قانع زۆرجار ئه‌م پرسیاره‌م لێ كراوه: چی له ئاركۆن ماوه‌ته‌وه؟ هه‌مو جارێك هه‌ست به دڵته‌نگی و بێزارییه‌كی زۆر ده‌كه‌م. هه‌مو جارێك هه‌ستم كردووه پێویسته ده‌ستبه‌جێ وه‌ڵام بده‌مه‌وه و بڵێم: هه‌مو شتێكی یان تا ڕاده‌یه‌كی زۆر هه‌مو شتێكی ماوه‌ته‌وه. ئاشتبوونه‌وه مێژووییه گه‌وره‌كه‌ی نێوان ئیسلام و مۆدێرنه‌ی لێ ماوه‌ته‌وه. ئاشتبوونه‌وه گه‌وره‌كه‌ی […]
خانمه فه‌یله‌سوفی فه‌ره‌نسی سیمۆن وایڵ: گه‌لێك بیه‌وێت هه‌قیقه‌ت به‌ده‌ستبێنێت پێویستی به كه‌سانێكه هه‌قیقه‌تیان خۆشبووێت وه‌رگێڕان و ئاماده‌كردنی: باوكی ڕه‌هه‌ند فه‌یله‌سوف و چالاكوانی سیاسی فه‌ره‌نسی سیمۆن وایڵ Simone Weil (1909-1943)، له خێزانێكی یه‌هودی نا دینی/ غیر متدینة له‌دایكبووه. هه‌رچه‌نده ژیانێكی زۆر كورت ژیاوه و ته‌مه‌نی ته‌نها 34 ساڵ بووه و به‌هۆی نه‌خۆشی سیل-ه‌وه كۆچی دوایی كردووه. […]
نووسینی: ئیدریس عەلی لە پێشەکیی ڕۆمانە بەنێوبانگەکەی دۆستۆیڤسکی، گەورە نووسەری ڕووس (تاوان و سزا)دا، ئەوە خراوەتە ڕوو کە تێکڕای ڕۆمانەکانی دۆستۆیڤسکی، هەڵگری پرسیارن، هەڵگری توانای بیرکردنەوە و گۆڕینی یەقینەکانن: ئەو بەردەوام لەسەر ئاڵۆزی و نائارامیی ڕۆحی مرۆڤەکان دەوەستێت و توێکارییان تێدا دەکات، هەمیشە لە ڕۆنانی بیروباوەڕە جیاو دژ بە یەکەکاندایە، لەوپەڕی بڕواوە بۆ ئەمسەری گومڕایی […]
عاسی حوسێن: ئەم کتێبەم لە ماوەی شەش ساڵدا نووسی دیداری: ئیدریس عەلی خوێندنەوەی کتێبی بیرەوەری، جگە لە چێژ، زانیاریی گرنگیش بە خوێنەر دەگەیەنێت، ئاشنامان دەکات بە قۆناغ و ڕۆژگارێک کە ڕەنگە کەمترین زانیارییمان لە سەری هەبیت، کتێبی (گوڵەکانی ژێر بەفر) لەو بیرەوەرییانەیە، کە بیرەوەری نووسەکەی، پێشمەرگەیەکی سادە، خاکی و خاوەن پاشخانێکی ڕۆشبیرییە (عاسی حوسێن) لەم […]
نووسینی: ئارام سدیقکێشەیەکی سەرەکی بواری ڕەخنە و لێکۆڵینەوە لە پانتایی ئەدەبی کوردیدا نەبوونی بنەمای تیۆریی و نووسینی تیۆریی و سەرچاوەیە بە زمانی کوردی. بەر لە وەرگێڕان گرنگە بە زمانی کوردی، نووسینی تیۆریی سەبارەت بە ڕەخنە و قوتابخانە و میتۆدە ڕەخنەییەکان هەبێت. نەبوونی سەرچاوە لەم بوارەدا چ لەلایەن نووسەرانی کوردەوە نووسرابن، یان وەرگێڕدرابن. دەبێتە هۆی دروستبوونی […]
موزیک و دنیا بەرینەکەی ڤایۆلین خوێندنەوەی: سەردەم سەبارەت بە موزیک لە دنیای ڕۆشنبیری کوردیدا، دەبێت بە ڕوانگەیەکی ڕەخنەییەوە بۆی بڕوانین، ئەویش نەک بە تەنها لە یەک سۆنگەوە، بەڵکو لە کۆمەڵێک لایەن و گۆشەوە، ئەمەش نەک بەوەی کە بڵێین لە سفرەوە دەست بە کاری موزیک کراوە لە هونەری کوردیدا و ئەوەی پێشکەش کراوە هیچە، […]
خوێندنەوەیەک بۆ کتێبی “ماڵاوا گابۆ و مێرسیدس” خوێندنەوەی: سەردەم گابرێل گارسیا مارکیز لە جیهان و دنیای ڕۆشینبیری کوردیشدا لەوە ناسراوترە ئێمە ئەو ئەرکە بکێشین و بیناسێنین، هەر ئێستا کە ئەم دێڕانە دەنووسین، لەناو کتێبخانەی کوردیدا، بە وەرگێڕانی جیاواز و لە زمانی جیاوازەوە، گرنگترین کتێبەکانی ئەم نووسەرە لەناو ڕەففەکاندان و لەبەر دەستن. ئەوە جیا لە چەندان […]
سازکردنی: ئیدریس عەلی ڕۆمانی (دوێت لە بەرزەخدا) یەکێکە لە بەرهەمە چاپکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، لە لایەن (بیت بەنەر) و (سەڵاحەدین دەمیرتاش) نووسراوە و (فەرهاد چۆمانی) بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش، وەریگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی، لەم وتووێژەدا لەگەڵ فەرهادی وەرگێڕ، قسە لەسەر دنیای ڕۆمانەکە دەکەین. سەردەم: چۆن بوو وا بیرت لە وەرگێڕانی ئەم ڕۆمانە […]
ڕانانی: سەردەم یەکێکی تر لە کتێبە ناوازەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، بریتییە لە کتێبی (دەستنووسەکان ناسووتێن) ئەم کتێبە بریتییە لە یاداشت و نامەکانی میخایل بۆلگاکۆف (جی. ئەی، ئی، کرتیس) نووسیویەتی و لە لایەن بێهزاد کوردستانی، بە شیوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش، وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی و لە کتێبفرۆشییەکانی کوردستان بەردەستە. گرنگیی ئەم کتێبە بۆ نووسەری […]
ڕانانی: ئیدریس عەلی یەکێکی تر لە کتێبە باش و ناوازەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، بریتییە لە ڕۆمانی (ماسییە زێڕینەکە) ئەم ڕۆمانە لە لایەن نووسەری نێوداری بە ڕەگەز فەڕەنسی (ژان ماری گوستاڤ لوکلیزیۆ) نووسراوە و لە لایەن نووسەر و وەرگێڕی ناوداری کورد (حەمەکەریم عارف) بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی و ئێستا […]
هادی مه‌ته‌ر گه‌نجێكی ئه‌مریكی به ڕه‌چه‌ڵه‌ك لوبنانییه و ته‌مه‌نی ته‌نها 27 ساڵه. سه‌لمان ڕوشدی ئه‌دیب و ڕۆماننووسێكی به‌ریتانی به ڕه‌چه‌ڵه‌ك هندییه و ته‌مه‌نی 77 ساڵه. چاره‌نووس وایكرد ئه‌م دوو پیاوه، ساڵی 2022، له‌سه‌ر سه‌كۆی شانۆی په‌یمانگای هونه‌ر له نیۆیۆرك به‌یه‌ك بگه‌ن. له‌و كاته‌دا سه‌لمان ڕوشدی تازه له خۆشاردنه‌وه و خۆحه‌شاردانی له به‌ریتانیا هاتبووه ده‌ره‌وه و […]
خوێندنەوەی: سەردەم خوێندنەوەی بابەتە هەمەجۆرەکان وا دەکات دیدمان هەمەجۆر و فرەڕوانین بێت، بە واتایەکی تر کاتێک ئێمە ڕووبەری خوێندنەوەکانمان زیاد و هەمەلایەن دەکەین، واتە چەند کایەی مەعریفیی دەپشکنین، ئەوا فراوانتر و بەرینتر دەبینین، تێدەگەین و هاوکات کەشفی نەزانراوەکانی دەوروبەرمان دەکەین. خوێنەری ئێمە ـ بێگومان قسەکە گشتی نییە ـ خوێنەری ئەدەبیاتە بە ڕادەی یەکەم، لەو ژانرەدا […]
ڕانانی: ئیدریس عەلی کاتێ لۆگۆی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمم لەسەر یەکێک لە وەجبە کتێبە تازەکانیان بینی، بە نێوی (گوڵەکانی ژێر بەفر) و زانیم کە بابەتی کتێبەکە بیرەوەرییە، سەراسیمە بووم، دەزگای سەردەم و کتێبی بیرەوەریی سیاسسییەکی کورد بە نێوی (عاسی حوسێن مەحمود) هەرچیم دەکرد پێم هەزم نەدەکرا، خێرا لاپەڕەی یەکەمی کتێبەکەم هەڵدایەوە و بڕێک لە […]
