وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی نامەیەک لەبارەی لێکبوردنەوە کە بەرهەمی جۆن لۆکە و لە ساڵی ١٦٨٩دا بە بێ ناوی نووسەرەکەی بڵاوکرایەوە، دەیەوێت ئەرکەکانی دەوڵەت و کەنیسە و هەروەها ئەو ئامرازانەی یاسا خستوێتیە بەردەستیان، بە گونجاو لەگەل ئەو ئامانجەی هەریەکەیان بەدوایەوەن، لەیەک جیا بکاتەوە. لەبنەڕەتدا ئەرگۆمێنتی لۆک بۆ لێکبوردن ئەرگۆمێنتێکی سیاسیە، نەک تیۆلۆجیانە Theology. بەڵام نامەیەک لەبارەی لێکبوردنەوە […]
نووسینی: هاشم ساڵح وەرگێڕانی بۆ عەرەبی: هەورامان وریا قانع هێشتا هەندێک لە ڕۆشنبیرانی عەرەب، ڕازینابن ددان بەوەدابنێن کە ئیسلامی فێندەمێنیتاڵیزم/ ئوسوڵی، لە مێژووی ئێستایدا، لە گەورەترین قەیراندا دەژی. مەبەستم لەوە، قەیرانی ئیسلامی ئوسوڵییە لەگەڵ مۆدێرنە، یان ئەگەر پێتانخۆشە، لەگەڵ ڕۆحی زەمەنە تازەکاندا. وتم ئیسلامی ئوسوڵی، نەموت ئیسلامی ڕووناکی یان ڕۆشنگەریی، ئەو دوانە- ئیسلامی ئوسوڵی و […]
ن: زکی میلاد و: رێبین هەردی لە ساڵی ١٩٨١دا کارل پۆپەر فەیلەسوفی عەقڵانیەتی ڕەخنەگرانە (١٩٠٢-١٩٩٤) وتارێکی لە زانکۆی تۆبنجنی ئەلمانی پێشکەشکرد بەناوی (لێکبووردن و بەرپرسیارێتی فکری)، جارێکی دی هەمان وتاری لە ڤێنا پێشکەشکرد و دواتر لە کتێبی (گەڕان بەدوای دنیایەکی باشتردا) لەساڵی ١٩٨٩دا بڵاوی کردەوە کە پێشکەشی کردووە بە یادی لیوبولد لۆکاس کە پۆپەر بە […]
ئەو تەنها خانووەکەی نەدەگۆڕی، بگرە نیشتیمانەکەشی دەگۆڕی نووسینی: هاشم ساڵح وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع دیکارت لە مێژووی فەلسەفەی مرۆڤایەتیدا، بە یەکێک لە پێنج فەیلەسوفە مەزنەکە دادەنرێت کە بریتین لە: ئەفلاتون، ئەرستۆ، دیکارت، کانت، هیگڵ. ئەو لە کەسایەتی خۆیدا، بەرجەستەی بلیمەتی فەرەنسا دەکات، لە درەوشاوەترین دەرکەوتەکانیدا. لەبەر ئەوەیە، بووە بە سیمبولی فەرەنسا، تەنانەت یەکێکیان […]
ئیزایا بهرلین و. ڕێبین هەردی یهكێك لهو دیارده گهورانهی گهورهترین كاریگهری لهسهر من دانا، ههوڵی فهیلهسوفان بوو بۆ گهیشتن به یهقینی ڕهها، واته بۆ وهڵامه بێگومان و كامڵهكان. ئهم ههوڵه لهسهرهتادا به ههوڵێكی پوچ ئههاته پێشچاو، بهدهر لهوهی فڵانه ئهنجام یان پێدراوی ڕاستهوخۆ، چهند سهقامگیر و بڵاو و خۆبهخۆ بهدیهی دێته پێشچاو، ههمیشه ئهگهری ئهو […]
لەبەر ئەم هۆکارانە، بەم نزیکانە پیشەی وەرگێڕان مەترسی لەناوچوونی لەسەر نییە. وەرگێڕان و ئامادەکردنی: باوکی رەهەند ساڵانە لە بەرواری 30 ئەیلول، نەتەوە یەکگرتووەکان و یەکێتی نێودەوڵەتی وەرگێڕەکان، لەو بەروارەدا، یادی رۆژی جیهانی وەرگێڕان دەکەنەوە. لە ئێستادا ململانێیەکی توند هەیە لە نێوان وەرگێڕەکان، لەگەڵ ئەو ئامێرانەی کاری وەرگێڕان دەکەن. پێش چەند ساڵێک لەمەوبەر، گۆگڵ سیستمی وەرگێڕانی […]
ن: بابەکی ئەحمەدی و:ڕێبین هەردی ١ ووشهی یۆنانی historia چهندین مانای ههیه١. گرنگترینی (لێكۆڵینهوه) بوو و پاشان (زانین)، (زانست)، (زانستی نووسینی لێكۆڵینهوهكان)، (ڕاپۆرت)، (حهكایهت)، و (مێژووی ڕووداوهكان). خودی ئهم ووشهیه ڕهگی له historein ههیه به مانای (لێكۆڵینهوه)، (دۆزینهوه). ووشهی یۆنانی له ڕێگهی زمانی لاتینیهوه چووه ناو ههموو زمانه ئهورپیهكانهوه. مێژوو به فهڕهنسی Histoire، به ئیتاڵی […]
و. لە فارسییەوە: ڕێبین هەردی مرۆیی و مرۆڤایەتی ١- ئەو کەسەی دەیەوێت ئەوانی دی هەرچی دەزانن پێی بڵێن، دەبێت خۆی هەرچی دەزانێت بەوانی دی بڵێت، چونکە باشترین ڕێگەی بەدەستهێنانی هەواڵ، هەواڵدانە. بەرنامەی کار بۆ رافائیل جیرۆلامو ٢- کەسێک لێزانانە پرسیار دەکات، سەرنجی ئێمە بۆ زۆر شت ڕادەکێشێت و ڕێگەمان دەدات زۆر شت بناسین کە گەر […]
لویس گلوگ یەکێک بوو لەو ناوانەی چاوەڕوان نەئەکرا خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ٢٠٢٠ـی پێ ببەخشرێت. ـ من سوپاسگوزاری وڵاتەکەتانم. لویسی گلوکی خانمە شاعیر وائەڵێت. کاتێک ئاژانسی دەنگوباسی سوید پەیوەندی بە لویسەوە کرد ئەو ماندووبوو چونکە لە کاتژمێر حەوتی بەیانییەوە بەخەبەر بوو. ـ زەنگی تەلەفوونەکە بەردەوام لێی ئەدا هەستم کرد ڕۆژێکی ئاسایی نییە، بۆیە زۆر زەحمەتە بتوانم […]
رۆجێ دروا هەوڵی ئاسانکردنی فەلسەفە دەدات بۆ جەماوەرێکی پان و بەرفراوان نووسینی: هاشم ساڵح وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع سەرسامم بە نووسینەکانی بیرمەندی هاوچەرخی فەرەنسا “رۆجێ پۆل دروا”، هەر بەم بۆنەیەوە، ئەو لەیەک کاتدا، مامۆستای زانکۆیە و توێژەرێکی گەورەیە و رۆژنامەنووسە لە رۆژنامەی “لۆمۆند”، بۆ چەندین ساڵ لەو رۆژنامەیەدا، بەرپرسی بەشی کەلتوریی بووە، یان […]
نووسینی: هاشم ساڵح وەرگیڕانی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع سەد توێژەر بەشدارییان لە نووسینەوەی مێژووی ئەم پەیوەندییەدا کردووە، لە هەزار ساڵ لەمەوبەرەوە بۆ ئێستا. دەتوانین چی دەربارەی ئەم کتێبە ئینسایکلۆپیدییە بڵێن کە زیاد لە هەزار و دوو سەد لاپەڕەیە و زیاد لە سەد توێژەری عەرەبی و یەهودی و بیانی، بەشدارییان لە نووسینەوەیدا کردووە؟ ئایا دەکرێت […]
ئێستا کتێبخانەی کوردی شەست و شەش کتێبی نووسەر و وەرگێی ناوداری کورد(ئازاد بەرزنجی) ی، تێدایە، سەرجەم ئەو کتێبانە، بریتین لە هەوڵە دڵسۆز و خەمخۆرییە جددییەکانی (ئازاد بەرزنجی) لە بوارەکانی فیکر و فەلسەفە و شانۆ و ئەدەب بە گشتی، بەشێکی زۆر لەم کتێبانە چەندین جار چاپ کراونەتەوە، کەچی هیشتا خوێنەر تامەزرۆیانە و نەوە دوای نەوە، خوێنەریان […]
بە درێژایی 2500 ساڵ، ژمارەی فەیلەسوفە گەورەکان لە بیست فەیلەسوف تێناپەڕێت نووسینی: هاشم ساڵح وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع شارەزایان کۆکن لەسەر ئەوەی فەیلەسوف، بە مانای راستەقینەی وشەکە، ئەو کەسەیە مێژووی فیکری کوناودەر کردووە، یان درزێکی کردووەتە دیوارە داخراوەکەی مێژوو. فەیلەسوف ئەو بلیمەتەیە، چارەسەری کێشە چارەسەرنەکراوەکەی سەردەمەکەی دەکات. هەر کەسێک ئەوە نەکات، ناتوانین […]
ئامادەکردنی: دەزگای سەردەم دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، لە سەرەتای دامەزراندنییەوە تاکو ئێستا، بەشدارییەکی کارا و کاریگەری لە کایەی کولتوور و ڕووناکبیری و ڕەوتی گەشەکردنی کۆمەڵایەتیدا کردووە، گرنگیدانی ئەم دەزگایە بە ئەدەب و فیکر و مێژوو و بابەتە زاستی و فەلسەفییەکان، گەواهیدەرن بۆ بەتەنگەوەهاتنی دەزگای ناوبراو و بوونی ئەو خەمە قووڵ و گەورەیەی بۆ ڕۆشنبیری […]
ڕۆژی سێشەممە ٨/٩/٢٠٢٠ ڕۆژنامەی ئەفتۆنبلادتی سویدی بڵاوی کردەوە کە خاتوو سڤێتلانە ئەلیکسیڤیچی خاوەن خەڵاتی نۆبڵی ٢٠١٥ لەلایەن چەند پیاوێکی دەمامکدارەوە لە ماڵەکەی خۆی لە مینسک هەڕەشەی لێ کراوە. لە ئێستادا سێ دیبلۆماتکار لە سێ وڵاتی جیاوازەوە لە ماڵەکەیدان بۆ پشتگیری کردن و پارێزگاریکردنی، بۆ ئەوەی چارەنووسی وەک خەڵکە بەرهەڵستکارەکانی ئەو وڵاتەی لێ نەیەت کە لەماوەی […]
ئامادەکردنی: دەزگای سەردەم دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، لە سەرەتای دامەزراندنییەوە تاکو ئێستا، بەشدارییەکی کارا و کاریگەری لە کایەی کولتوور و ڕووناکبیری و ڕەوتی گەشەکردنی کۆمەڵایەتیدا کردووە، گرنگیدانی ئەم دەزگایە بە ئەدەب و فیکر و مێژوو و بابەتە زاستی و فەلسەفییەکان، گەواهیدەرن بۆ بەتەنگەوەهاتنی دەزگای ناوبراو و بوونی ئەو خەمە قووڵ و گەورەیەی بۆ ڕۆشنبیری […]
یەکەمیان گەورەترین فیزیاییە دوای ئیسحاق نیوتن، دووەمیان گەورەترین زانای لۆژیکە دوای ئەرستۆ نووسینی: هاشم ساڵح وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع لێرەدا دەمانەوێت وێنەیەکی کەسی/ شەخسی یان “پۆترێتێک” سەبارەت بە دوو گەورە بلیمەتی زانست لە سەدەی بیستەم بخەینەڕوو: ئەلبێرت ئەنیشتاین و کۆرت گۆدێل. یەکەمیان گەورەترین فیزیاییە دوای ئیسحاق نیوتن، دووەمیان گەورەترین زانای لۆژیکە/ مەنتق دوای […]
وەرگێرانی لە عەرەبییەوە: باوکی رەهەند چەند رۆژێک لەمەوبەر، یادی تێپەڕبوونی 170 ساڵەی لەدایکبوونی نووسەری ناوداری فەرەنسی “گی دی موپاسان” بوو. ئەو بە دیاریکراوی لە رۆژی 5 ئابی ساڵی 1850، لە کۆشکی “میرۆ میسنیل” لە ناوچەی نۆرماندی فەرەنسا هاتووەتە دونیاوە. ئەمە دەرفەت و بۆنەیەکە بۆ باسکردنی ژیان و رێچکەی کارەکانی ئەم چیرۆکنوس و رۆماننوسە ناوازەیە؛ کە […]
سەعید لاوەندی، رۆشنبیرێکی رۆشنفکری عەرەب بوو، لەسەر رێچکەی باپیرە گەورەکانی رۆیشت و خۆی لەواندا دەبینییەوە. بەم دوایانە، بەهۆی کۆچی دوایی هاوڕێی ئازیز و بیرمەندی درەوشاوە دکتۆر سەعید لاوەندی، زۆر دڵتەنگ و خەمبار بووم. رۆژگارێک لەمەوبەر لە پاریس ناسیم، لەو کاتەدا هەردووکمان پێکەوە خۆمان بۆ بەدەستهێنانی بڕوانامەی دکتۆرا ئامادە دەکرد. ئەو لە هەمان ئەو کاتەدا، بەڕێوەبەری […]
لەم ڕاپۆرتەدا دید و سەرنجی کۆمەڵێک نووسەر و هونەرمەند و کتێبفرۆشی دەخەینەڕوو سەبارەت بە ئاست و چۆنێتی کتێبەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، بەتایبەت لەم ساڵانەی پێشوودا کە قەیرانە جۆراوجۆرەکانی ئابووری و سیاسی و کولتووری ڕووی لە کوردستان کرد، دەزگای ناوبراو بە کەمترین ئیمکاناتی ماددی و مرۆیی توانی کۆمەڵێک کتێبی دانسقە چاپ و بڵاوبکاتەوە. عەبدولخالق […]
ئامادەکردنی: سەلاح حەسەن پاڵەوان دواین رۆمانی ئەلیف شەفەق (١٠ خولەک و ٣٨ چرکە لەم جیهانە نامۆیەدا) ساڵی رابردوو بۆ خەڵاتی پۆکەر هەڵبژێردرا، ئەم رۆمانە تەرخان کراوە بۆ ئەو شارەی بەجێهێشت و بۆ ئەو ژنانەی کە لەوێدا دەژین. کارەکتەری سەرەکی ئەم رۆمانە لە یەکەمین لاپەڕەدا، لە نێو حاویەکی پۆڵاین زبڵوخاشاکدا راکشاوە ، کوژراوە، هێشتا جووتە پێڵاوە […]
لە سەروبەندی سەد ساڵەی تەمەنیدا، یاداشتنامە قەبەکەی بڵاوکردەوە… لە سەرەتادا دەڵێم ئەدگار مۆران، خۆی لە خۆیدا دیاردەیەکی ناوازەیە. ئەم پیاوە لە کاتی لەدایکبوونییەوە، لە ساڵی 1929 تا ئێستا، زیندووە و لە ژیاندا ماوە و بەناو تەواوی سەدەی بیستەمدا تێپەڕیوە. لەمەدا ئەو شتەی بە راستی جێگای سەرسوڕمانە، ئەوەیە مۆران گەشتووەتە ئەم تەمەنە زۆرە و هێشتا خاوەنی […]
بەبۆنەی تێپەڕبونی 231 ساڵ بەسەر شۆڕشی فەرەنسی 1789 نووسینی تارق الحایک وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع شۆڕشی فەرەنسی یەکێکە لە گرنگترین رووداوەکانی مێژوی مرۆڤایەتی، چونکە رێڕەوی مێژوی نوێی گۆڕی، ئەویش لەو کاتەدا بوو کە شۆڕشەکە، هۆکارێکی راستەوخۆ بوو بۆ هەرەسهێنانی پاشایەتی رەها و دامەزراندنی سیستمە کۆمارییەکان و هەڵکشانی بۆرجوازییەت و کۆتاییهێنان بە سیستمی […]
رۆژنامەکانی تورکیا لە یادی 57 ساڵەی کۆچی دوایی نازم حیکمەت دا، ژمارەیەک لە دێڕە شیعرییەکانی ئەدیبی تورکیا و چالاکوانی سیاسی نازم حیکمەت-یان بڵاوکردەوە، وەک ئاشکرایە ئەم شاعیرە رۆژی 3 حوزەیرانی ساڵی 1963 لە مۆسکۆ، کۆچی دوایی دەکات و هەر لەوێ و دوور لە وڵاتەکەی خۆی، تەرمەکەی بەخاک دەسپێردرێت. هەرچەندە فۆرمی شیعری ئەم شاعیرە، جۆراو جۆرە […]
