و. لە ڕووسییەوە: شیروان مەحموود محەممەد ساڵی ١٩٣٣ پاش ئەوەی ئۆسیپ مەندلشتامی شاعیر دەبێتە شایەتحاڵی ئەو برسێتی و نەهەماتییەی سیاسەتەکانی ستالین بە سەر خەڵکی وڵاتەکە و بە تایبەتی خەلکی ئوکراینایدا هێنابوو و، پاش ئەوەی تێرۆری ستالین و ڕاوەدوونان و کوشتن و بڕینی نەیارەکانی و هەرکەسێک سووسەی پابەند نەبوون و کەمیی دڵسۆزی لە ئاست ” باوکی […]
گـۆران مـهریـوانـی 08-06-2021 دهلهی ئهحمهدۆ … ئهحمهدۆ ئیتر ناكرێ به سواری ئهسپه شێكهتهوه لهم کێو بۆ ئهو کێو بسوڕێییتهوه لهم دوند بۆ ئهو دوند بازبدهیت و لهم ههور بۆ ئهو ههور بپهڕێیتهوه لهبن داربهڕوویهكدا دانیشی و سیغارێ به كامی دڵ بپێچیتهوه دوا نیوهڕوانێ له ماندوبووندا به گهڵایهك شهرمت داپۆشی و خۆت ههڵدهیته ناو […]
چیرۆک نووسینی: ئیڤان بوونین و. لەڕووسییەوە: شیروان مەحموود محەممەد ناساندنێکی کورتی نووسەر: ئیڤان بوونین سالی ١٨٧٠ لە ڤارۆنیش، لە ڕوسیا لە دایکبووە و دواتر نیشتەجێی فەرەنسا بووە و هەر لەوێ ساڵی ١٩٥٣ کۆچی دوایی کردووە. سەرەتا وەک شاعیرێکی بەتوانای ڕەوتی سیمبۆلیزم دەستی بە نووسین کرد، دواتر لە ژێر کاریگەری مەکسیم گۆرکیدا کەوتە نووسینی کورتەچیرۆک و […]
(لە: مافی سروشی و مێژوو، بەرهەمی لیو شتراوس) و. ڕێبین هەردی بە بڕوای لیو شتراوس لێکبوردن لەناوخۆیدا هەڵگری دژیەکیە: بەهایەکە کە سەرجەم بەهاکان و لەوانەش لێکنەبوردن بە ڕێگەپێدراو دەزانێت. لەبەرئەوەی لێکبوردن خۆبەخۆ سنوورێکی نیە کە بە هۆیەوە لە لێکنەبوردن جیا بکرێتەوە، کەوابوو خۆی دەبێتە هۆی لەناچوونی خۆی. بە بڕوای شتراوس ئەم ئالۆزیە لە بیرۆکەی لێکبوردندا […]
(لە مەزهەب لە سنووری عەقڵی سادە، (١٧٩٣) بەرهەمی کانت) و. ڕێبین هەردی کانت لەم دەقەدا (کە دواتر دەیهێنینەوە) ڕێسایەک بۆ بەدواداچوونی بەکارهێنانی ویژدان لەبواری مەزهەبدا دەست نیشان دەکات. ئەم باسە بەگریمانەیەکی دوولایەنە دەست پێدەکات کە کاتێک دادوەرێکی پشکنینی بیروڕا دەبێت لەبارەی “کەسێکەوە کە تاوانبارە بە لادانی دینی و بێ باوەڕی”, داوەری دەکات، ڕووبەڕووی دەبێتەوە. مەسەلەکە […]
لێکبووردن و هەقیقەتی کتێبی پیرۆز و. ڕێبین هەردی ئەو هەقیقەتەی کتێبی پیرۆز ئاشکرای کردووە، خۆی دەبێتە بابەتی ئەو وتووێژانەی لەبارەی لێکبووردنەوە دەکرێن. ئیساک لاپییر، ئۆربیل داکۆستا، یان هۆبز بەر لە سپینۆزا ئنجیلیان خستە ژێر لێکۆڵینەوەی ڕەخنەییەوە. میتۆدی مێژوویی تەفسیری سپینۆز بۆ کتێبی پیرۆز، دەریدەخات ئەم کتێبە هیچ حوکمێکی تیوری دۆگمای لە خۆیدا هەڵنەگرتووە، بەڵکو تەنیا […]
بۆچی محهمهد ئهركون سهركهوتوو بوو؟ هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع من پێشتر زیاد له جارێك، باسم له هۆكاری سهركهوتنی ئهركون، بهسهر كۆی رۆشنبیرانی عهرهبدا كردووه، ئهوانهیان ڕوبهڕووی توێژینهوه كهلتوورییهكان بوونهتهوه یان ئهوانهیان قسهوباسیان لهسهر تازهكردنهوهی كهلتور یا ڕهخنهیان له عهقڵی عهرهبی گرتووه…هتد. لهم ڕووهوه وتومه پرۆژهكهی ئهركون، تهنها پرۆژهیه توانی بهخۆڕاگری له گۆڕهپانهكهدا […]
نووسینی: هاشم ساڵح و له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع من له وتاری پێشودا، باسم لهوه كرد سهعید، دوای ئهوهی ههستی بهو مهترسییه كرد كه فێندهمێنیتاڵیستهكان، تێزهكانی كتێبه بهناوبانگهكهی ئهویان قۆستووهتهووه، به شێوهیهك ڕاڤهیان بۆ كتێبهكه كردووه، وهك ئهوهی سهعید نهك تهنها دژایهتی خۆرههڵاناسی دهكات، بهڵكو دژایهتی كۆی شارستانییهتی خۆرئاواش دهكات. سهعید بۆ ئهوهی ئهو مهترسییه […]
نووسینی: هاشم ساڵح وەرگێڕانی له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع ڕهنگه ئهم ناونیشانه بۆ ههندێك كهس جێگای قبوڵ نهبێت. ئاخر چۆن دهبێت رۆشنبیرێكی عهرهب، سهرسوڕمانی خۆی به خۆرههڵاتناسی و خۆرههڵاتناسان دهرببڕێت؟ ئهو پێویست بوو دهمودهست قسهیان پێبلێت و ههمان بالۆره دووباره بكاتهوه: ئیمپریالیزم، زایۆنیزم، دهستدرێژی بۆ سهر كهلتور و ئومهی ئیسلامی… هتد. ههرگیز ئهم شته له […]
و. ڕێبین هەردی بیروراکان دەشێت کاتێک چوونە ناو بواری تایبەتیەوە، لەوکاتەدا کە ئاڵوگۆر دەکرێن، لە شێوەی بیروڕای گشتیدا دەرکەون. لەم ڕوانگەیەوە دەکرێت ئازادی بازرگانی لەگەڵ ئاڵوگۆڕی بیرو و مافی بڵاوکردنەوەی بیروڕا بەیەکەوە گرێداراو بزانرێت. ئەم ئەرگومێنتە تا دواپلە لیبڕاڵانەیە. لێکبووردن بەم مانایە دەبێتە سیستەمێکی ئاڵوگۆڕ: ڤۆڵتێر لە وتاری (ویژدان) لە ئەنسکلۆپیدای فەلسەفیدا سوودی بازرگانی دەکاتە […]
له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند ئهندێرا گاندی دهیگوت: “ژمارهیهكی گهورهی جهنهڕاڵهكانی هندستان، براكانیان له سوپای پاكستاندا جهناڕاڵن”. هیندییهكان پێكهوه جهنگی سهربهخۆییان ئهنجامدا، پاشان جیابوونهوه و بوون به دوژمنی یهكتر. دواتر بۆ جاری سێیهم بهنگلادیش له پاكستان جیابوهوه. سهدهی ڕابردوو، له ههمو سهدهكانی دیكه دڕندهتر بوو. جهنگهكانی نێوان براكان یان نێوان ئهندامانی یهك خێزان، ترسناك و دڕندانه […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع فهرهنسییهكان كهی به هۆڵدهرلین ئاشنا بوون؟ ئهوه پرسیارێكه به شێوهیهكی خراپ خراوهتهڕوو، له ڕاستیدا دهبوایه پرسیارهكه ئاوا بووایه: ئهڵمانهكان كهی به هۆڵدهرلین ئاشنابوون؟ چونكه هۆڵدهرلین لهسهر زهمینی خۆی و له زادگا ئهسڵییهكهی خۆی، تا سهرهتاكانی سهدهی بیستهم، كهسێكی ون و نادیار بوو. واته زیاد له نیو سهده دوای […]
وهرگێڕانی له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند سهرۆكی پێشووی چین “گیانگ زیمان” دهڵێت: پیاوه مهزنهكانی چین سێ كهسن، ئهوانیش بریتین له: سون یان سون كه دامهزرێنهری كۆماری چینه و به نازناوی “باوكی چین” ناسراوه، ماوتسی تۆنگ دامهزرێنهری كۆماری دووهم، دینگ هسیاو بینگ. چینییهكان به وڵاتهكهیان دهڵێن زهویی ناوهڕاست، لهمهدا مهبهستیان له شوێنی جوگرافی سهر ڕووی زهوی نییه. […]
(لە: مافی سروشی و مێژوو، بەرهەمی لیو شتراوس) و. ڕێبین هەردی بە بڕوای لیو شتراوس لێکبوردن لەناوخۆیدا هەڵگری دژیەکیە: بەهایەکە کە سەرجەم بەهاکان و لەوانەش لێکنەبوردن بە ڕێگەپێدراو دەزانێت. لەبەرئەوەی لێکبوردن خۆبەخۆ سنوورێکی نیە کە بە هۆیەوە لە لێکنەبوردن جیا بکرێتەوە، کەوابوو خۆی دەبێتە هۆی لەناچوونی خۆی. بە بڕوای شتراوس ئەم ئالۆزیە لە بیرۆکەی لێکبوردندا […]
و. ڕێبین هەردی لێکبوردن هەمیشە بەشێکە لە کۆمەڵەیەک کە ناتوانرێت لێی جیا بکرێتەوە. کاتێک لێکۆڵیارانی دینی سەدەی سیانزە و دادگا ڕەواکانی ئەو سەردەمە ئەو پرسیارەیان هێنایە پێشێ کە ئایا دەبێت لێبووردە بین بەرامبەر لادەرانی دین، کاتێک داوای ئازادی دەربڕین وەک مافی مرۆڤ دەکرا، کاتێک سەرنج لە خەسلەتەکانی لێکبووردن لە بواری بازرگانی و ئاڵوگۆڕی ئابوریدا دەدرا، […]
(لە: یەکسانی و لایەنگری، بەرهەمی نیگل) و. ڕێبین هەردی دەزگا سیاسیەکان دەبێت ناکۆکی نێوان بەرژەوەندیە تایبەتیەکانی تاکەکان و هەروەها کێشەی چەمکی خێر و بەرژەوەندی یان ئەوەی بە خواستی گشتی ناو دەبرێت، چارە بکەن. کێشەیەک کە ڕووبەڕووی هەموو رژێمە سیاسیەکان دەبێتەوە، بەرلەوەی پەیوەندی بە ناکۆکی بەرژەوەندیەکانەوە هەبێت، پەیوەندی بە دیاریکردنی بەرژەوەندیە هاوبەشەکانەوە هەیە. لەبەرئەوە بەبڕوای تۆماس […]
(لە وتارێک لەبارەی لێکبوردنەوە، بەرهەمی ڤاڵترز) و. ڕێبین هەردی بە بڕوای مایکل ڤاڵترز فەیلەسوفی ئەمەریکی و سیمای دیاری سوشیالیزمی لیبڕاڵانەی ئەمەریکی، سیاسەتی دیموکراتی ئەمرۆ هاوڕێی دوو جۆر لێکبوردنە: چونیەککردنی تاکانە یان ناسینی بەکومەڵ. ئەم دۆجۆرە لێکبوردنە بە جیاواز لەیەک ناسراون. هەندێکجار لێبوردوو دەبین بەرامبەر بە گروپەکان(واتە: واز لە سەرکوتکردن دێنن و گروپەکەش لەڕووی کۆمەڵایەتی و […]
وهرگێڕان و ئامادهكردنی: باوكی ڕهههند ئهمهی خوارهوه گفتوگۆیهكی ئهدهبیی نێو دونیای میدیای ئهلكترۆنییه، سهبارهت بهوەی کە ئایا شیعر لێكدانهوهی بۆ بكریت یان نا؟ من لێرهدا پوختهیهكی ئهو گفتوگۆیه دهكهمه كوردی. گفتوگۆكانی دونیای ئهلیكترۆنی، ههر ههموی چهلهحانێ و ڕق و كینه و خراپ نییه، ههر ههموی بێ كهڵك و بێ بهها نییه. بهڵكو ههندێك گفتوگۆی دهوڵهمهند […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع به پێچهوانهی فیكتۆر هیگۆوه، ئهم داماوه بهدبهخته “شارل بۆدلێر” له ژیانیدا، هیچ ناوبانگ و نهمرییهكی بهخۆیهوه نهبینی، تهنانهت خاوهنی فلسێكیش نهبوو. به ههژاری سهری نایهوه، بگره تاڕادهیهكی زۆر وهك كهسێكی نهناسراو كۆچی دوایی كرد. تهنها دوای مردنی، ناوبانگی وهك بۆمبێكی تهوقیتكراو تهقییهوه. بهم جۆره وته بهناوبانگهكهی نیتچهی بهسهردا […]
(لە: ڵێکبوردن سازشکردن، لێکنەبوردن سازشنەکردن، بەرگی یەکەم، لە کۆمەڵە نوسینە سیاسیەکانەوە: بەرهەمی گرامشی) و. ڕێبین هەردی لێکبووردن نەهەڵوێستێکی تەواو تیوری و نە فەزیڵەتێکی ئەخلاقی یان نوێنەری ئەرکی ڕێزگرتن لەوی دیە. لێبوردن ڕێژەگەری یان ڕێژەگەری هەقیقەتیش نیە. ئانتۆنێۆ گرامشی بەپێچەوانەوە لێکبوردن دەبەستێتەوە بە پراکتیکەوە، بەو مانایەی بەمەرجی بەرپرسیارێتی گروپی کۆمەڵایەتی و کرداری سیاسی و خاڵی بەرامبەر […]
و. ڕێبین هەردی (لە نەژاد و مێژوو، بەرهەمی لیڤی شتراوس) کلۆد لیڤی- شتراوس بە جەختکردن لەوەی ژیانی مرۆڤ بەشێوازی کلتووری بێ ئەندازە جۆراوجۆر گەشە دەکات، دژی ئەو بۆچونەیە کە نایەکسانی کلتوورەکان زیاترە لە جۆراوجۆرییان. بێگومان تەنیا ڕاگەیاندنی یەکسانی سروشتی لە نێوان مرۆڤەکاندا و هەستی برایەتی ، کە دەبێت بێ جیاوازی نەژادی وکلتووری یەکیان بخات، جیاوازیەکی […]
(لە: لەبارەی مرۆڤەوە، بەشی نۆهەم، فەسڵی دوانزەهەم، بەهەرمی هلوتێۆس) و. ڕێبین هەردی هلۆتیوس وەک ڕۆسۆ و لۆک بەرگری لەو تیورەیە دەکات کە بڕوای وایە ژمارەیەک فەزیڵەت هەیە کە بۆ کاردکردنی دروستی کۆمەڵگای مەدەنی گرنگ و بنەڕەتیە. بەڵام ئەم فەزیڵەتانە دەرئەنجامی بیروڕای دینی هاوڵاتیان و یان حوکمە دۆگماکان نیە کە دەشێت لە بونیادە عەلمانی و کەنیسەیەکانەوە […]
نەیاری سەرسەختی تیۆرەی پێکدادانی شارستانیەت و ڕۆشنبیرییەکان نووسینی: هاشم ساڵح لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع دواجار، یەکێک لە گرنگترین بیرمەندەکانی جیهان کە کاریگەریی و ئامادەبوونێکی زۆری هەبوو، کۆچی دوایی کرد و ئەم دونیایەی بەجێهێشت. ئەویش فەیلەسوفە گەورەکەی تیۆلۆژیا “هانز کۆنگ”ە، ساڵی 1928 لە سویسرا لەدایک بووە و پێش یەک مانگ لەمەوبەر،(بەرواری 6 نیسانی 2021)، لە […]
نووسینی: فازل ئەلسوڵتانی لە عەرەبییەوە: باوکی ڕەهەند شیعر مەتەڵ نییە. ئەگەر مەتەڵ بێت، ئەوا ئینتیمای بۆ کایەیەکی دیکە دەبێت: کایەی کیمیا یان فیزیا یان وەرزش، بەڵام بە دڵنیاییەوە ئینتیمای بۆ کایەی شیعر نابێت. بەڵام شیعر، لە هەمان کاتدا، خاڵی نییە لە هاوکێشە ناوەکییەکانی تایبەت بەخۆی. هاوکێشەیەک پێویست ناکات خوێنەر، توانایەکی زۆر بخاتەگەڕ تا کۆدەکانی بکاتەوە […]
