بۆدلێر: منداڵییەکی بریندار و وێران خەونی بە بوونیادنانی ژیانێکی خێزانییەوە دەبینی، بەڵام لە بەدیهێنانیدا شکستی هێنا هاشم ساڵح لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع بۆدلێر لە هەڕەتی لاویدا و لە تەمەنی تەنها ٤٦ ساڵیدا گلا؛ لە کۆتایییەکانی ژیانیدا تووشی ئیفلیجی بوو و دەگوترێت “شێت”یش بوو. بەڵام سەرەڕای ئەوە، لەدوای خۆی، مەزنترین شۆڕشی شیعریی لە مێژووی سەردەمی […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی نۆیەم لەم کۆبوونەوەیەدا، ئەڵمانیا دڵنیا بوو جەنگی یەکەمی جیهانی بەرپا دەبێت وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع ڕۆژی 28ی تەمووزی ساڵی 1914، ئەورووپا سەرەتای دەستپێکردنی جەنگی یەکەمی جیهانیی بەخۆیەوە بینی؛ ئەم جەنگە دوای ئەوە بەرپا بوو کە ئیمپراتۆرییەتی نەمسا و هەنگاریا شەڕیان دژ بە سڕبیا ڕاگەیاند، چونکە هەردوو وڵات (نەمسا و هەنگاریا)، […]
چاکەی خۆرەڵاتناسی بەسەر عەرەبەوە هاشم ساڵح لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع دەکرێت بڵێین دوای جەنگی جیهانیی دووەم، چەندین کەسایەتیی گەورە لە بواری خۆرەڵاتناسیدا (Orientalism) دەرکەوتوون؛ ئەوان بوون تیشکی پڕشنگداریان خستە سەر کەلەپووری عەرەبی-ئیسلامیمان و بە شێوازێکی بێوێنە هەم نوێیان کردەوە و هەم ڕووناکیان کردەوە. لەنێویان ئەو کەسایەتییانەدا، دەتوانین ئاماژە بەم ناوانە بکەین: لویس ماسینیۆن، مۆنتگۆمری […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی هەشتەم بە هۆی (نان)ەوە، شاری میلانۆی ئیتاڵیا گۆمێک لە خوێنی بە خۆیەوە بینی وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع هەرچەندە بەشە جیاوازەکانی ئیتاڵیا لە ساڵی 1861دا یەکیان گرتەوە، کەچی لەگەڵ ئەوەشدا، ئیتاڵیا بە شێوەیەکی ئاشکرا و سەرنجڕاکێش بەدابەشکراوی مابووەوە. لە کاتێکدا باکووری ئیتاڵیا، بە هۆی ئەوەی زۆربەی پیشەسازییە گەورەکان لەوێ بوون و […]
جەنگ لەنێوان کانت و هیگڵدا خالد ئەلغانمی وەرگێڕانی: هەورامان وریا قانع لە سەردەمی جەنگدا پێویستمان بەوەیە بگەڕێینەوە بۆ لای وتەی ئەو بیرمەندە مەزنانەی لەبارەی جەنگەوە دواون. جەنگ تەنها ڕووداوێکی سیاسی نییە، بەڵکوو تاقیکردنەوەیەکە بۆ سروشتی خودی عەقڵ خۆیشی. ئایا عەقڵ دەتوانێت سنوورێک بۆ توندوتیژی دابنێت، یان عەقڵ تەنها لەنێو توندوتیژیدا خۆی دەدۆزێتەوە؟ لێرەدا کانت و […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی حەوتەم دوای کۆتاییهاتنی جەنگی دووەمی جیهانی، مۆسکۆ ٥٠٠ هەزار دیلی ژاپۆن لای خۆی دەکات بە کرێکار وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع لە مانگی ئابی ساڵی 1941دا، ژاپۆن و یەکێتیی سۆڤیەت توانییان بگەنە لێکتێگەشتنێک، کە دواتر واژۆکردنی ڕێککەوتنێکی لێ کەوتەوە. بەگوێرەی ڕێککەوتنەکە، هەردوو لا ڕازی بوون بەوەی بۆ ماوەی پێنج ساڵ پەلاماری […]
یاداشتەکانی ناپۆلیۆن: پاڵەوان دان بە شکستدا نانێت وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع ناپۆلیۆن (15ی ئابی 1769-5ی ئایاری 1821) ئەو پیاوەی تەنها نزیکەی 52 ساڵ ژیا، وەلێ ڕۆژگارێک بوو، بە زەبری هێز و شمشێر و تۆپخانە، نیوەی وڵاتانی ئەورووپای خستبووە ژێر ڕکێفی خۆیەوە. ئەو پیاوەی سەروەختێک بە خۆی و ئۆردووەکەیەوە دەکەوتە ڕێ، وەک دەڵێن خۆی […]
پەیامی ڕۆژی جیهانیی شانۆ بۆ ساڵی ٢٠٢٦ لەلایەن (ویڵەم دافۆ)وە وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: ڕزگار حەمە ڕەشید من ئەکتەرم، بە شێوەیەکی سەرەکی وەک ئەکتەری فیلم ناسراوم، بەڵام ڕەگوڕیشەم بەقووڵی دەگەڕێتەوە ناو شانۆ. لە ساڵانی 1977-2003دا لە نیو یۆرک ئەندامی گروپی شانۆی وستەر بووم، کاری ئۆریجیناڵم لە پێرفۆرمین گەراج “Performing Garage” دروست دەکرد و پێشکەشم دەکردن و […]
چیرۆکە مێژووییەکان: چیرۆکی شەشەم لە جەنگی دووەمی جیهانیدا، نیوملیۆن پشیلە ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کراون وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع دوای ئەوەی لە ڕۆژی 28ی حوزەیرانی ساڵی 1914دا جێنشینی نەمسا، فرانز فێردیناڵد، لە شاری سەرایڤۆی پایتەختی بۆسنە تیرۆر دەکرێت، هاوکات لە ئەورووپا پیادەکردنی سیاسەتی هاوپەیمانێتی/سیاسة التحالفات گرنگی و بایەخی زۆری پێ دەدرا، جیهان چوونە ناو […]
کۆچی دوایی فەیلەسووفی ئەڵمانی یۆرگن هابرماس وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع ڕۆژی شەممەی ڕابوردوو، 14ی ئازاری 2026، فەیلەسووف و کۆمەڵناسی ئەڵمانی، یۆرگن هابرماس، لە تەمەنی سەروو 96 ساڵیدا، دوای کاروانێکی فیکری کە بۆ زیاد لە شەش دەیەیە درێژ دەبێتەوە، ماڵاوایی لە ژیان کرد و بۆ ئەبەد دونیای ڕووناکی جێ هێشت و لەدوای خۆی، میراتێکی […]
ژان ژاک ڕۆسۆ و پیلانی دۆزەخی هاشم ساڵح لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع وای ئەو جەنگەی لە دڵی سەدەی هەژدەیەم، سەردەمی گەورەی ڕۆشنگەریدا ڕووی دا، چ جەنگێکی بێئامان و توند بوو. جەنگێک تێیدا هەموو ڕۆشنبیرانی فەڕەنسای کرد بە دوو بەشەوە: بەشێک لەگەڵ فەیلەسووفەکان بوون و بەشەکەی دی لەگەڵ حزبی فێندەمێنیتاڵیزمەکان (بناژۆخوازەکان) بوون. بەشی سێیەم لەنێوان […]
چیرۆكە مێژووییەكان: چیرۆکی پێنجەم “دوایین هێرشی خۆکوژیی ژاپۆن لە جەنگی دووەمی جیهانیدا” وەرگێڕان و ئامادەکردنی: هەورامان وریا قانع دوایین هێرشی خۆکوژیی ژاپۆن لە جەنگی دووەمی جیهانیدا بەم جۆرە بوو: ژاپۆن بە هۆی هێرشە خۆکوژییەکانەوە، کە زۆر جار ئامانجەکانی خۆیان بەدی نەدەهێنا، ژمارەیەکی زۆر لە باشترین فڕۆکەوانەکانی لەدەست دا. لە ماوەی نێوان ڕۆژانی 6 و 9ی […]
هاوچەرخبوون: سەروو پارادایمی مۆدێرنە وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی هەموو دەزانین چەمکی (هاوچەرخبوون) چنینێکی ئاڵۆز، گۆڕاو و ناسەقامگیری هەیە و ئەو پێناسانەی بۆی دەکرێت، بە شێوەی ئاسایی وردبینییەکی زۆری تیا نییە. باسکردنی ئەو هەوڵانەی بۆ پێناسکردنی ئەم وشەیە دەکرێت و ئەو ڕوانینە جیاوازانەی بۆ ئەم وشەیە هەیە، بە بەراورد بە ڕوونیی ئەو مانایانەی لەبارەی سەرجەم دیاردەی مۆدێرنەوە […]
هاروکی موراکامی لە تاریکی ناترسێت نووسینی: ئەلێکساندرا ئاڵتەر وەرگێڕانی: ڕامیار مەحموود ئەو نووسەرەی ئەدەبیاتی ژاپۆنیی گەیاندە ناوەندی جیهانی، لەگەڵ پیربوون و پێگەی خۆی لە جیهانی نووسیندا دەستەویەخەیە. کاتێک هاروکی موراکامی دەست بە نووسین دەکات، هیچ بیرۆکەیەکی نییە کە چی ڕوو دەدات. ئەمە وەک دانپێدانانێکی سەرسووڕهێنەر دەردەکەوێت بۆ ڕۆماننووسێکی بەئەزموون، بەتایبەتی بۆ ئایکۆنێکی ئەدەبیی جیهانی، کە […]
بیری سیاسیی هیگڵ وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی هیگڵ لە کتێبە جیاوازەکانی خۆیدا لێکۆڵینەوە لە فەلسفەی میژوو و فەلسەفەی سیاسی دەکات. بۆ نموونە فەسڵی شەشەمی دیاردەناسیی هۆش و پەرەگرافی ٤٦٨ تا ٥٣٥ی ئینسایکلۆپیدیای فەلسەفی، تایبەتە بە فەلسەفەی مێژوو، هەروەها “بنەماکانی فەلسەفیی ماف” کتێبێکی تایبەتە بە فەلسەفەی سیاسی. ڕۆح یان هۆش هیچ کاتێک لە دۆخی نەجووڵاندا نییە، بەڵکوو […]
کچەکەی ئەلبێر کامۆ میراتیی باوکی زیندوو دەکاتەوه ئامادەکردن و وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع کچەکەی ئەلبێر کامۆ میراتیی باوکی زیندوو دەکاتەوە و دەڵێت: – باوکم دوای پچڕانی پەیوەندیی لەگەڵ سارتەر، هەستی بە تەنیایی دەکرد. – ئێدوارد سەعید ستەمی لە باوکم کردووە. – ئایا داهێنەران دەمرن؟ کاترین کامۆ، کچی نووسەری ناودار و بەناوبانگی فهڕەنسا و […]
هیگڵ و خۆبزوێنیی چەمک وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی ١٧٠ ساڵ بەسەر مردنی هیگڵدا تێدەپەڕێت، بەڵام تا هەنووکەش بیری فەلسەفیی هیگڵ ئێمە بە خۆیەوە خەریک دەکات. هیچ فەیلەسووفێک وەک هیگڵ تا ئەم ڕادەیە جێگەی باس و وتووێژ نەبووە. هیگڵ فەیلەسووفێکە کە ناوی وێردی سەر زمانی هەمووانە، بەڵام ژمارەیەکی کەم حەز بە خوێندنەوەی بەرهەمەکانی دەکەن. ڕەنگە یەکێک لە […]
پاشا ڤۆڵتێر لە ڕووبەڕووبوونەوەی پاشای خۆر، لویسی چواردەیەمدا هاشم ساڵح لە عەرەبییەوە: باوكی ڕەهەند كاتێك تاریكییەكی چڕ و ئەنگوستەچاو، لە ساتێك لە ساتە مێژووییەكاندا، باڵ دەكێشێت بەسەر نەتەوەیەك لە نەتەوەكاندا، ئەوا لە گۆڕەپانەكەدا و لەپێناو ڕووناككردنەوەی ڕێگەكەدا كەس نامێنێتەوە تەنها فەیلەسووفە پلە یەكەكان نەبێت. وەلێ ئەوان لەو ساتەوەختەدا ژیانی خۆیان دەخەنە مەترسییەوە و باجێكی گەورە […]
چیرۆكە مێژووییەكان: چیرۆکی چوارەم لە چ ساڵێكدا ئەڵمانیا خودی خۆی بۆردومان كرد و 578 دەریاوانی خۆی كوشت؟ وەرگێڕان و ئامادەکردنی: باوکی ڕەهەند لە كاتژمێرەكانی بەرەبەیانی ڕۆژی 1ی ئەیلوولی 1939دا، هێزەكانی ئەڵمانیا دەستیان كرد بە چوونەژوورەوە بۆ ناو خاكی پۆڵەندا، بەمەش سەرەتای جەنگی دووەمی جیهانی دەستی پێ كرد. لە ئەنجامی ئەو هێرشەدا، هەریەك لە بەریتانیا و […]
كورتەچیرۆكی بورغووی هێڵی شەمەندەفەرەكە نووسینی: ئەنتوان چیخۆڤ وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع لە یەكێك لە گوندەكانی ڕووسیا، پاسەوانێك لە نزیك وێستگەیەكی شەمەندەفەر سەرقاڵی پاسەوانی و پشكنینی هێڵی ئاسنینی شەمەندەفەرەكە بوو، پیاوێكی بینی خەریكی لێكردنەوەی بورغووی ئەو فلنجانە بوو كە هێڵە ئاسنینەكە دەچەسپێنن بە زەوییەكەوە، هەر بۆیە پاسەوانەكە پیاوەكە دەستگیر دەكات و بۆ لێكۆڵینەوە دەیبات […]
چیرۆكە مێژووییەكان: چیرۆکی سێیەم ژەنەڕاڵێكی ئەڵمانی لە ماوەی چەند مانگێدا 800 هەزار سەربازی كردە قوربانی و لە جەنگی یەكەمی جیهانیدا دۆڕا وەرگێڕان و ئامادەکردنی: باوکی ڕەهەند دوای سەركەوتنی شۆڕشی بەلشەفیكەكان و گەیشتنی ڤلادیمێر لینین بە كورسیی دەسەڵات، بەرپرسانی بەلشەفیك مەیلیان بەلای ئاشتیدا هەبوو، ئەو ئاڕاستەیەیان گرتە بەر كە ڕووسیا لە جەنگی یەكەمی جیهانی دەربهێنن. لەم […]
تازەترین بەرهەمی سەلمان ڕوشدی: كۆمەڵەچیرۆكی “كاتژمێر یانزە” ئامادەکردن و وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: باوکی ڕەهەند كاتێك دەتەوێت لەسەر نووسەر و ڕۆماننووس سەلمان ڕوشدی بنووسیت، ئەوا هەرگیز ناتوانیت خۆت لەو سێبەرە ڕزگار بكەیت كە هەمیشە بەدوای ئەم نووسەرەوەیە و بۆ هەركوێیەك بڕوات، لەگەڵیەتی. ئەڵبەتە مەبەست لەو سێبەرە، ڕۆمانە بەناوبانگەكەیەتی: “ئایەتە شەیتانییەكان”. ئەم بەرهەمە وای كرد ناوبانگی خاوەنی […]
چیرۆكە مێژووییەكان: چیرۆکی دووەم بەناوبانگترین ئەدیبی سەدەی بیستەم كۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا وەرگێڕان و ئامادەکردنی: باوکی ڕەهەند بەناوبانگترین ئەدیبی سەدەی بیستەم باوەڕی وا بوو هیتلەر لە جەنگەكەدا سەردەكەوێت، بۆیە كۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا… ساڵی 1932 لە كاتی هەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەڵمانیا (ڕایخشتاگ (Reichstag، ئەڵمانیا وەرچەرخانێكی سیاسیی بە خۆیەوە بینی، ئەم وەرچەرخانه، نیگەرانیی لای زۆرێك […]
نیکۆلای سارکۆزی و کتێبە نوێیەکەی (ڕۆژانەی زیندانییەک) لە کۆشکی کۆمارییەوە بۆ زیندانی لا سانتێ و لەوێشەوە بۆ واژۆکردنی کتێبەکەی لە ناوجەرگەی پاریسدا وەرگێڕان و ئامادەکردنی: باوکی ڕەهەند نیکۆلای سارکۆزی پێشتر لەنێوان ساڵانی 2007 بۆ 2012دا سەرۆککۆماری فەڕەنسا بوو. هەنووکە تەمەنی 70 ساڵە، ڕۆژی چوارشەممە، 10ی تشرینی دووەمی 2025، کتێبە نوێیەکەی بە ناونیشانی (ڕۆژانەی زیندانییەک) بڵاو […]
