هاوچەرخبوون: سەروو پارادایمی مۆدێرنە وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی هەموو دەزانین چەمکی (هاوچەرخبوون) چنینێکی ئاڵۆز، گۆڕاو و ناسەقامگیری هەیە و ئەو پێناسانەی بۆی دەکرێت، بە شێوەی ئاسایی وردبینییەکی زۆری تیا نییە. باسکردنی ئەو هەوڵانەی بۆ پێناسکردنی ئەم وشەیە دەکرێت و ئەو ڕوانینە جیاوازانەی بۆ ئەم وشەیە هەیە، بە بەراورد بە ڕوونیی ئەو مانایانەی لەبارەی سەرجەم دیاردەی مۆدێرنەوە […]
هاروکی موراکامی لە تاریکی ناترسێت نووسینی: ئەلێکساندرا ئاڵتەر وەرگێڕانی: ڕامیار مەحموود ئەو نووسەرەی ئەدەبیاتی ژاپۆنیی گەیاندە ناوەندی جیهانی، لەگەڵ پیربوون و پێگەی خۆی لە جیهانی نووسیندا دەستەویەخەیە. کاتێک هاروکی موراکامی دەست بە نووسین دەکات، هیچ بیرۆکەیەکی نییە کە چی ڕوو دەدات. ئەمە وەک دانپێدانانێکی سەرسووڕهێنەر دەردەکەوێت بۆ ڕۆماننووسێکی بەئەزموون، بەتایبەتی بۆ ئایکۆنێکی ئەدەبیی جیهانی، کە […]
بیری سیاسیی هیگڵ وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی هیگڵ لە کتێبە جیاوازەکانی خۆیدا لێکۆڵینەوە لە فەلسفەی میژوو و فەلسەفەی سیاسی دەکات. بۆ نموونە فەسڵی شەشەمی دیاردەناسیی هۆش و پەرەگرافی ٤٦٨ تا ٥٣٥ی ئینسایکلۆپیدیای فەلسەفی، تایبەتە بە فەلسەفەی مێژوو، هەروەها “بنەماکانی فەلسەفیی ماف” کتێبێکی تایبەتە بە فەلسەفەی سیاسی. ڕۆح یان هۆش هیچ کاتێک لە دۆخی نەجووڵاندا نییە، بەڵکوو […]
کچەکەی ئەلبێر کامۆ میراتیی باوکی زیندوو دەکاتەوه ئامادەکردن و وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع کچەکەی ئەلبێر کامۆ میراتیی باوکی زیندوو دەکاتەوە و دەڵێت: – باوکم دوای پچڕانی پەیوەندیی لەگەڵ سارتەر، هەستی بە تەنیایی دەکرد. – ئێدوارد سەعید ستەمی لە باوکم کردووە. – ئایا داهێنەران دەمرن؟ کاترین کامۆ، کچی نووسەری ناودار و بەناوبانگی فهڕەنسا و […]
هیگڵ و خۆبزوێنیی چەمک وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی ١٧٠ ساڵ بەسەر مردنی هیگڵدا تێدەپەڕێت، بەڵام تا هەنووکەش بیری فەلسەفیی هیگڵ ئێمە بە خۆیەوە خەریک دەکات. هیچ فەیلەسووفێک وەک هیگڵ تا ئەم ڕادەیە جێگەی باس و وتووێژ نەبووە. هیگڵ فەیلەسووفێکە کە ناوی وێردی سەر زمانی هەمووانە، بەڵام ژمارەیەکی کەم حەز بە خوێندنەوەی بەرهەمەکانی دەکەن. ڕەنگە یەکێک لە […]
پاشا ڤۆڵتێر لە ڕووبەڕووبوونەوەی پاشای خۆر، لویسی چواردەیەمدا هاشم ساڵح لە عەرەبییەوە: باوكی ڕەهەند كاتێك تاریكییەكی چڕ و ئەنگوستەچاو، لە ساتێك لە ساتە مێژووییەكاندا، باڵ دەكێشێت بەسەر نەتەوەیەك لە نەتەوەكاندا، ئەوا لە گۆڕەپانەكەدا و لەپێناو ڕووناككردنەوەی ڕێگەكەدا كەس نامێنێتەوە تەنها فەیلەسووفە پلە یەكەكان نەبێت. وەلێ ئەوان لەو ساتەوەختەدا ژیانی خۆیان دەخەنە مەترسییەوە و باجێكی گەورە […]
چیرۆكە مێژووییەكان: چیرۆکی چوارەم لە چ ساڵێكدا ئەڵمانیا خودی خۆی بۆردومان كرد و 578 دەریاوانی خۆی كوشت؟ وەرگێڕان و ئامادەکردنی: باوکی ڕەهەند لە كاتژمێرەكانی بەرەبەیانی ڕۆژی 1ی ئەیلوولی 1939دا، هێزەكانی ئەڵمانیا دەستیان كرد بە چوونەژوورەوە بۆ ناو خاكی پۆڵەندا، بەمەش سەرەتای جەنگی دووەمی جیهانی دەستی پێ كرد. لە ئەنجامی ئەو هێرشەدا، هەریەك لە بەریتانیا و […]
كورتەچیرۆكی بورغووی هێڵی شەمەندەفەرەكە نووسینی: ئەنتوان چیخۆڤ وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: هەورامان وریا قانع لە یەكێك لە گوندەكانی ڕووسیا، پاسەوانێك لە نزیك وێستگەیەكی شەمەندەفەر سەرقاڵی پاسەوانی و پشكنینی هێڵی ئاسنینی شەمەندەفەرەكە بوو، پیاوێكی بینی خەریكی لێكردنەوەی بورغووی ئەو فلنجانە بوو كە هێڵە ئاسنینەكە دەچەسپێنن بە زەوییەكەوە، هەر بۆیە پاسەوانەكە پیاوەكە دەستگیر دەكات و بۆ لێكۆڵینەوە دەیبات […]
چیرۆكە مێژووییەكان: چیرۆکی سێیەم ژەنەڕاڵێكی ئەڵمانی لە ماوەی چەند مانگێدا 800 هەزار سەربازی كردە قوربانی و لە جەنگی یەكەمی جیهانیدا دۆڕا وەرگێڕان و ئامادەکردنی: باوکی ڕەهەند دوای سەركەوتنی شۆڕشی بەلشەفیكەكان و گەیشتنی ڤلادیمێر لینین بە كورسیی دەسەڵات، بەرپرسانی بەلشەفیك مەیلیان بەلای ئاشتیدا هەبوو، ئەو ئاڕاستەیەیان گرتە بەر كە ڕووسیا لە جەنگی یەكەمی جیهانی دەربهێنن. لەم […]
تازەترین بەرهەمی سەلمان ڕوشدی: كۆمەڵەچیرۆكی “كاتژمێر یانزە” ئامادەکردن و وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: باوکی ڕەهەند كاتێك دەتەوێت لەسەر نووسەر و ڕۆماننووس سەلمان ڕوشدی بنووسیت، ئەوا هەرگیز ناتوانیت خۆت لەو سێبەرە ڕزگار بكەیت كە هەمیشە بەدوای ئەم نووسەرەوەیە و بۆ هەركوێیەك بڕوات، لەگەڵیەتی. ئەڵبەتە مەبەست لەو سێبەرە، ڕۆمانە بەناوبانگەكەیەتی: “ئایەتە شەیتانییەكان”. ئەم بەرهەمە وای كرد ناوبانگی خاوەنی […]
چیرۆكە مێژووییەكان: چیرۆکی دووەم بەناوبانگترین ئەدیبی سەدەی بیستەم كۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا وەرگێڕان و ئامادەکردنی: باوکی ڕەهەند بەناوبانگترین ئەدیبی سەدەی بیستەم باوەڕی وا بوو هیتلەر لە جەنگەكەدا سەردەكەوێت، بۆیە كۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا… ساڵی 1932 لە كاتی هەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەڵمانیا (ڕایخشتاگ (Reichstag، ئەڵمانیا وەرچەرخانێكی سیاسیی بە خۆیەوە بینی، ئەم وەرچەرخانه، نیگەرانیی لای زۆرێك […]
نیکۆلای سارکۆزی و کتێبە نوێیەکەی (ڕۆژانەی زیندانییەک) لە کۆشکی کۆمارییەوە بۆ زیندانی لا سانتێ و لەوێشەوە بۆ واژۆکردنی کتێبەکەی لە ناوجەرگەی پاریسدا وەرگێڕان و ئامادەکردنی: باوکی ڕەهەند نیکۆلای سارکۆزی پێشتر لەنێوان ساڵانی 2007 بۆ 2012دا سەرۆککۆماری فەڕەنسا بوو. هەنووکە تەمەنی 70 ساڵە، ڕۆژی چوارشەممە، 10ی تشرینی دووەمی 2025، کتێبە نوێیەکەی بە ناونیشانی (ڕۆژانەی زیندانییەک) بڵاو […]
چیرۆكە مێژووییەكان: چیرۆکی یەکەم زیندانییە دەمامك ئاسنینەكه: نهێنییەك، 350 ساڵە فەڕەنسای سەرسام كردووە وەرگێڕان و ئامادەکردنی: باوکی ڕەهەند لە ماوەی ساڵانێكی زۆر بەر لە دەستپێكردنی شۆڕشی فەڕەنسی (1789)، فەڕەنسا سەبارەت بە زیندانی باستیل، چەندین چیرۆك و بەسەرهاتی ترسناكی بە خۆیەوە بینیوە. هەندێك لەو چیرۆكانە باسیان لە پرۆسەی ئەشكەنجەدانی ترسناك كردووە. هەندێكی دی باس لەوە دەكەن […]
ئەلبێرتۆ مۆرافیا، ئەدیبە یاخییەكەی ڕۆما، سوپاس بۆ تۆ كە خۆت بە دەسەڵات نەفرۆشت وەرگێڕان و ئامادەكردنی: باوكی ڕەهەند ئەلبێرتۆ مۆرافیا (Alberto Moravia)، كە ناوە ئەسڵییەكەی “ئەلبێرتۆ بنكیرلی”یە، 28ی تشرینی دووەمی 1907 لە ڕۆمای پایتەختی ئیتاڵیا لە دایك بووه، لە 26ی ئەیلوولی 1990دا، هەر لە شاری ڕۆما كۆچی دوایی كردووە. دیمەنی مردنەكەی بۆ ئەوە دەشێت بكرێت […]
بۆچی ڕۆشنگهریی ئهورووپی سهركهوت و ڕۆشنگهریی عهرهبی شكستی هێنا؟ فیكری ئیسلامیی دوای ئهركۆن، ههمان فیكری ئیسلامیی پێش ئهركۆن نییه هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند له كاتی وهرگێڕانی بهرههمهكانی محهمهد ئهركۆن بۆ سهر زمانی عهرهبی، كاتێكی زۆرم بۆ لێكدانهوه و بهعهرهبیكردنی زاراوه بیانییهكان تهرخان كرد. ههروهها ئهوه ناچاری كردم چهندین زاراوهی نوێ و پێكهاتهی زمانهوانیی […]
ڕۆشنبیر و ههرهسهێنانه قهشهنگهكان هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند بزووتنهوهی ڕۆمانسیزم، له مێژووی ئهدهبیاتی فهرهنسیدا، یهكێكه له بزووتنهوه گهورهكان. بهڵام به پێچهوانهی ئهوهی لێی تێگهشتووین، تهنها بزووتنهوهیهكی ئهدهبی یان شیعری نییه. بهڵكو بزووتنهوهیهكی فهلسهفهی گهورهیه و هاوڕێی ههموو شۆڕشه گهورهكان بووه، یان هاوڕێی ئهوه بووه كه پێی دهگوترێت بههاری گهلانی ئهورووپی. ئهم بزووتنهوهیه له […]
کاتێک ڕۆمانەکان جێی بایەخ بوون دەیڤید بروکس و: ڕامیار مەحمود من لە تەمەنێکی وەهادام، ڕۆژگاری زێڕینی ڕۆماننووسەکانم زۆر باش لە یادە. کاتێک لە هەشتاکانی سەدەی ڕابوردوودا لە کۆلێژ بووم، ڕۆمانی نوێی فیلیپ ڕۆت، تۆنی مۆریسۆن، ساول بیلۆ، جۆن ئاپدایک، ئەلیس واکەر و ئەوانی دیکە دەبوونە ڕووداوی کولتووری. خوێنندنەوە و خوێندنەوەی پێچەوانە و ئارگیومێنتسازیی لە سەر […]
سهركردهكانی میسر له ئاوێنهی نهجیب مهحفوزدا ڕهشا ئهحمهد له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند نهجیب مهحفوز (1911-2006) یهكهم ڕۆماننووسی میسر و عهرهبه كه ساڵی 1988 دهبێته براوهی خهڵاتی نۆبڵ بۆ ئهدهب. نووسهر محهمهد سهلماوی له پێشهكیی كتێبهكهیدا “گفتوگۆ لهگهڵ نهجیب مهحفوز”، كه دهزگای “ئهلكهرمه” بهم دواییانه له قاهیره بڵاوی كردووهتهوه، باس لهوه دهكات ئامانج له ئهنجامدانی ئهو […]
خۆرئاوا چۆن سهركهوت به سهر جیهاندا؟ هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند ڕۆجێ دۆبرێ له كتێبهكهیدا “ئهوهی له خۆرئاوا دهمێنێتهوه/ما تبقی من الغرب”، شتێكی ئاوامان پێدهڵێت: خۆرئاوا خاوهنی كۆمهڵێك خاڵی بههێزه، كه وای كردووه بێ ڕكابهر كۆنترۆڵی جیهان بكات. یهكهمین خاڵ بریتییه لهو یهكگرتنه بێوێنهیهی نێوان ههردوو باڵه ئهورووپی و ئهمریكییهكهی خۆرئاوا. گهورهترین بهڵگه بۆ […]
ئایا ئهدهب دهتوانێت ههڵگری پهیام بێت بێ ئهوهی بگۆڕێت بۆ ئامۆژگاری؟ د. ڕهشید ئهلعنانی له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند ئایا ئهدهب ههڵگری پهیامه؟ ئهوه پرسیارێكه سهرچاوهكهی دهگهڕێتهوه بۆ وتن/قول، ئاخر ئهدهب وتنه، له خهیاڵی ئهدیبهوه دهردهچێت و به ئاڕاستهی هۆشیاریی وهرگر دهڕوات. وتن خۆی له خۆیدا ههڵگری مانایه، یان ئهدیب ئهو مانایهی پێدهبهخشێت و خوێنهریش به […]
نووسهر و ڕۆماننووسی میسری سهنهعهڵڵا ئیبراهیم له تهمهنی 88 ساڵیدا كۆچی دوایی كرد سهرلهبهیانیی ڕۆژی چوارشهممه 13ی ئابی 2025، نووسهر و ڕۆماننووسی دیار و گهورهی میسر سهنهعهڵڵا ئیبراهیم، دوای ململانێیهكی سهخت لهگهڵ نهخۆشی و له تهمهنی سهرو 88 ساڵیدا، ماڵئاوایی ههتاههتایی له ژیان و نووسین كرد. لهم بارهیهوه، وهزیری ڕۆشنبیری میسر د. ئهحمهد فوئاد هانۆ […]
ئایینی مهسیحی چۆن كۆتایی به جهنگه ناوخۆییهكانی خۆی هێنا؟ هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع سهرهتا، با مێژووی پاپاویهت، له سهدهی نۆزهدهوه بۆ سهدهی بیست بخهینه ڕوو. ئهوه ئهو ماوهیهیه كه تێیدا كڵێسای كاسۆلیكی پاپاویهت، له ترۆپك و گهرمهی ململانێدا بوو لهگهڵ خودی خۆی. ئهمه پێش ئهوهی ڕووداوێكی دڵخۆشكهر لهو ململانێیهوه له دایك ببێت: […]
ئێستا ژیان نیشتمانمە بهختیار عهلی نۆرمان میللەر لە تێکستێکیدا دەڵێت «مردن زۆر سەخت نییە، تا ئێستا کەس نییە نەیتوانیبێت بمرێت». بەڵام ئەم وەسفە بۆ هەموو کەس دروست نییە… بەبڕوای من شێرکۆ لەوانەیە چەندە بیەوێت، چەندە هەوڵبدات ناتوانێت بمرێت. کورتکردنەوە و وەسفکردنی شێرکۆ لەکارە سەختەکانە، من ڕستەیەک شکنابەم لە وەسفیدا باسیبکەم، دێڕێکی کنۆت هامبسون نەبێت کە […]
شێرکۆ بێکەس و کوردبوون مەریوان وریا قانع لە ژیانی هەموو میللەتێکدا هەندێک ڕووداوی ناخۆش هەن کە دەبنە بەشێک لە ”یادەوەری گشتیی“ ئەو میللەتە و ساڵانێکی درێژ لەگەڵ نەوە جیاوازەکانی ئەو میللەتەدا دەمێننەوە، لە مێژووی ئێمەدا، بۆ نموونە، ڕووداوی شەشی ئەیلولی ١٩٣٠، لە سێدارەدانی سەرۆک کۆماری مەهاباد، هەرەسی ساڵی ١٩٧٥، کیمیابارانکردنی هەڵەبجە و پەلامارەکانی ئەنفال لە […]
