شێرکۆ بێکەس… وەکو خۆی ڕەووف بێگەرد قسەکردن لەسەر شێرکۆ بێکەس، قسەکردنە لەسەر کەسێکی نائاسایی کە ناتوانرێت تەنیا لەسەر نەمانە فیزیکییەکەی بدوێیت و بە پێی زانیارییە ئاساییەکان پێکهاتە و هاوکێشەکانی هەڵبسەنگێنیت. ئەمەش خەسڵەتی هەموو ئەو کەسانەیە کە وەک ئەنجام ڕەهەندێکی ڕەمزی لەخۆدەگرن و توانای هێشتنەوە و قۆرغکردنیان لە چوارچێوە و مەودایەکی دیاری کراودا مەحاڵە. شێرکۆ بە […]
گۆڕ وەکو جێگەیەک بۆ دووبارە لەدایکبوونەوە ئاراس فەتاح “ئەمجارەیان من ناچمەوە لای نامۆیی و (….) لەگەڵ نالی ئەڕۆمەوە بۆلای گۆیژە و پێکیشەوە ئەچینەوە لای سالم و حەبیبەی شار!” (دەربەندی پەپوولە) شێرکۆ بێکەس شاری سلێمانی لە ههموو شوێنێکی تری ئەم دونیایە زیاتر خۆشدەویست، بۆیە دەیەوێت لەوێش بنێژرێت. ئەوەی جێگای تێڕامانە ئەو بەتەنها نایەوێت بگەڕێتەوە شار […]
دروود بۆ ڕۆحی ئەو شاعیرەی هەتا مرد سەری لە لووتكەدا بوو! د.دانا ئەحمەد مستەفا دەقە مێژووییەكان، بەو دەقە ئاینییانەشەوە، كەسەرگوزشتەی كەڵەپیاوانی ناو مێژوو دەگێڕنەوە و باس لە ڕۆڵی جوامێرییان دەكەن لە ئاراستەكردنی خەڵك و دروستكردنی دەستەبژێر و سەركردایەتی كردنی نوخبەدا، هەموو ئەو دەقانە پێدادەگرن لەسەر ئەوەی ڕۆڵی ئەو پاڵەوانانە، بەتەنها، وەك رۆڵی بارتەقای میللەتێك وایە! […]
هكادیمیای ئیسپانی، ڕۆژی یهك شهممهی رابردوو 13ی تهموزی 2025، یادی تێپهڕبوونی سێ مانگ بهسهر كۆچی دوایی نووسهری بهناوبانگ و مهزن ماریۆ ڤارگاس یۆسا، له زێدی خۆی، له لیمای پایتهختی پیرۆ کردەوە كه له تهمهنی سهرو 90 ساڵهوه، ماڵئاوایی له ژیان كرد.
ئهو ههرگیز بێ باوهڕ نهبوو، بهڵكو ئیمانداربوو و ئیمانێكی قووڵی به یهزدان ههبوو هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع بلیمهتیی گهلان، سهرجهم گهلان، زۆرجار له ئهدیب و شاعیر و فهیلهسوفه مهزن و گهورهكاندا بهرجهسته دهبێت. لهبهر ئهم هۆكاره، دهڵێین دیكارت خودی فهرهنسایه، شكسپیر خودی ئینگلتهرهیه، سێرڤانتێس خودی ئیسپانیایه، دانتی خودی ئیتالیایه و موتهنهبی ئومهتی […]
میخائیل زۆشینکۆ لە ڕووسییەوە: کەیوان صدیق پێداچوونەوەی: شیروان محموود لە شارێکی باشوور، باخچەیەکی ئاژەڵان هەبوو. باخچەیەکی بچووک، کە تێیدا: پڵنگێک، دوو تیمساح، سێ مار، کەرەکێویەک، یەک نەعامە، مەیموونێک، یان بە سادەیی بڵێین، مەیموونێکی بچکۆلانە، دەژیان. بێگومان ئاژەڵی بچووکی جۆراوجۆر، وەکو: باڵندە، ماسی، بۆق و هەروەها شتی بچووکی دیکەی بێبایەخ لە جیهانی ئاژەڵان، لە باخچەکەدا هەبوون. […]
وهرگێڕانی له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند كۆمهڵه چیرۆكی “چرای دڵ/ مصباح القلب”، لهبهر ئهوهی بووهته هۆی دهوڵهمهندكردنی زمانی ئینگلیزی، بۆیه پێشوازییهكی گهورهی لێكراوه. نووسهری ئهم كۆمهڵه چیرۆكه، خانمی هیندستانی “بانو موشتاق”ە، ههفتهی ڕابردوو، كتێبهكهی بووه یهكهم كۆمهڵه چیرۆك كه خهڵاتی نێودهوڵهتی “بۆكهر” وهردهگرێت. ههروهها یهكهم كتێبه كه له زمانی “ئهلكاندا”وه وهردهگێڕدرێت بۆ سهر زمانی ئینگلیزی، زمانی […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع زۆرجار ئهم پرسیارهم لێ كراوه: چی له ئاركۆن ماوهتهوه؟ ههمو جارێك ههست به دڵتهنگی و بێزارییهكی زۆر دهكهم. ههمو جارێك ههستم كردووه پێویسته دهستبهجێ وهڵام بدهمهوه و بڵێم: ههمو شتێكی یان تا ڕادهیهكی زۆر ههمو شتێكی ماوهتهوه. ئاشتبوونهوه مێژووییه گهورهكهی نێوان ئیسلام و مۆدێرنهی لێ ماوهتهوه. ئاشتبوونهوه گهورهكهی […]
خانمه فهیلهسوفی فهرهنسی سیمۆن وایڵ: گهلێك بیهوێت ههقیقهت بهدهستبێنێت پێویستی به كهسانێكه ههقیقهتیان خۆشبووێت وهرگێڕان و ئامادهكردنی: باوكی ڕهههند فهیلهسوف و چالاكوانی سیاسی فهرهنسی سیمۆن وایڵ Simone Weil (1909-1943)، له خێزانێكی یههودی نا دینی/ غیر متدینة لهدایكبووه. ههرچهنده ژیانێكی زۆر كورت ژیاوه و تهمهنی تهنها 34 ساڵ بووه و بههۆی نهخۆشی سیل-هوه كۆچی دوایی كردووه. […]
نووسینی: ئیدریس عەلی لە پێشەکیی ڕۆمانە بەنێوبانگەکەی دۆستۆیڤسکی، گەورە نووسەری ڕووس (تاوان و سزا)دا، ئەوە خراوەتە ڕوو کە تێکڕای ڕۆمانەکانی دۆستۆیڤسکی، هەڵگری پرسیارن، هەڵگری توانای بیرکردنەوە و گۆڕینی یەقینەکانن: ئەو بەردەوام لەسەر ئاڵۆزی و نائارامیی ڕۆحی مرۆڤەکان دەوەستێت و توێکارییان تێدا دەکات، هەمیشە لە ڕۆنانی بیروباوەڕە جیاو دژ بە یەکەکاندایە، لەوپەڕی بڕواوە بۆ ئەمسەری گومڕایی […]
هادی مهتهر گهنجێكی ئهمریكی به ڕهچهڵهك لوبنانییه و تهمهنی تهنها 27 ساڵه. سهلمان ڕوشدی ئهدیب و ڕۆماننووسێكی بهریتانی به ڕهچهڵهك هندییه و تهمهنی 77 ساڵه. چارهنووس وایكرد ئهم دوو پیاوه، ساڵی 2022، لهسهر سهكۆی شانۆی پهیمانگای هونهر له نیۆیۆرك بهیهك بگهن. لهو كاتهدا سهلمان ڕوشدی تازه له خۆشاردنهوه و خۆحهشاردانی له بهریتانیا هاتبووه دهرهوه و […]
بهرههمه ئهدهبییهكانی سوریا، پاش ساڵانێكی زۆر له قهدهغهكردنیان، ههنووكه به ئاشكرا دهفرۆشرێن وهرگێڕان و ئامادهكردنی: باوكی ڕهههند ڕژێمی پێشووی سوریا، به باوك و كوڕهوه، دهنگێكی ئهدهبی زۆریان بێدهنگ كردبوو. ههناسهیهكی بهرفراوانی شیعریی و هونهریی و ئهدهبی كپ و خامۆش كرابوون. ڕێگهیان نهدهدا كتێبهكانیان، له هیچ دهزگا و وهشانخانهیهك چاپ و بڵاوبكهنهوه. كهچی ئهوهتا لهمڕۆدا، ئهو […]
ن: ئارێز موحەمەدی ڕۆمانی “سەما کردن لە نێو ئاگردا، هەستانەوە لە نێو خۆڵەمێشدا” بەرهەمی بەڕێز ژنە نووسەر عیسمەت سۆفیە یە کە بە زمانی ئینگلیزیی نووسراوە و لەلایەن بەڕێز عەلی عوسمان یاقوب لە زمانی ئینگلیزییەوە وەرگێڕدراوەتەوە بۆ سەر زمانی کوردی-سۆرانی. ماندوو نەبوونی و دەستخۆشی بۆ هەردوولا. ئەم ڕۆمانە بەرهەمێکی ڕیالیستییە کە لە چوارچێوەی ئەدەبی […]
خستنەڕووی کتێبی “ئەدەبی ڕووسی” بەختیار حەمەسوور سەباح ئیسماعیل یەک لەو وەرگێڕانەیە کە کارەکانی بەرچاو و دیارن، لە ڕەوتی پڕۆژەی وەرگێڕانیدا، هەڵبەت لە زمانی عەرەبییەوە بۆ کوردی، چەندان کتێبی وەرگێڕاون کە لەناو ڕەفەی کتێبخانەی کوردیدا جێی شیاو و شایستەی خۆیان گرتووە. لەگەڵ ئەوەدا ئەم وەرگێڕە بە سەلیقە و پڕکارە لە کارەکانیدا زۆرترین ژانرێک کە […]
هاشم ساڵح و له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند له ئێستادا ئهندرێ كۆنت سپینڤێل، به یهكێك له فهیلهسوفه گهورهكانی فهرهنسا دادهنرێت. ئهو له زانكۆی سۆربۆن مامۆستا بووه، ههروهها له گرنگترین زانكۆكانی ئهوروپا و جیهان، وانهبێژێكی دیار و بهناوبانگ بوو. ههندێك له كتێبهكانی، له كتێبخانهكانی فهرهنسادا، سهركهوتنێكی جهماوهری گهورهیان بهدهستهێناوه. ئهمهش شتێكی سهرسوڕهێنهره، چونكه كتێبه فهلسهفییهكان، زۆرجار قورس […]
ئامادهكردنی سهردهم لهمڕۆدا دنیای دیجیتاڵ و تۆڕه كۆمهڵایهتییهكان، بوونهته سهكۆیهك بۆ چهندین نووسهری هاوچهرخ، تا لهو ڕێگایهوه بهرههمهكانیان به ئاسانی بڵاوبكهنهوه و ناوبانگ پهیدا بكهن. لهوانه “سارا جهی ماس Sarah J. Maas)) نووسهری زنجیرهی “دادگای عهرش و گوڵ”، ئهم نووسهره یهكێكه لهو نووسهرانهی بۆ گهیاندنی بهرههمهكانی به خوێنهرێكی زۆر لهسهرتاسهری جیهاندا، سودێكی گهورهی له تۆڕه […]
ئامادهكردنی سهردهم ئەمڕۆ سێ شهممه 11ی شوباتی 2025، وا بڕیاره سهلمان ڕوشدی له دادگا، چاوی بهو كهسه دهكهوێت كه پێش نزیكهی سێ ساڵ لهمهوبهر، به چهقۆ پهلاماری دا و بووه هۆی برینداربوونی و لهدهستدانی چاوێكی. له ئێستادا ڕوشدی تهمهنی 77 ساڵه، ئێوارهی 12ی ئابی ساڵی 2022، لهلایهن كهسێكهوه زیاد له ده چهقۆی لێدرا و بووه […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه باوكی ڕوههند با لێرهدا قسه لهسهر سێ كهسایهتی گهوره بكهین، سێ كهسایهتی ڕهوتی مێژووی مرۆڤایهتیان گۆڕی. یهكهم ڕیفۆرمخوازی بهناوبانگی ئهڵمانیا مارتن لۆسهر كه عهرشی پاپاویهتی ههژاند و ئاینی مهسیحی له ههمو ئهو خڵتهیه پاككردهوه كه پێییهوه نووسابوو و ناوبانگی ئاینهكهی لهكهدار كردبوو. دووهم ڕێنییه دیكارت بهناوبانگترین فهیلهسوف له مێژووی فهرهنسا. سێیهم […]
هاشم ساڵح و له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع ڕهنگه سلێمان بهشیر دهیان، لهم سهردهمهدا گرنگترین ڕۆشنبیری وڵاتی سینگال بێت. ههر چۆنێك بێت ئهو له ئێستادا یهكێكه له فهیلهسوفه ناوازه و دهگمهنهكانی ئیسلام و ساڵی 1955 لهدایكبووه. ههنووكه له زانكۆی كۆلۆمبیا له نیۆیۆرك، مامۆستای زمانی فهرهنسی و فهلسهفهی ئیسلامییه، پێشتر بۆ ماوهی چهندین ساڵی بهردهوام، ڕاوێژكاری […]
شیعری: یۆسیف برۆدسکی و لە ڕووسییەوە: شیروان مەحموود محەمەد تەنیا خۆڵەمێش دەزانێ بوون بە قەقنەس یانی چی منیش، نزیکبینانە، بۆپێشەوە دەڕوانم و پێتان دەڵێم: با، گشت شتێک، لە گەڵ خۆیدا نابات، ئەو گسکە پانەی کۆڵان دەماڵێت، هەموو شتێک لوول نادات. ئێمە وەک ئاغزەجگەرەیەکی پلیشاوە، وەک تفێک لەژێر کورسییەکدا، کە گۆشەکەی ڕێگە بە ڕووناکیی نادات، دزەی […]
وهرگێڕان و ئامادهكردنی: باوكی ڕهههند لهمڕۆدا و له سهردهمی ئینتهرنێت و زیرهكی دهستكرد و له ئهنجامی گهشهكردنی كۆمهڵگاكان و گۆڕانكارییه خێراكاندا، دایكان و باوكان و لهگهڵیدا بهخێوكاران و مامۆستایان، له پهروهردهكردنی منداڵ و قوتابییهكاندا، روبهرووی زهحمهتی و ئالهنگاری گهوره دهبنهوه و ئالهنگارییهكانیش، پێویستیان به ستراتیژی پهروهردهیی نوێ ههیه كه گونجاوبێت لهگهڵ پێداویستییهكانی سهردهمهكهدا، لهوانهش باشتركردنی […]
بتپهرستی سهمیر عهتاڵڵا ئامادەکردنی: سەردەم له نێوان ڕووخانی ههردوو ڕژێمی سهدام حسێن له عێراق و ڕژێمی حافز ئهسهد له سوریا، یهك دیمهنی هاوبهش ههبوو، ئهو دیمهنه هاوبهشه بریتییه له خۆشحاڵی جهماوهر كاتێك پهیكهری دامهزرێنهریان ڕووخاند و فڕێیاندانه سهر زهوی. جاری یهكهم پهیكهرهكهی سهدام ڕووخێنرا و جاری دووهم پهیكهرهكهی حافز ئهسهد، نهك بهشاری كوڕی. چونكه بهشار […]
وهرگێڕان و ئامادهكردنی: باوكی ڕهههند دوای نزیكهی شهش دهیه، له چاوتروكانێكدا، ڕژێمی باوك و كوڕ ڕووخا و دهسهڵاتیان لێ وهرگیرایهوه، گۆڕی باوكهكه سووتێنرا و كوڕهكهشی به ههڵهداوان ڕایكرد و عهیامێكی دوور و درێژی له خۆشگوزهرانی و ڕهفاهییهت بهجێهێشت و له ئێستادا، وهك پهناههندهیهك، له شوێنێكی نادیاری ڕوسیا دهژی، ڕهنگه ههر لهوێ و له غهریبایهتی سهربنێتهوه […]
خستنەڕووی کتێبی “مۆدێرنیزم” خوێندنەوەی: سەردەم یەکێک لە پرسە سەرەکییەکانی ئەدەبیات و هونەر، دەرکەوتنی یەکەم چرکەساتی سەروسەکوتی مۆدێرنیزمە، ئەو قۆناغەی کە دەبێتە بەرمەبنای ڕووبەرێکی فراوان لە ئەدەب و هونەر بە سەرجەم لق و ژانر و بەشەکانییەوە. بێگومان لەو بوارەدا چەندان لیکۆڵینەوەی هەمەلایەن کراون و نووسراون، کە تیایاندا هەوڵ دراوە هەریەکەو لە گۆشەنیگای خۆیەوە پرسی مۆدێرنیزم لە […]
