شار و لێشاوی کەرکەدەنەکان خستنەڕووی شانۆنامەی “کەرکەدەن” خوێندنەوەی: سەردەم لە پاش دووەمین جەنگی جیهانی لە ئەورووپا، سەرجەم جومگە ئەدەبی و هونەرییەکان لە بنەڕەتەوە گۆڕانێکی ڕیشەییان تێدا ڕوویدا، ئەم گۆڕانە لە دوو ئاستدا خۆی بەیان کرد، ئاستی یەکەمیان لە ناوەڕۆکدا، ئاستی دووەم لە فۆرمدا. لەگەڵ ئەوەشدا زۆر گرووپ و دەستەی نوێ سەریان هەڵدا، هەریەک لەمانە بە […]
ئیمانوێل كانت… كتێبه‌كان نه‌خشه‌ی فیكری مرۆڤایه‌تیان گۆڕی 300ساڵ به‌سه‌ر له‌دایكبوونی فه‌یله‌سوفی به‌ناوبانگی ئه‌ڵمانیا تێده‌په‌ڕێت هاشم ساڵح له عه‌ره‌بییه‌وه: باوكی ڕه‌هه‌ند ئه‌ڵمانیا له‌م ساڵدا، یادی تێپه‌ڕبوونی 300 ساڵ به‌سه‌ر له‌دایكبوونی بیریاره مه‌زنه‌كه‌ی: ئیمانوێل كانت ده‌كاته‌وه. به‌ڵام ئایا كانت له هیگڵ مه‌زنتر بوو؟ هه‌ردووكیان مه‌زن بوون. به‌م بۆنه‌یه‌وه له سه‌رانسه‌ری وڵاتدا، پێشه‌نگا و رێكخستنی كۆڕ و سیمینار […]
ئاهه‌نگی كتێب له پێشانگای ڕیبات چاوخشاندنێك به به‌رهه‌مه نوێیه‌كه‌ی جیل كێبل و ئه‌مین مه‌علوف هاشم ساڵح له عه‌ره‌بییه‌وه: باوكی ڕه‌هه‌ند پێش ئه‌وه‌ی بڕۆیته ناو پێشانگای كتێبه‌كه‌وه، باخچه قه‌شه‌نگ و فراوانه‌كانی حه‌سه‌نی دووه‌م پێشوازیت لێده‌كات. ئه‌وانه له باخچه هه‌ره جوان و دڵگیره‌كانی جیهانن، هه‌ندێكجار كه به ناویدا ده‌گه‌ڕێیت و پیاسه ده‌كه‌یت، وا ده‌زانیت به‌ناو به‌هه‌شتدا گوزه‌ر […]
بیرکردنەوەی ڕەخنەیی ڕانانی: سەردەم بابەتی ئەم کتێبە فەلسەفییە و نووسەر و تویژەری بواری فەلسەفە (فارووق ڕەفیق) نووسیویەتی، لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە و لە کتێبفرۆشییەکان بەردەستە. نووسەری ئەم کتێبە کەسێکی دیارە و توێژەرێکە کە بەشێکی زۆری تەمەنی خۆی بۆ لێکۆڵینەوە، خوێندنەوە، لێکدانەوەی فەلسەفە و چەمکە فەلسەفییەکان تەرخان کردووە، بۆ ئەم مەبەستەش جگە لە […]
ڕۆمانی تاوانەکەی کۆلینی لە وتووێژێکی کراوەدا سازکردنی: ئیدریس عەلی ڕۆمانی تاوانەکەی کۆلینی، ڕۆمانێکی ئەڵمانییە و باس لە چەمکی یاسا، تاوان و گیانی تۆڵەکردنەوە دەکات، ڕووداوەکان لە ساتی جەنگی جیهانیدا ڕوویان داوە، ئەم ڕۆمانە لە لایەن نووسەر و وەرگێڕ ئەردەڵان عەبدوڵڵا، بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش، ڕاستەوخۆ لە زمانی ئەڵمانییەوە وەرگێڕدراوە بۆ سەر زمانی کوردی و […]
نەفرەت لە دەستەیێڤسکی ڕانانی: ئیدریس عەلی ڕۆمانە باشەکان، جگە لە تەکنیک و شێوازی گێڕانەوە و زمان، بە چیرۆک و بابەت، ڕووداو و بەسەرهاتەکانیدا دەناسرێنەوە، ئەو ڕۆمانانەی کە لایەنی چیرۆک و گێڕانەوە، کاراکتەرسازی و ڕووداو تیایاندا زیندوون و نزیکن لە واقیعی سیاسی و کۆمەڵایەتییەوە، پتر ڕۆدەچنە نێو دڵ و دەروونی خوێنەرەوە، چونکە خوێنەر لەو ڕۆمانانەدا، جا […]
وەرزێک لە هەکاری؛ وەرزێک لە دۆزەخ خوێندنەوەی: سەردەم ١/ «تورکە چیاییەکان» ناوێکە بۆ کوردەکانی باکوور، واتە کوردانی تورکیا. کۆماری نوێی تورکیا، لەسەر دەستی کەمالیستەکان بنیاد دەنرێت، کۆمارێکە بە میتۆدی ترساندن و سڕینەوە کاری کردووە و دەکات. پاش ڕووخاندنی دەوڵەتی عوسمانی لە دوای جەنگی جیهانیی یەکەم، تورکیا کەوتە بەردەم ترسی نەمان و پارچە پارچە بوون، بۆیە […]
نزا شیعری ڤالێری یاکەڤلیڤیچ بروسەڤ(١) لە ڕووسییەوە: شیروان مەحموود محەممەد ئەی فریشتەی بێدەنگیی بەخێر! با دەستی پڕ توانات ڕێ لە هاواری گەرووم بگرێت، ساتێک دڵ بە ئازارەوە، لە سینەمدا ڕادەچڵەکێت. ئەی فریشتەی بێدەنگیی بەخێر! بێرە هانام، تا دڵم سەرکەش بێت و شادمان، کاتێک دوژمن هەڵای خۆشیی دەباتە کەشکەڵان. ئەی فریشتەی بێدەنگیی بەخێر! شانازیی […]
هەناسە فەلسەفییەکان ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت (١٩) بیرکردنەوە بێ هانابردن بۆ زمان؟ ئایا شتێکی شیاوە بیربکەینەوە بێ ئەوەی ڕستەو دەستەواژە و وشەکانی زمان بەکاربهێنین؟ ئەمە دەشێت؟ مەبەستم ئەوەیە بپرسم، ئایا بیرکردنەوە دیوێکی دیکەی ئاخاوتنە، یاخود لەگەڵ ئاخاوتندا دوو پرۆسەی لێک جیاوازن و میکانیزمی جیاوازیان هەیە؟ ئایا بیرکردنەوە جۆرێکە لە قسەکردن، یاخود قسەکردن جۆرێکە لە بیرکردنەوە؟ […]
پێنج شار و دوو یادگە ڕانانی: ئیدریس عەلی دەوترێت شاعیرەکان دوو جار لە دایک دەبن و دوو جار دەژێن، جارێک لەدایکبوون و ژیانی نێو دونیا و چوونە نێو پرۆسەی پەیوەندی و بەرکەوتنەکانەوە، جارێکیش لەدایکبوون لە نێو نووسین و ڕووبەری تێکستەکاندا، لەدایکبوونی یەکەم و هاتنە نێو ژیان ڕێکەوتە و پێشوەختە سروشت بڕیاری لەسەر داوە، هەرچی لەدایکبوونی […]
گفتوگۆ سەبارەت بە کتێبی “پاڵەوانی هەزار ڕوو” لەگەڵ سەڵاح حەسەن پاڵەوان سازکردنی: ئیدریس عەلی لە ماوەی ڕابردوودا، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، کتێبێکی گرنگی بە ناوی (پاڵەوانی هەزار ڕوو) چاپ و بڵاو کردەوە، ئەم کتێبە لە لایەن (جۆزیف کامبڵ) نووسراوە و (سەڵاح حەسەن پاڵەوان) بە شێوەیەکی جوان و سەرنجراکێش کاری وەرگێرانی بۆ کردووە، لەم وتووێژەدا […]
فۆرمی ڕوومەت لە ساتی پێکەنیندا خستنەڕووی “کتێبی پرتەقاڵی” خوێندنەوەی: سەردەم نوێترین کتێبی وەرگێڕاوی باگوان شری ڕاجنیش کە لە دنیادا بە (ئۆشۆ) ناسراوە، لە لایەن دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمەوە، لە ساڵی ٢٠٢٤دا چاپ و بڵاوکراوەتەوە، کتێبەکە بە ناوی (کتێبی پرتەقاڵی)یەوە و لە زمانی ئینگلیزییەوە لە لایەن هەردوو وەرگێڕ (ڕۆشنا و کارمەند)، وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی […]
پێنج شار و دوو یادگە ڕانانی: ئیدریس عەلی دەوترێت شاعیرەکان دوو جار لە دایک دەبن و دوو جار دەژێن، جارێک لەدایکبوون و ژیانی نێو دونیا و چوونە نێو پرۆسەی پەیوەندی و بەرکەوتنەکانەوە، جارێکیش لەدایکبوون لە نێو نووسین و ڕووبەری تێکستەکاندا، لەدایکبوونی یەکەم و هاتنە نێو ژیان ڕێکەوتە و پێشوەختە سروشت بڕیاری لەسەر داوە، هەرچی لەدایکبوونی […]
گیتارژەنی سەر شەقام خستنەڕووی کتێبی شانۆیی “گیتارژەن” خوێندنەوەی: سەردەم یۆن فۆسە براوەی خەڵاتی نۆبڵی ٢٠٢٣ بوو، پاش ئاشکراکردنی ناوەکەی، وەک نەریتی نۆبڵ، ناوی یۆن فۆسە بە تەواوی دنیادا بڵاو بووەوە، بە تایبەت لەنێو چینی ڕۆشنبیراندا، بێگومان یەکێکیش لە شوێنەکان کوردستان بوو، ئەوەی کە جێگەی دڵخۆشی بوو ئەوە بوو، کە بە چەند ساڵ پێشتر سێ لە […]
تۆ ئەوەیت گۆڕانکاریی میتافۆرە ئایینییەکان ڕانانی: سەردەم بابەتەکانی نێو دووتوێی کتێبی (تۆ ئەوەیت) فەلسەفین، هزرمەند و تویژەری بواری میتۆلۆژیا و ئوستازی ئەدەبیاتی زانکۆ لە ئەمریکا (جۆزیف کامبڵ) نووسیویەتی و لە لایەن نووسەر و وەرگێڕ (سەڵاح حەسەن پاڵەوان) بە شێوەیەکی جوان و سەرنجڕاکێش وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی، ئەم کتێبە لە لایەن (ئۆجین کەنەدی) ئامادە کراوە و […]
سەفەرنامەیەک بە تامی ڕۆمان ڕانانی: ئیدریس عەلی هەندێک کتێب هەن بە تەنها جارێک تینوێتی خوێنەر ناشکێنن، ئەمە سیحرێکە تەنها مەگەر لە نووسەرە ورد و خەیاڵفراوان و بەئەزموونەکان بوەشێتەوە، خوێندنەوەی چەند جارەی ئەو جۆرە کتێبانە لە هەناوی خۆیاندا هەڵگری کۆمەڵێک کۆد و نهێنین، هەر جارێک بچیتەوە سەریان، بەر تازەیی و نوێبوونەوە دەکەویت، زمان و گێڕانەوەی ڕووداوەکان […]
کتێبی “نەژاد و مێژوو” لە وتووێژێکدا نەجاتی عەبدوڵڵا: مێژوو بۆ من کۆڵەگەیەکی گەورەی نیشتمانسازیی و دروستکردنەوەی ئینسانی کوردە دیداری: سەردەم لە ماوەی ڕابردوودا دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، لە درێژەی بەخششە کولتووری و فەرهەنگییەکانی خۆی لە بواری چاپکردنی کتێبدا، کتێبێکی گرنگی لە بواری مێژوودا چاپ و بڵاو کردەوە، کتێبەکە بریتی بوو لە (نەژاد و مێژوو) […]
فەلسەفەی پۆستمۆدێرنیتی ڕانانی: سەردەم دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، بەردەوامە لە چاپکردنی زنجیرە دۆسیەکانی سەردەم، کە کۆمەڵێک دۆسیەی گرنگن و بایەخ بە بابەتە فیکری، ئەدەبی، ڕۆشنبیری و کولتووری و فەلسەفییەکان دەدات و هەر جارە و بابەت و تەوەرێک، لە دید و ڕوانگەی کەسانی هزرمەند و ئەندێشەمەندەوە دەخاتە ڕوو. فەلسەفەی پۆستمۆدێرنیتی تازەترین کتێبی زنجیرەی سەردەمە، کۆمەڵێک […]
له سه‌ده‌ی بیست و یه‌ك دا چ مانایه‌كی هه‌یه موسڵمان بیت؟ هاشم ساڵح له عه‌ره‌بییه‌وه: هه‌ورامان وریا قانع من سوپاسی خودا ده‌كه‌م، كاتێك به‌ر له چه‌ندین ساڵ، فه‌ره‌نسام به‌جێهێشت، جگه له مه‌غریب، نه‌ڕۆشتم بۆ هیچ وڵاتێكی دیكه. نه‌ك له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مه‌غریب جوانترین وڵاتی جیهانه، به‌ڵكو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ردوو شارستانییه‌ته گه‌وره‌كه له‌خۆده‌گرێت: شارستانییه‌تی عه‌ره‌بی ئیسلامی له […]
ئاوڕ لە نیگایەکی ڕەخنەیی چل ساڵ لەمەوبەری مامۆستا عومەر مارف بەرزنجی بەختیار حەمەسوور (١) لەو پێناسە زۆرانەی بۆ چەمکی “ڕەخنە” کراون، لەگەڵ دانەیەکیان، زیاد لە هەموویان، تەباترم؛ ئەویش ئەوەیانە کە پێی وایە کاری ڕەخنە پەیوەستە بە توانستی کەشفکردن و دۆزینەوەوە، بەو واتایەی کاتێک لە هەر کایەیەکدا دەقێک دەخوێنینەوە، بتوانین کۆمەڵێک لایەنی پەنهان و شاراوە و […]
کوژرانی کابرای کتێبفرۆش ڕانانی: ئیدریس عەلی لە دوای پرۆسەی ئازادیی عێراق و کەوتنی پەیکەرە گەورەکەی دەسەڵاتی دیکتاتۆر، فەزایەکی جیاواز بۆ دەرکەوتنی ڕۆشنبیری و چالاکییە ڕۆشنبیرییەکانی عێراق دروست بوو، فەزایەک بوو کە تیایدا کۆمەڵێک دەنگی شاز بیستران، لە نێو ئەو دەنگانەدا چەندین نووسەر و شاعیر و ڕۆماننووس، زۆر بە زوویی توانا و داهێنانی خۆیان پێشکەش کرد، […]
یادەوەریی شاعیرێک لە پێنج شار خوێندنەوەی “پێنج شار و دوو یادگە”؛ وتووێژ لەگەڵ سەلاح فایەقدا بەختیار حەمەسوور ژیانی شاعیران هەمیشە بۆم جێگەی سەرنج بووە، مەبەستم ڕێک لەو ژیانەیە کە بە ژیانی ڕۆژانە دەیناسین، ئەو ژیانەی دەبێت بە هەوێن و دواتر بە ڕێگە و شێوازی جیا جیا دەڕژێتە پانتایی ئەزموونی نووسینی ئەو شاعیرەوە، لەم ڕوانگەیەوە ئەگەر […]
هەناسە فەلسەفییەکان ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت (١٨) مرۆڤ پێوەری شتەکانە سەرنجێک لەهزری پرۆتاگۆراس (١) یەکێک لە گرفتەکانی فەلسەفەی پێش سۆکراتی، ئەوەیە کە نوسین و بیرو بۆچوونە ڕەسەنەکانیان لەبەردەستدا نەماون، ئەوەی بە ئێمە گەیشتووە لەڕێگای ئەفلاتون‌و نوسەرانی ترەوەیە. ئەفلاتونیش خۆی نەیارێکی سەرسەختی سۆفیستەکانە، کە یەکێکیان (ئەگەر نەڵێین دیارترینیان) پرۆتاگۆراسە. لەم کورتە نوسینەدا هەوڵ دەدەم تەرکیز بکەمە […]
بۆدلێر: شێتبوونی شیعر و شیعری شێتبوون هاشم ساڵح له عه‌ره‌بییه‌وه: هه‌ورامان وریا قانع هه‌ندێك له‌وانه‌ی له‌و ڕۆژگاره‌دا، له نزیكه‌وه ناسیویانه، ده‌ڵێن به شێوه‌یه‌كی گشتی جلوبه‌رگی پاكوخاوێنی له‌به‌رده‌كرد، به‌ڵام كۆن و نیمچه پوارتكاو بوو. دیمه‌نی ده‌ره‌وه‌ی نیشانه‌ی پشتگوێخستن و ده‌ستله‌خۆبه‌ردانی پێوه‌دیار بوو، (له ڕاستیدا وێنه‌كانیشی ئه‌وه ده‌رده‌خه‌ن). بۆدلێر له خانوونه‌یه‌كی كۆنی په‌ڕپووت و درزبردوو ده‌چوو كه […]
