وهرگیڕان و ئامادهكردنی باوكی ڕهههند ساڵانه لهگهڵ نزیكبوونهوهی مانگی تشرینی یهكهم و ئاشكراكردنی ناوی براوهكانی خهڵاتی نۆبڵ، سهرنج و چاوهكان زیاتر دهچێنه سهر ئهو نووسهرهی دهبێت به براوهی خهڵاتی نۆبڵ بۆ ئهدهب. راسته ساڵانه ئهم خهڵاته له چوار بواری دیكهی جیاوازدا دهبهخشرێت كه بریتین له: فیزیا، كیمیا، پزیشكی، ئاشتی. بهڵام هیچ یهكێك لهو خهڵاتانه، هێندهی […]
ههمو ژیانی بۆ بهرهنگاربوونهوهی دهمارگیریی ئاینی و شیكردنهوهی و ههڵوهشاندنهوهی بهسهربرد هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند گهورهترین تاوان كه ئێمهی ڕۆشنبیرانی عهرهب ئهنجامی دهدهین، بریتییه له بهراوردكردنی كۆمهڵگا عهرهبی و ئیسلامییهكهی ئێستامان، به كۆمهڵگا خۆرئاواییه پێشكهوتووهكان كه به تهواوهتی كێشهی تووندڕهوی ئاینی و تائیفهگهری تێپهڕاندووه. ئهمهیه مێژوونووسهكان پێی دهڵێن ههڵهی مێژوویی. پێویسته بهراوردی ئهو […]
خوێندنەوەی: سەردەم کاتێک خودی “ژیان” دەبێت بە پرسیار، وەڵام هەرچی بێت ڕەنگە لە بەردەم چەندان ئەگەری کراوەدا هەریەکە خۆمان ببینینەوە، بە واتایەکی تر، ژیانی هەریەک لە ئێمە دەتوانێت وەڵامێک لە ئاستی “بۆچی دەژیین؟”دا ئاراستە بکات، بەپێی هەڵکەوتە و باری کولتووری و کۆمەڵایەتی و مێژوویی و سیاسی پێگە و ڕۆڵی هەریەک لە ئێمەیش دەگۆڕدرێت، بۆیە بازنەکان […]
هاشم ساڵح و له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع زۆرجار خهڵك وا بیردهكهنهوه ڕۆشنگهریی، تهنها خۆشی و سهرگهرمییهكی فیكرییه و به مێشكی ههندێك له ڕۆشنبیرانی ئهوروپادا هاتووه دایبهێنن و بیهێننه ئاراوه و خۆیانی پێوه سهرقاڵ بكهن، تهنها بۆ ئهوهی له ئاین دهربچن و لێی یاخیببن، نهك شتێكی قووڵتر و بهسودتر. بگره ههندێكی دی به ههڵه لهو […]
هەناسە فەلسەفییەکان (٢١) ئەفلاتون ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت ئەفلاتون لەماوەی نێوان (٤٢٩ – ٣٢٨ پ.ز) دا ژیاوە. وەک سۆکرات، خەڵکی ئەسینا بوو، بەڵام بەپێچەوانەی سۆکراتەوە نەوەی خێزانێکی زۆر دەوڵەمەند و بەدەسەڵات بووە، خێزانەکەی میژوویەکی درێژیان هەبوو لە فەرمانڕەواییکردندا و کاریگەریی زۆری لەسەر مێژووی ئەسینا و یۆنان هەبووە. دەوترێت ئەفلاتون قوتابی سۆکرات بووە، بەڵام هەموومان ئەوە […]
ئەو نووسەرەی دهستگیركرا، كتێبهكانی سووتێنران و بهشێكی ژیانی له تاراوگه بردهسهر ئامادهكردنی له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند له كاتێكدا نووسهری بهرازیلی جۆرج ئهمادۆ، له زیندانێكهوه دهگوێزرایهوه بۆ زیندانێكی دیكه، دروست ئا لهو كاتانهدا، ڕۆمانهكانی تهحهدای دهسهڵاتیان دهكرد، به ههمان ئهو ئهندازه تووندهی كه دهسهڵات، كهوتبووه ڕاوهدوونانی كتێبهكانی و بهدوایاندا دهگهڕا و قهدهغهی دهكردن. بهڵام له كۆتایدا، […]
بهختیار عهلی له ڕۆمانی كۆشكی باڵنده غهمگینهكان، به خۆشهویستییهكی سهیر، دووباره مێژووی شوێن دهنووسێتهوه وهرگێڕان و ئامادهكردنی: سهردهم خوێنهری بهڕێز، ئهو ناونیشانهی سهرهوه و ئهم نووسینهی خوارهوه، لهسهر ڕۆمانی كۆشكی باڵنده غهمگینهكان، به زمانی عهرهبی لهلایهن نووسهر و وهرگێڕ ئیبراهیم خهلیل(*) نووسراوه و له ماڵپهڕی ئهلجهزیره نێت، له رۆژی 26ی ئابی 2024بڵاوبووهتهوه، لهبهر گرنگی نووسینهكه، […]
ههواڵگری ئهمریكا له ههمو شوێنێكدا، تهنانهت له نهخۆشخانهی دهروونیش، به دوایهوهبوون. نووسینی هاشم ساڵح و له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند نووسهری ئهمریكی ئێرنست هیمنگوای Ernest Hemingway (21ی تهموزی 1899- 2ی تهموزی 1961)، سێ یان چوار ڕۆمانی یهك له دوای یهك بڵاودهكاتهوه، ئهوه بهس بوو، بۆ ئهوهی نهمریی ئهدهبیی، له ههمو دهرگاكانییهوه، بهدهستبێنێت. یهكهم ڕۆمانی بریتی بوو […]
د. ئامانج غازی ڕواندز 2024 ههركاتێ باس و خواس له فهرههنگی دهنگە رهسهنهكان بكهین، دهبێ لهو حاڵهتهوه پهره به بابهتهكه بدهین كه تاچهند ئهو دهنگه كاریگهری بهسهر بوارهكانی تری ژیان و ژیاری كۆمەڵگا ههیهو لهلایهنی چڕین و (پێفۆڕم)ی هونهریشهوه كێن ئهوانهی لاسایی و كاریگهریی ئهو دهنگهیان ههمیشه بهسهر رهوتی بیركردنهوهو گوتن و چڕینهكانیانهوه ههن، بۆیه […]
شیعری ئەلیکساندەر سێرگێیەڤیچ پوشکین و. لە ڕووسییەوە: شیروان مەحموود محەممەد زریان، ڕووی ئاسمان تاریک دەکات، گێژەڵووکەی بەفر بەهەوادا سوڕدەدات. دەمێک وەک دڕندەیەکی کێویی دەلورێنێ ساتێک وەک کۆرپەیەکی ساوا دەزریکێنێ، زەلی سەربانی پەڕپووتمان دەهەژێنێ، یان وەک میوانێکی درەنگوەختە، زرمە لە پەنجەرەکەمانەوە دێنێ کەلاوەکەمان ، غەمبزوێنە و تاریک ئەی تۆ چیتە، پیرێژنە ئازیزەکەم، بۆ لای پەنجەرەکەوە بێدەنگییت […]
وهرگێڕان و ئامادهكردنی: باوكی ڕهههند نووسین وهك ئهوهی ههندێك لێی تێگهیشتووه، تهنها بریتی نییه له قهڵهم و كاغهز، یان بریتی نییه له بوونی كۆمپیوتهر و پرێنتهر و نووسینگهیهك. ئهوه لهوانهیه ساتهوهختی دهستپێكردنی پرۆسهی نووسین بێت. بهڵام چركهساتی ڕاستهقینهی لهدایكبوونی نووسین، ئهوانه نییه، بهڵكو ئهوانهیه كه نووسهر دهیانخوێنێتهوه و ئهوهی تێیدا دهژی له بچوكترین و سادهترین […]
ئەوەی لێرەدا دەیخوێننەوە بریتییە لە دەقی دواهەمین گفتوگۆی شێرکۆ بێکەس، کە ساڵی ٢٠١٣ لە سێ ژمارەی ڕۆژنامەی ڕەخنەی چاودێردا بڵاو بووەتەوە. قسەکردن لە بارەی ئەم دیمانەیەوە زۆرە، کە من وەک باوە لە ژیانمدا؛ دوا کەوتم و شێرکۆ بێکەسیش لە ناوەڕاستی وەڵامی پرسیارێکدا پێی گوتم (بە خێر بێی تەممەڵ.) بەڵام لەبەر ئەوەی خودی گفتوگۆکەیش دوورودرێژە، بیرەوەریی […]
هەناسە فەلسەفییەکان ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت (٢٠) پرسیاری زانستی و پرسیاری فەلسەفی تێلیسی مایلیتۆسی یەکەمین فەیلەسوفە لە مێژووی هزری خۆراواییدا، هاوکات یەکەمین زاناشە، گەلێک داهێنانی زانستیی پێشکەش کردووە، میتۆدی زانستیی بۆ لێکۆڵینەوەکانیی بەکارهێناوە (لەگەڵ خۆشی نەیدەزانی کە وادەکات)، واتە لەناو کایەی سروشتدا کاری کردووە، هاوکات بیری لە کایەی دەرەوەی سروشتیش کردۆتەوەو پرسیاری کردووە: ئەسڵی شتەکان […]
هەناسە فەلسەفییەکان ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت (١٩) بیرکردنەوە بێ هانابردن بۆ زمان؟ ئایا شتێکی شیاوە بیربکەینەوە بێ ئەوەی ڕستەو دەستەواژە و وشەکانی زمان بەکاربهێنین؟ ئەمە دەشێت؟ مەبەستم ئەوەیە بپرسم، ئایا بیرکردنەوە دیوێکی دیکەی ئاخاوتنە، یاخود لەگەڵ ئاخاوتندا دوو پرۆسەی لێک جیاوازن و میکانیزمی جیاوازیان هەیە؟ ئایا بیرکردنەوە جۆرێکە لە قسەکردن، یاخود قسەکردن جۆرێکە لە بیرکردنەوە؟ […]
سپینۆزا و تهكفیركردنی هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند 400 ساڵه و تا ئهمڕۆ، بههۆی رهتكردنهوهی دهستهواژهی “گهلی ههڵبژێردراوی یهزدان” فهتوای تهكفیركردن به دوای سپینۆزاوهیه. ئهنجومهنی ئاینی جولهكه له شاری ئهمستردامی هۆڵهنده، له ڕێكهوتی 27 تهموزی ساڵی 1656، فهتوایهكی لاهوتی دژ به سپینۆزا دهركرد، تێیدا به شێوهیهكی فهرمی سپینۆزا به تۆمهتی كوفر و بیدعه و […]
لە ڕەشباوەڕیدا(١) شیعری بەریس پەستەرناک لە ڕووسییەوە: شیروان مەحموود محەممەد کارتۆنێکە بە نارنجێکی سوورەوە(٢) ، ئەو کونجەی ژیانی تیا بەسەردەبەم، خۆ ناچم تا ڕۆژی مەرگم، تا ئەو ڕۆژەی بۆ مەیتخانەم دەبەن، خۆم لەم ژوور و ئەو ژووری ئوتێلەکان هەڵسووم. من لە ڕەشباوەریمدابوو، جارێکی تر لێرە گیرسامەوە کاغەزی دیوارەکان، چەشنی دار بەڕووەکان، قاوەیی داگەڕاوە دەرگاکەش […]
ئیسماعیل كاداری “كاندیده درێژخایهنهكهی نۆبڵ” كۆچی دوایی كرد و ئهو خهڵاتهی ههر وهرنهگرت. وهرگێڕان و ئامادهكردنی له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند بهرهبەیانی ڕۆژی دوو شهممهی ڕابردوو 1ی تهموزی 2024، به گوێرهی ههواڵی ئاژانسی فرانس پرێس و دهزگای بڵاوكردنهوهی بهرههمهكانی و یهكێك له نهخۆشخانهكان، نووسهری بهناوبانگی ئهلبانی و سیمبوله ههره دیار و گهورهكهی ئهو وڵاته ئیسماعیل كاداری […]
شار و لێشاوی کەرکەدەنەکان خستنەڕووی شانۆنامەی “کەرکەدەن” خوێندنەوەی: سەردەم لە پاش دووەمین جەنگی جیهانی لە ئەورووپا، سەرجەم جومگە ئەدەبی و هونەرییەکان لە بنەڕەتەوە گۆڕانێکی ڕیشەییان تێدا ڕوویدا، ئەم گۆڕانە لە دوو ئاستدا خۆی بەیان کرد، ئاستی یەکەمیان لە ناوەڕۆکدا، ئاستی دووەم لە فۆرمدا. لەگەڵ ئەوەشدا زۆر گرووپ و دەستەی نوێ سەریان هەڵدا، هەریەک لەمانە بە […]
ئیمانوێل كانت… كتێبهكان نهخشهی فیكری مرۆڤایهتیان گۆڕی 300ساڵ بهسهر لهدایكبوونی فهیلهسوفی بهناوبانگی ئهڵمانیا تێدهپهڕێت هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند ئهڵمانیا لهم ساڵدا، یادی تێپهڕبوونی 300 ساڵ بهسهر لهدایكبوونی بیریاره مهزنهكهی: ئیمانوێل كانت دهكاتهوه. بهڵام ئایا كانت له هیگڵ مهزنتر بوو؟ ههردووكیان مهزن بوون. بهم بۆنهیهوه له سهرانسهری وڵاتدا، پێشهنگا و رێكخستنی كۆڕ و سیمینار […]
بیرکردنەوەی ڕەخنەیی ڕانانی: سەردەم بابەتی ئەم کتێبە فەلسەفییە و نووسەر و تویژەری بواری فەلسەفە (فارووق ڕەفیق) نووسیویەتی، لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە و لە کتێبفرۆشییەکان بەردەستە. نووسەری ئەم کتێبە کەسێکی دیارە و توێژەرێکە کە بەشێکی زۆری تەمەنی خۆی بۆ لێکۆڵینەوە، خوێندنەوە، لێکدانەوەی فەلسەفە و چەمکە فەلسەفییەکان تەرخان کردووە، بۆ ئەم مەبەستەش جگە لە […]
نزا شیعری ڤالێری یاکەڤلیڤیچ بروسەڤ(١) لە ڕووسییەوە: شیروان مەحموود محەممەد ئەی فریشتەی بێدەنگیی بەخێر! با دەستی پڕ توانات ڕێ لە هاواری گەرووم بگرێت، ساتێک دڵ بە ئازارەوە، لە سینەمدا ڕادەچڵەکێت. ئەی فریشتەی بێدەنگیی بەخێر! بێرە هانام، تا دڵم سەرکەش بێت و شادمان، کاتێک دوژمن هەڵای خۆشیی دەباتە کەشکەڵان. ئەی فریشتەی بێدەنگیی بەخێر! شانازیی […]
له سهدهی بیست و یهك دا چ مانایهكی ههیه موسڵمان بیت؟ هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع من سوپاسی خودا دهكهم، كاتێك بهر له چهندین ساڵ، فهرهنسام بهجێهێشت، جگه له مهغریب، نهڕۆشتم بۆ هیچ وڵاتێكی دیكه. نهك لهبهر ئهوهی مهغریب جوانترین وڵاتی جیهانه، بهڵكو لهبهر ئهوهی ههردوو شارستانییهته گهورهكه لهخۆدهگرێت: شارستانییهتی عهرهبی ئیسلامی له […]
ئاوڕ لە نیگایەکی ڕەخنەیی چل ساڵ لەمەوبەری مامۆستا عومەر مارف بەرزنجی بەختیار حەمەسوور (١) لەو پێناسە زۆرانەی بۆ چەمکی “ڕەخنە” کراون، لەگەڵ دانەیەکیان، زیاد لە هەموویان، تەباترم؛ ئەویش ئەوەیانە کە پێی وایە کاری ڕەخنە پەیوەستە بە توانستی کەشفکردن و دۆزینەوەوە، بەو واتایەی کاتێک لە هەر کایەیەکدا دەقێک دەخوێنینەوە، بتوانین کۆمەڵێک لایەنی پەنهان و شاراوە و […]
هەناسە فەلسەفییەکان ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت (١٨) مرۆڤ پێوەری شتەکانە سەرنجێک لەهزری پرۆتاگۆراس (١) یەکێک لە گرفتەکانی فەلسەفەی پێش سۆکراتی، ئەوەیە کە نوسین و بیرو بۆچوونە ڕەسەنەکانیان لەبەردەستدا نەماون، ئەوەی بە ئێمە گەیشتووە لەڕێگای ئەفلاتونو نوسەرانی ترەوەیە. ئەفلاتونیش خۆی نەیارێکی سەرسەختی سۆفیستەکانە، کە یەکێکیان (ئەگەر نەڵێین دیارترینیان) پرۆتاگۆراسە. لەم کورتە نوسینەدا هەوڵ دەدەم تەرکیز بکەمە […]
