له سه‌ده‌ی بیست و یه‌ك دا چ مانایه‌كی هه‌یه موسڵمان بیت؟ هاشم ساڵح له عه‌ره‌بییه‌وه: هه‌ورامان وریا قانع من سوپاسی خودا ده‌كه‌م، كاتێك به‌ر له چه‌ندین ساڵ، فه‌ره‌نسام به‌جێهێشت، جگه له مه‌غریب، نه‌ڕۆشتم بۆ هیچ وڵاتێكی دیكه. نه‌ك له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مه‌غریب جوانترین وڵاتی جیهانه، به‌ڵكو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ردوو شارستانییه‌ته گه‌وره‌كه له‌خۆده‌گرێت: شارستانییه‌تی عه‌ره‌بی ئیسلامی له […]
ئاوڕ لە نیگایەکی ڕەخنەیی چل ساڵ لەمەوبەری مامۆستا عومەر مارف بەرزنجی بەختیار حەمەسوور (١) لەو پێناسە زۆرانەی بۆ چەمکی “ڕەخنە” کراون، لەگەڵ دانەیەکیان، زیاد لە هەموویان، تەباترم؛ ئەویش ئەوەیانە کە پێی وایە کاری ڕەخنە پەیوەستە بە توانستی کەشفکردن و دۆزینەوەوە، بەو واتایەی کاتێک لە هەر کایەیەکدا دەقێک دەخوێنینەوە، بتوانین کۆمەڵێک لایەنی پەنهان و شاراوە و […]
هەناسە فەلسەفییەکان ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت (١٨) مرۆڤ پێوەری شتەکانە سەرنجێک لەهزری پرۆتاگۆراس (١) یەکێک لە گرفتەکانی فەلسەفەی پێش سۆکراتی، ئەوەیە کە نوسین و بیرو بۆچوونە ڕەسەنەکانیان لەبەردەستدا نەماون، ئەوەی بە ئێمە گەیشتووە لەڕێگای ئەفلاتون‌و نوسەرانی ترەوەیە. ئەفلاتونیش خۆی نەیارێکی سەرسەختی سۆفیستەکانە، کە یەکێکیان (ئەگەر نەڵێین دیارترینیان) پرۆتاگۆراسە. لەم کورتە نوسینەدا هەوڵ دەدەم تەرکیز بکەمە […]
بۆدلێر: شێتبوونی شیعر و شیعری شێتبوون هاشم ساڵح له عه‌ره‌بییه‌وه: هه‌ورامان وریا قانع هه‌ندێك له‌وانه‌ی له‌و ڕۆژگاره‌دا، له نزیكه‌وه ناسیویانه، ده‌ڵێن به شێوه‌یه‌كی گشتی جلوبه‌رگی پاكوخاوێنی له‌به‌رده‌كرد، به‌ڵام كۆن و نیمچه پوارتكاو بوو. دیمه‌نی ده‌ره‌وه‌ی نیشانه‌ی پشتگوێخستن و ده‌ستله‌خۆبه‌ردانی پێوه‌دیار بوو، (له ڕاستیدا وێنه‌كانیشی ئه‌وه ده‌رده‌خه‌ن). بۆدلێر له خانوونه‌یه‌كی كۆنی په‌ڕپووت و درزبردوو ده‌چوو كه […]
خوێندنه‌وه‌ی ڕه‌خنه‌یی چۆن چۆنی بابه‌تێكی فه‌له‌سه‌فی ده‌خوێنیته‌وه و لێی تێده‌گه‌یت؟ عه‌لا ئه‌لغه‌ربی له عه‌ره‌بییه‌وه: باوكی ڕه‌هه‌ند له كاتی بیستنی وشه‌ی فه‌لسه‌فه یان ئه‌وه‌ی له فه‌له‌سه‌فه‌وه سه‌رچاوه‌ی گرتووه و داڕێژراوه، ئه‌وا یه‌كسه‌ر بێزار و بێتاقه‌ت ده‌بین. چونكه پێشبینی ده‌كه‌ین به زه‌حمه‌ت بتوانین، بكه‌وینه دوای بیرۆكه‌كان كه له‌سه‌ر ئه‌رزی واقیع، ناگیرێن و ناپێورێن و به‌ڵگه‌یه‌كی كرده‌ییش ناخه‌نه‌ڕوو، […]
هەناسە فەلسەفییەکان ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت (١٧) پەیژەکەی دایۆتیما سەرکەوتن پلە بە پلە بەرەو لای جوانی دەمەوێت سەرەتا دیمەنەکە وێنا بکەم: لە ساڵی ٤١٦ ی پێش زاییندا، ئاگاسۆنی لاو (٣٢ ساڵ) بە یەکەمین تراجیدیای خۆی بەشداریی فێستیڤاڵی لێنیای ئەسینا دەکات و خەڵاتی یەکەم دەباتەوە، بەو بۆنەیەشەوە لە ماڵەکەی خۆی ئاهەنگێکی شەرابنۆشین و تارژەنین بۆ هاوەڵانی […]
تەقەللایەکی ونبووی تر «کۆمەڵەی بژاری کوردی» بەختیار حەمەسوور ١ زۆرجار بیر لەم زمانە، زمانی کوردی، دەکەمەوە، بە دروستی چۆن گەیشتووەتە ئەم ئاست و شێوازە لە دەربڕین، ڕستەسازی و پێکهاتە. هەڵبەت ئەمە هەر لە خۆڕا و بە ڕۆژێک و دووان ڕووی نەداوە، بەڵکوو چەندان کەس تەقەللایان بۆ داوە و چەندان قۆناغ و ساڵی پێچووە، ئەگەر بمانەوێ […]
كارل یاسپه‌رس… به‌ڵێ بۆ ڕۆشنگه‌ریی ڕۆحانی ئیماندار قه‌شه‌كان له سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاستدا ئاینیان كردبوو به زنجیر و كۆت و به‌ند هاشم ساڵح له عه‌ره‌بییه‌وه: هه‌ورامان وریا قانع ئێمه به‌درێژایی چه‌ندین ساڵ، سه‌رسامبووین به فه‌یله‌سوفه بێباوه‌ڕه‌كانی خۆرئاوا، له نمونه‌ی ماركس و هایدگه‌ر و سارته‌ر و ده‌یانی دیكه. بگره ته‌نانه‌ت له‌و بڕوایه‌دابووین ئه‌گه‌ر كه‌سێكی مولحید نه‌بیت، ناتوانیت ببیت […]
هەناسە فەلسەفییەکان ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت (١٦) هەقیقەتی ئەفسانەکان لەگەڵ ئەوەدا کە ئەفسانەکانی یۆنان بڕێکی زۆر چیرۆکی سەمەرەیان لەخۆ گرتووە، بەڵام کە زیاتر ورد دەبینەوە، دەبینین لەپشتی ئەو سەمەرەییەوە، ژمارەیەکی زۆر لە بەها ڕەسەنەکان خۆیان نمایش دەکەن. بە واتایەکی دیکە، کاتێك پەیوەندییان پێوە دەگرین، گفتوگۆی چەمکە بنەڕەتییەکانی بوونی خۆمان وەک مرۆڤ دەکەوێتە گەڕ. میسۆس گوزارشت […]
مەرگی شەکرلی نووسینی: شیروان مەحموود محەممەد نزیکەی شەست ساڵێک دوای کوشتنەکەی، وێنەکەی لە فەیسبووکدا دەبینمەوە… کوڕێکی قۆزی، مووکاڵی قژ جوانشانەکراو و شیکپۆش، هەر وەک ئەو کاتانەی هێشتا مابوو، جاروبار لە کۆڵانەکەی خۆیان و دەوروبەرەکەیدا دەمبینی و بە سەرسامییەوە، ڕەنگە بە کەمێک ئیرەییشەوە، سەیریم دەکرد، چونکە ئەوساش و، ئێستاش، لە وێنەی فەیسبوکەکەدا، شێوەی ئەکتەری ئەمەریکی، “جەیمس […]
جیهان چاوه‌ڕێی دواهه‌مین ڕۆمانی ماركیز دهكات كه ده‌یویست بیدڕێنێت ئاماده‌كردنی: باوكی ڕه‌هه‌ند گابرێل گارسیا ماركیز(1927-2014) ، سه‌روه‌ختێك له ته‌مه‌نی 87 ساڵیدا ماڵئاوایی له ژیان دهكات، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، دوای تێپه‌ڕبوونی ده ساڵی ڕه‌به‌ق به‌سه‌ر كۆچكردنیدا، دوای ئه‌وه‌ی یه‌ك ده‌یه‌ی ته‌واوه، رووناكی سه‌ر زه‌وی به‌جێهێشتووه و میوانی تاریكی گۆڕی سارد و سڕی ژێر زه‌وییه. كه‌چی ئه‌وه‌تا […]
هەناسە فەلسەفییەکان ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت (١٥) میسۆس و لۆگۆس هەرکاتێك ئەم دوو وشەیەم گوێ لێ دەبێت، یەکسەر بیر لەو گوێزانەوەیە دەکەمەوە کە لە مێژووی فەلسەفەدا و بە تایبەتی لە هزری یۆنانیدا ڕوویداوە: گوێزانەوە لە هەوڵدان بۆ شیکردنەوەو تێگەیشتن لە جیهان لەتوێی چیرۆکی خواکان و پاڵەوانەکانەوە بۆ کایەیەکی دیکەی تێڕامان و وردبوونەوە کە لەسەر بناغەی […]
هەناسە فەلسەفییەکان ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت (١٤) هیکتۆر و مەرگی پاڵەوانانە لە قووڵایی دڵ و ڕۆحمەوە بە باشی دەزانم ئەو ڕۆژە دێت کە دەبێت ترۆی پیرۆز بمرێت بەڵام ئەمە لەبەرامبەر ژانی تۆدا شتێک نیە کاتێک بێشەرمێک بەدەم فرمێسکەوە دەتبات و لە ڕۆژی ڕۆشن و ئازادی دوورت دەخاتەوە (هیکتۆر بۆ ئەندرۆماخی هاوسەری) لە کتێبی […]
هەناسە فەلسەفییەکان ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینووسێت ١٣ فرۆشیارانی دانایی سەرنجێکی خێرا لە سۆفیستەکانی یۆنان سەیری وشەی سۆفیستت کردووە؟ ئەم وشەیە بەدحاڵیبوونێکی زۆری تێدایە؛ ئەگەر بە کەسێک بڵێیت “تۆ سۆفیستیت!” واتە تۆ مەبەستت لەوەیە، کەسێکی فریودەرە، بە ئەنقەست ئەرگومێنتەکان بەجۆرێک بەکاردەهێنێت کە بگەنە دەرەنجامی ناکۆک لەگەڵ پێشەکییەکانداو وەهاشیان نمایش دەکات کە هیچ ناکۆکییەک لەئارادانیە. لەم ڕووەوە […]
ئێمه له‌سه‌ر لێواری سێیه‌م سه‌رده‌می زێڕیندا راوه‌ستاوین سیماكانی له ئاسۆوه وا ده‌رده‌كه‌وێت و شه‌پۆلی فێنده‌مێنیتاڵیزم ئه‌مڕۆبێت یان سبه‌ی پاشه‌كشه دهكات. هاشم ساڵح له عه‌ره‌بییه‌وه هه‌ورامان وریا قانع ناوه‌رۆكی كتێبه‌كانی مێژوو، شتێكی ئاوامان پێده‌ڵن: له ناوه‌ڕاستی سه‌ده‌ی هه‌شته‌می زاینیدا، شه‌ڕێكی گه‌وره‌ی ناوخۆیی روویداوه و بووه‌ته هۆی ناسه‌قامگیری جیهانی عه‌ره‌بی. له‌و كاته‌دا عه‌باسییه‌كان به‌سه‌ر ئه‌مه‌وییه‌كاندا سه‌ركه‌وتن و […]
هەناسە فەلسەفییەکان ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت ١٢ ئەفلاتون و ژیانی چاک یەکێک لەو چەمکانەی ئەفلاتون زۆر خۆی پێوە خەریک کردوون و ژمارەیەکی بەرچاو لە دایالۆگەکانی خۆی بۆ تەرخانکردوون، پرسی ژیانی چاکە. ئەمە پرسیاری سەرەکیی فەلسەفاندنە، هەم لەدیدی خۆی و هەم لە دیدی سۆکراتەوە. لە تێڕوانین ئەفلاتووندا، مرۆڤەکان بە سروشتی خۆیان حەزیان لە چاکە […]
نووسینی ئۆتۆماتیکی لە شیعری نوێی کوردیدا هەرێم عوسمان لە پانتایی ڕۆشنبیریی کورددا ناوەندە ئەکادیمی‌و دەزگا ڕۆشنبیرییەکانی دەرەوەی ئەکادیمیا لێکدابڕاون، لەبری پرد، دیواری ئەستووریان لەنێواندایە، ئەمەش گرفتێکی گەورەی بەردەم پێشخستنی کۆمەڵی کوردەوارییە. دابڕانەکە بەجۆرێکە زۆرکات کارایانی هەردوولا بەزمانێکی توند لەسەر یەکدی دەنووسن، دان بەیەکدیدا نانێن، ئاگاییشیان لەبەرهەمەکانی یەکدی کەمە. نووسین لەبارەی نامە ئەکادیمییەکان هەوڵێکی بچووکە بۆ […]
نووسه‌ران په‌یامنێری جه‌نگ بوون حه‌سونه ئه‌لمسباحی له عه‌ره‌بییه‌وه: باوكی ڕه‌هه‌ند ڕۆشتنیان بۆ به‌ره‌كانی شه‌ڕ هه‌ڵبژارد، تا له نزیكه‌وه ڕووداوه‌كان و ڕاستییه‌كان به چاوی خۆیان ببینن و تێیدا بژین. ئیێمه ده‌زانین ئێستا و پێشتریش، جه‌نگ ئیلهامی به نووسەران و شاعیران به‌خشیوه و له هه‌مو قۆناغه‌كانی مێژووی مرۆڤایه‌تی، چیرۆكی جه‌نگه‌كان، ئاماده‌ییه‌كی به‌هێزی هه‌بووه. یه‌كه‌مین كه‌س بایه‌خی به‌م […]
لە دەفتەری فەلسەفەوە ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت (١١) تا کەی لەوێدا دەژیت؟ ساتێک لەناو ئەشکەوتەکەی ئەفلاتوندا ناو ئەشکەوت لێرەدا، ئەو چیرۆکە بەسەر دەکەمەوە کە ئەفلاتون لە سەرەتای کتێبی حەوتەمی کۆماردا (514a-520a) باسی کردووە؛ ئەوەش بەراورد دەکەم بە ژیانی هاوچەرخی تاکی مرۆڤ و بە ڕاناوی کەسی دووهەمی تاک (تۆ) قسەی لەگەڵ دەکەم. ئەم چیرۆکە یەکێکە لە […]
لە دەفتەری فەلسەفەوە ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت (١٠) تووڕەیی ئەکیلیس دەستەواژەی ‘تووڕەیی ئەکیلیس’ ئاماژەیە بۆ بیرۆکەی سەرەکی ناو داستانی ‘ئیلیاد’ی هۆمیرۆس. ئەکیلیس پاڵەوانی جەنگی ‘ترۆی’یە هێزێکی ئەفسانەیی هەیەو زۆر دلێر و زۆریش شارەزای هونەرەکانی جەنگە. چیرۆکەکە لەوێوە دەستپێدەکات کە ئاگامەمنونی سەرکردەی هێزەکانی ئەسینا کە گەمارۆی شاری ؛ترۆی’یان داوە، سووکایەتی بە ئەکیلیس دەکات و ئەویش لە […]
مۆسكۆ نووسه‌رێكی ناوداری ڕووسیا به “تیرۆریست” و “تووندڕه‌و” ناوده‌بات ئاماده‌كردنی: باوكی ڕه‌هه‌ند رۆژی ، 19 كانوونی یه‌كه‌می 2023، له وه‌زاره‌تی به‌رگری ڕووسیا، له به‌رده‌م ژماره‌یه‌ك جه‌نه‌ڕاڵ و به‌رپرسی باڵادا، ڤلادیمێر پوتین، ستایشی “یه‌كڕیزی كۆمه‌ڵگا”ی كرد بۆ پشتگیری و راوه‌ستانیان له پشت ئه‌و هێزانه‌ی له ئۆكرانیا ده‌جه‌نگن. به‌ڵام پێناچێت ئه‌و یه‌ك ڕیزییه، وه‌ك پێویست بێت. چونكه […]
لە دەفتەری فەلسەفەوە ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت (٩) نەبوون ڕۆژێکیان لەکاتی خەریکی ئامادەکردنی وتارێک بووم بۆ هەفتەنامەی (صباح کوردستان)، ڤینۆسی کچم هاتە ژوورەکەم‌و پرسی: نەبوون چیە؟ ئەم وشەیەت لەکوێ بینیوە؟ لە قوتابخانە کچێکی هاوڕێم کتێبێکی پێبوو ناونیشانەکەی (بوون و نەبوون) بوو. کەمێک بیرم کردەوەو بەلامەوە سەیر بوو قوتابییەکی قۆناغی ئامادەیی کتێبەکەی سارتەر لەگەل خۆی بباتە […]
چیرۆكی ئه‌و كچه ئه‌فغانییه‌ی له ترسی تالیبان خۆی كردبوو به كوڕ “باوكم بۆ ماوه‌ی ده ساڵ جلی كوڕانه‌ی له‌به‌ركردم تاكو به ئازادی بژیم” نیلۆڤه‌ر ئه‌یوبی، كچێكی ئه‌فغانییه، له ئێستادا ته‌مه‌نی 23 ساڵه و له وڵاتی پۆڵه‌نده ده‌ژی، ئه‌و ئاوا به‌سه‌رهاتی چیرۆكی ژیانی خۆی ده‌گێڕێته‌وه: ته‌مه‌نی ته‌نها چوار ساڵ بووه، له شه‌قام و كۆڵانه‌كانی شاری قه‌ندوز، […]
هەناسە فەلسەفییەکان…لە دەفتەری فەلسەفەوە ئاوات ئەحمەد سوڵتان دەینوسێت (٨) بیر بکەرەوە بۆ ئەوەی هەبیت! لە خوێندنەوە ماندوو بووم، کتێبەکەی هیلاری پوتنام (Reason, truth and history) م لەسەر مێزەکە داناو چوومە ناو جێگاوە. لەناکاو خۆمم بینی لە تاقیگەیەکی لێکۆڵینەوەدام. سەرنجم دا کەسێک لەسەر کورسییەک بێ هەست دانیشتووە و جووڵە ناکات، پۆشاکێکی فەرمی و ڕێکوپێکی لەبەردایە. […]
