فه‌رهه‌نگه فه‌لسه‌فییه‌كه‌ی ئه‌ندرێ كۆنت سپۆنڤێل: ئاینده بۆ شارستانییه‌تێكی گه‌ردوونی ڕۆشنگه‌ره كه هه‌مو گه‌لانی سه‌ر زه‌وی له‌خۆده‌گرێت. هاشم ساڵح و له عه‌ره‌بییه‌وه: هه‌ورامان وریا قانع دواجار چاپی سێیه‌می زیادكراو و پوخته‌كراوی فه‌رهه‌نگه فه‌لسه‌فییه قه‌به‌كه‌ی “ئه‌ندرێ كۆنت سپۆنڤێل” بڵاوكرایه‌وه. ئه‌م فه‌رهه‌نگه 2267 مادده له‌خۆده‌گرێت، واته 613 مادده‌ی له چاپه‌كانی پێشتر زیاتره و ژماره‌ی لاپه‌ڕه‌كانی ده‌گاته […]
لە ڕۆشنبیری دینیەوە بۆ ڕۆشنبیری نادینی رامین جیهانبگلو وەرگێڕانی: رێبین هەردی بەشی دووەم – ئایا ئێوە بۆ ئەو ڕۆشنبیرەی باسیدەکەن، سەرچاوەی زانین دادەنێن؟ بەدەربڕینێکی دی دەمەوێت بڵێم دەکرێت لە گوشەنیگایەکی دیەوە سەیری پێناسی ڕۆشنبیری دینی بکرێت. واتە ڕۆشنبیرێک کە پێگەیەکی تایبەت بۆ دین وەک داوەرێک و وەک سەرچاوەیەکی زانینی گرنگ دادەنێت. بەڵام با واز لەم […]
كامیان له پێشتره: چاككردنی پرۆگرامه‌كانی خوێندن یان به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی مامۆستا؟ نووسینی ئه‌حمه‌د محسن و له عه‌ره‌بییه‌وه به ده‌ستكارییه‌كی زۆر كه‌مه‌وه: هه‌ورامان وریا قانع له وڵاتێكدا سیستمه په‌روه‌رده‌ییه‌كه‌ی به‌ده‌ست ده‌یان كێشه‌وه بناڵێنێت و له هه‌مان كاتدا چه‌ندین كێشه‌ی ئابوریشی هه‌بێت؛ كه كاریگه‌رییان له‌سه‌ر بڕی بودجه‌ی ته‌رخانكراو بۆ كه‌رتی په‌روه‌رده هه‌یه. له وڵاتێكی له‌و جۆره‌دا […]
لە ڕۆشنبیری دینیەوە بۆ ڕۆشنبیری نادینی رامین جیهانبگلو وەرگێڕانی: رێبین هەردی بەشی یەکەم – بەندە بێ پێشەکی بەو بابەتە دەست پێدەکەم کە بڕواموایە شێوازی گفتوگۆی سوقڕاتی هێشتاش دەگمەنترین جۆری گفتوگۆیە لە مێژووی بیرکردنەوەدا، و لەهەمانکاتدا بەرهەمهێنەرترین شێوەی گفتوگۆیە. من بانگەشەی ئەوە ناکەم دەتوانم کارەکەی ئەو ئەنجام بدەم، بەڵام حەز دەکەم گفتوگۆی ئێستامان بەشێوەی گفتوگۆی […]
جیهاد له بنه‌ڕه‌تدا چه‌مكێكی ئاشتیخوازانه‌ی نا تووندوتیژییه ژماره‌یه‌كی نوێ له گۆڤاری (ئیسلام له سه‌ده‌ی بیست و یه‌ك) نووسینی: هاشم ساڵح و له عه‌ره‌بییه‌وه: هه‌ورامان وریا قانع ئه‌م گۆڤاره پاریسییه نایاب و ناوازه‌یه، نوێترین ژماره‌ی، بۆ ته‌نها یه‌ك بابه‌ت ته‌رخانكردووه، بابه‌ته‌كه‌ش بریتییه له “جیهاد له ئیسلامدا” و ژماره‌یه‌ك توێژه‌ری نێر و مێ، به‌شدارییان تێدا كردووه. ده‌ستپێكی […]
له‌مڕۆدا شاعیری عه‌ره‌ب چ ئه‌ركێكی له‌سه‌ره؟ (تێبینی: ئه‌م نووسینه بۆ شاعیری كوردیش ڕاسته. و.ك) له مانگی ئازای هه‌موو ساڵێكدا، به بۆنه‌ی ڕۆژی جیهانی شیعره‌وه، ڤیستیڤاڵ ئه‌نجام ده‌درێت. هه‌روه‌ها له هه‌موو وڵاتانی عه‌ره‌بی، به بۆنه‌ی شیعر و شاعیران، كۆڕ و سیمینار سازده‌كرێت. زۆرجار ئه‌م ڤیستیڤاڵ و سیمینارانه، مۆركێكی فه‌رمی یان نیمچه فه‌رمی وه‌رده‌گرن. له‌به‌ر ئه‌وه ئه‌م […]
هەڵواسراوەکان/ المعلقون نووسینی: عباس الحایک و له عه‌ره‌بییه‌وه: هه‌ورامان وریا قانع دیمەنی یەکەم دیمەن: لەسەرەوە درێژکراوەی ڕێگایەکی بەردەڵانی دەبینرێت، دەرەختێکی قەد ئەستور لە بەردەڵانەکەدا ڕواوە، کۆمەڵێک گوریس لە درەختەکەوە شۆڕبوونەتەوە. تەرمی پیاوێک کە بۆگەنی کردووە، بە گوریسێکیاندا هەڵواسراوە. لە خوارەوە خەرەندێکی قووڵی بێ بن هەیە. لە پشتەوە دیمەنەکە وا دەردەکەوێت کە ناوچەیەکی شاخاوی بێت. […]
ڕۆشنبیر و بیری ڕەخنەگرانە رامین جهانبگلو وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی باسی ئەمرۆ لەبارەی مەسەلەی ڕۆشنبیر و بیری ڕەخنەگرانەیە. ئێمە لە زمانی فارسیدا وشەی ((ڕۆشنبیر)) لەبەرامبەر وشەی ئینگلزی intellectual و وشەی فەڕەنسی intellectuel بەکار دەهێنین، کە وەرگیراوە لە وشەی لاتینی intelligere بەمانای جیاکاری لەنێوان دوو شتدا. کەوابوو باسەکە لێرەوە دەست پێدەکەم کە ڕۆشنبیر کەسێکە توانای جیاکاری […]
نیرۆدا شاعیری خۆشه‌ویستی و شۆڕش له شیلی… ئایا ژه‌هرخوارد كرا؟ په‌نجا ساڵ به‌سه‌ر مه‌رگی بابلۆ نیرۆدا دا تێده‌په‌ڕێت و تا ئێستاش مردنه‌كه‌ی بابه‌تێكی كراوه‌یه و دانه‌خراوه. له عه‌ره‌بییه‌وه: باوكی ڕه‌هه‌ند چوار دادوه‌ر و سێ تیم له شاره‌زایانی نێوده‌وڵه‌تی، ماوه‌ی زیاد له ده ساڵه، به‌دوای هۆكاری گیانله‌ده‌ستدانی شاعیره گه‌وره‌كه‌ی شیلی “بابلۆ نیرۆدا”دا ده‌گه‌ڕێن. ئاشكرایه […]
دەرگا کراوەکە بیر و ڕا سەبارەت بە نواند و شانۆ دانا ڕەئووف پیتەر بروک لە کتێبی The Open door (دەرگا کراوەکە)دا، کە لە ساڵی ١٩٩٥دا بڵاوی کردۆتەوە، بە چڕی و بە شێوەیەکی کراوە، بە پشتبەستن بە ئەزموونی دەوڵەمەندی چەند ساڵەی خۆی، باسی ژیان لە شانۆ و هونەری نواندن و شانۆ و ڕۆڵ و بەهای بینەران […]
شیروان مەحموود محەممەد مامۆستاو مارگەریتا نەک هەر دیارترین بەرهەمی میخاییڵ بوڵگاکەف و شاکارێکی ئەدەبی ڕووسییە، بەڵکو دەمێکە لە گەنجینەی ئەدەبی جیهانیدا جێی شایستەی خۆی کردۆتەوە و یەکێکە لەو بەرهەمانەی ناکرێت کەسێک خولیای ئەدەب ودنیای ڕومانی هەبێت، هیچ نەبێت ناوی نەبیستبێت و وتارێکی لە سەر نەخوێندبێتەوە، ئەمە ئەگەر باسی پێویستبوونی حەتمیانەی خوێندنەوەی خودی ڕۆمانەکەش […]
نامه‌یه‌كی شارل بۆدلێر بۆ دایكی و. جه‌بار سابیر (پاریس) (٦ی ئایاری ١٨٦١) دایكی ئازیزم، ئه‌گه‌ر به ڕاستی هه‌ستی دایكانه‌ت هه‌یه و ئه‌گه‌ر هێشتا ماندوو نه‌بوویت، وه‌ره بۆ پاریس، وه‌ره سه‌ردانم و ته‌نانه‌ت به دوامدا وه‌ره. من به هه‌زاران هۆكاری ترسناك ناتوانم به دوای شتێكدا كه زۆر پێویستم پێیه‌تی، واتا كه‌مێك دڵ و پڕكێشی […]
ئەلیف شەفەق وەرگێڕانی سەڵاح حەسەن پاڵەوان (ئەم نووسینە ئەلیف شەفەق بە هۆی ساڵیادی کۆچی هونەرمەندی کورد ئەحمەد کایا نووسیویەتی) تۆ منت نەدەناسی، نە لە شارێکدا هاتبووینە دنیاوە، نە لە قوتابخانەیەکدا بووین و وانەکانم پێکەوە خوێندبێت، نە بەیەک زمانیش یەکەمین لایلایە و چیرۆکەکانمان بیستبێت، تۆ سەر بە خێزانێکی گەورە بوویت، براو و خوشکی زۆرت هەبوون، منیش […]
جیهان 70 ساڵه چاوه‌ڕوانی گۆدۆ ده‌كات گۆدۆ كاراكته‌رێكه له نووسه‌ره‌كه‌ی جیابووه‌ته‌وه و ژیانێكی تایبه‌ت به‌خۆی هه‌یه كێ له ئێمه ناوی گۆدۆ-ی نه‌بیستووه؟ له عه‌ره‌بییه‌وه: باوكی ڕه‌هه‌ند ئه‌گه‌رچی چاوه‌ڕوانییه‌كان درێژه بكێشن و به‌ڵێنی هاتنه‌‌كان دووباره ببنه‌وه، به‌ڵام ئه‌م كاراكته‌ره ئاڵۆزه، هه‌رگیز نایه‌ت. كاتێك بۆ یه‌كه‌مجار له پاریس و پێش حه‌فتا ساڵ له‌مه‌وبه‌ر (1953)، شانۆگه‌رییه‌كه‌ی […]
رامین جهانبگلو وەرگێڕانی: ڕێبین هەردی ڕۆشنبیری و دیموکراسی دوو چەمکی سەرەکی و ناوەندی مۆدێرنەن. ئەگەر قەبوڵمان بێت کە دیموکراسی مۆدێرن بە پێناسە بریتیە لە گواستنەوە بۆ بوارێکی سیاسی سەربەخۆ کە تیایدا عەقڵ لە بواری گشیدا کار دەکات، و هاوڵاتیان بەشێوەیەکی سەربەخۆ دیاریکەری یاساکان و سنوورەکانین. دەکرێت بڵێین ڕۆشنبیر کەسایەتیەکە سەر بە کۆمەڵگایەکی عەقڵ سەنتەریزم. واتە […]
نووسینی شه‌وقی ئه‌لریس و له عه‌ره‌بییه‌وه: باوكی ڕه‌هه‌ند “خه‌ریكه باوه‌ڕ به‌و هه‌ستانه‌م ناكه‌م كه دوای جێهێشتنی ژنه‌كه‌م، هه‌مو شه‌وێك دامده‌گرێت. بیر له ژنه‌كه‌م ده‌كه‌مه‌وه و له وێڵگه‌ی په‌شیمانیدا نوقم بووم. له‌و بڕوایه‌دام له ژیانمدا یه‌ك هه‌ڵه‌ی كوشنده‌م كردووه، ئه‌ویش جێهێشتنی كارمنسیتا بوو، له پێناو ڕۆیشتن له‌گه‌ڵ ئافره‌تێكی دیكه كه شایه‌نی ئه‌وه نه‌بوو. هه‌مو شه‌وێك بیر […]
ئایا توانای خوێندنه‌وه‌ی قووڵمان له‌ده‌ستداوه؟ نووسینی: ئه‌نیسه مه‌خالدی توێژینه‌وه‌یه‌كی نوێ هۆكاره‌كه‌ی بۆ ته‌كنه‌لۆژیای زانیاری و تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ده‌گه‌ڕێنێته‌وه. “خوێندنه‌وه كلیلی عه‌قڵه و خۆراكی ڕۆحه”، به‌ڵام به‌پێی توێژینه‌وه نوێیه‌كان بێت، له‌گه‌ڵ ته‌قینه‌وه و فراوابوونی زانیارییه‌كان و تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، خوێندنه‌وه به شێوه‌یه‌كی خێرا له پاشه‌كشه‌دایه، به تایبه‌ت خوێندنه‌وه‌ی قووڵ. دوا توێژینه‌وه‌ی په‌یمانگای نیشتیمانی فه‌ره‌نسی بۆ كتێب […]
خوویه‌كی باو… دانپیانانی ڕۆشنبیران و ئه‌دیبان به دزینی كتێب وه‌رگێڕانی له عه‌ره‌بییه‌وه: باوكی ڕه‌هه‌ند دیارده‌ی دزینی كتێب له نێوان ڕۆشنبیران و ئه‌دیباندا به‌ربڵاوه، هه‌ندێك پێیانوایه دزییه‌كی “ڕه‌وایه” و لایان بووه به خوو، له كوێ كتێب و كتێبخانه هه‌بێت، هه‌وڵی دزینی ده‌دات. ئه‌و كتێبه‌ی كه دڵخواز و مه‌به‌ستییه‌تی، ده‌یدزێ و له چاو تروكانێكدا خۆی ونده‌كات […]
چوار حیكمەتەكەی دكتۆر ئەنوەر بوشرا كەسنەزانی لە هەقایەتێكی دێریندا بیستوومە، نۆجوانێكی شەیدای فێربوون هەبووە، هەر لە ساواییەوە لە لایەن هێرمسەوە دڵۆپەی دانایی تكاوەتە زاری، كە گاگۆڵكێی كردووە؛ لوقمان هاتووەتە خەونی، كە بووەتە كۆڕیژگە ئیمامی عەلی بە زیندەخەون دیوە، كاتێكیش هەراش بووە، لەنێوان خەیاڵ و خەون لەنێوان چاوترووكان و چاوكرانەوەدا، پیری كێوی قافی […]
ئاشتبوونه‌وه‌ی مێژوویی له نێوان فه‌لسه‌فه و ئاین توێژه‌ری كه‌نه‌دی “ڕیشار باستیان” بۆ بنیادنانی جیهانێكی نوێ، جه‌خت له گرنگی ئه‌و ئاشتبوونه‌وه‌یه ده‌كات. هاشم ساڵح و. له عه‌ره‌بییه‌وه: هه‌ورامان وریا قانع له‌وانه‌یه ئێمه هه‌مومان له‌و باوه‌ڕه‌دابووبین، سه‌رجه‌م خۆرئاوا، مادیی و بێباوه‌ڕییه‌كی ڕووته، هیچ گومانی تێدا نییه كه ڕه‌وتی باڵاده‌ست به‌و شێوه‌یه‌یه. وه‌لێ ڕه‌وتێكی دیكه له خۆرئاوا هه‌یه […]
نووسینی : شیروان مەحموود محەممەد وەرگێڕانی ڕۆمانی سیرگێی دەڤڵاتەڤ ” جانتا” و بڵاوکردنەوەی لە دەزگای چاپ و پەخشی ”سەردەم” ەوە، کارێک بوو کە دڵخۆشی کردم، چونکە نووسەرەکەی ناوێکی دیارە لە نێوان ئەو نووسەرە سۆڤێتییانەی لە حەفتاکان و هەشتاکانی سەدەی ڕابوردوودا ناچاری وڵاتجێهێشتن کران و لە تاراوگە لە کاری داهێنەرانەی خۆیان بەردەوام بوون و لە […]
نووسینی: هاشم ساڵح له عه‌ره‌بییه‌وه: هه‌ورامان وریا قانع بۆچی فه‌یله‌سوفه گه‌وره‌كان له مێژوودا ده‌رده‌كه‌ون؟ ئه‌ی بۆچی له ئه‌وروپا ده‌ركه‌وتن و له جیهانی عه‌ره‌بی یان ئیسلامی ده‌رنه‌كه‌وتن؟ دیكارت یه‌كه‌مین فه‌یله‌سوفی گه‌وره بوو كه له ئه‌وروپا و له میانه‌ی سه‌ده‌ی حه‌ڤده ده‌ركه‌وت. وه‌ك ئاشكرایه دیكارت فه‌لسه‌فه‌ی سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاستی داخست و ده‌ستپێكی فه‌لسه‌فه‌ی مۆدێرنی هێنایه‌ئاراوه. دواتر و له […]
له په‌راوێزی كتێبه‌كه‌ی ئالان مانیك: مێژووی سیاسی ڕۆشنبیرانی فه‌ره‌نسا نووسینی: هاشم ساڵح له عه‌ره‌بییه‌وه: هه‌ورامان وریا قانع شتێكی خۆش و چێژبه‌خشه، هه‌ندێك كات له‌گه‌ڵ ئالان مانیك ببه‌یته‌سه‌ر. بۆ ئه‌وانه‌ی ئالان مانیك ناناسن، ئه‌و یه‌كێكه له ڕۆشنبیره كاریگه‌ره‌كانی ناو گۆڕه‌پانی فه‌ره‌نسی، نه‌ك به ته‌نها گۆڕه‌پانی ڕۆشنبیریی، به‌ڵكو گۆڕه‌پانی سیاسیس. ئه‌و “دروستكه‌ری/ صانع” سه‌رۆكه‌كانه، له ساركۆزییه‌وه بۆ […]
كۆچی دوایی دواهه‌مین بیرمه‌ندی گه‌وره‌ی فه‌ره‌نسا هاشم ساڵح له عه‌ره‌بییه‌وه: هه‌ورامان وریا قانع دواجار مێژوونووسی به‌ناوبانگی فه‌ره‌نسی پۆل ڤینی، كۆچی دوایی كرد و ئه‌م جیهانه‌ی به‌جێهێشت. هاوڕێكه‌ی میشێل فۆكۆ و ڕێنییه شار و ناوداره‌كانی دیكه، له ته‌مه‌نی سه‌رو نه‌وه‌د ساڵی، ماڵئاوایی له دونیا كرد. هه‌ر هه‌مویان به ماوه‌یه‌كی دوور و درێژ، پێش پۆل ڤینی، […]
