نووسینی شهوقی ئهلریس و له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند “خهریكه باوهڕ بهو ههستانهم ناكهم كه دوای جێهێشتنی ژنهكهم، ههمو شهوێك دامدهگرێت. بیر له ژنهكهم دهكهمهوه و له وێڵگهی پهشیمانیدا نوقم بووم. لهو بڕوایهدام له ژیانمدا یهك ههڵهی كوشندهم كردووه، ئهویش جێهێشتنی كارمنسیتا بوو، له پێناو ڕۆیشتن لهگهڵ ئافرهتێكی دیكه كه شایهنی ئهوه نهبوو. ههمو شهوێك بیر […]
ئایا توانای خوێندنهوهی قووڵمان لهدهستداوه؟ نووسینی: ئهنیسه مهخالدی توێژینهوهیهكی نوێ هۆكارهكهی بۆ تهكنهلۆژیای زانیاری و تۆڕه كۆمهڵایهتییهكان دهگهڕێنێتهوه. “خوێندنهوه كلیلی عهقڵه و خۆراكی ڕۆحه”، بهڵام بهپێی توێژینهوه نوێیهكان بێت، لهگهڵ تهقینهوه و فراوابوونی زانیارییهكان و تۆڕه كۆمهڵایهتییهكان، خوێندنهوه به شێوهیهكی خێرا له پاشهكشهدایه، به تایبهت خوێندنهوهی قووڵ. دوا توێژینهوهی پهیمانگای نیشتیمانی فهرهنسی بۆ كتێب […]
خوویهكی باو… دانپیانانی ڕۆشنبیران و ئهدیبان به دزینی كتێب وهرگێڕانی له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند دیاردهی دزینی كتێب له نێوان ڕۆشنبیران و ئهدیباندا بهربڵاوه، ههندێك پێیانوایه دزییهكی “ڕهوایه” و لایان بووه به خوو، له كوێ كتێب و كتێبخانه ههبێت، ههوڵی دزینی دهدات. ئهو كتێبهی كه دڵخواز و مهبهستییهتی، دهیدزێ و له چاو تروكانێكدا خۆی وندهكات […]
چوار حیكمەتەكەی دكتۆر ئەنوەر بوشرا كەسنەزانی لە هەقایەتێكی دێریندا بیستوومە، نۆجوانێكی شەیدای فێربوون هەبووە، هەر لە ساواییەوە لە لایەن هێرمسەوە دڵۆپەی دانایی تكاوەتە زاری، كە گاگۆڵكێی كردووە؛ لوقمان هاتووەتە خەونی، كە بووەتە كۆڕیژگە ئیمامی عەلی بە زیندەخەون دیوە، كاتێكیش هەراش بووە، لەنێوان خەیاڵ و خەون لەنێوان چاوترووكان و چاوكرانەوەدا، پیری كێوی قافی […]
ئاشتبوونهوهی مێژوویی له نێوان فهلسهفه و ئاین توێژهری كهنهدی “ڕیشار باستیان” بۆ بنیادنانی جیهانێكی نوێ، جهخت له گرنگی ئهو ئاشتبوونهوهیه دهكات. هاشم ساڵح و. له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع لهوانهیه ئێمه ههمومان لهو باوهڕهدابووبین، سهرجهم خۆرئاوا، مادیی و بێباوهڕییهكی ڕووته، هیچ گومانی تێدا نییه كه ڕهوتی باڵادهست بهو شێوهیهیه. وهلێ ڕهوتێكی دیكه له خۆرئاوا ههیه […]
نووسینی : شیروان مەحموود محەممەد وەرگێڕانی ڕۆمانی سیرگێی دەڤڵاتەڤ ” جانتا” و بڵاوکردنەوەی لە دەزگای چاپ و پەخشی ”سەردەم” ەوە، کارێک بوو کە دڵخۆشی کردم، چونکە نووسەرەکەی ناوێکی دیارە لە نێوان ئەو نووسەرە سۆڤێتییانەی لە حەفتاکان و هەشتاکانی سەدەی ڕابوردوودا ناچاری وڵاتجێهێشتن کران و لە تاراوگە لە کاری داهێنەرانەی خۆیان بەردەوام بوون و لە […]
نووسینی: هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع بۆچی فهیلهسوفه گهورهكان له مێژوودا دهردهكهون؟ ئهی بۆچی له ئهوروپا دهركهوتن و له جیهانی عهرهبی یان ئیسلامی دهرنهكهوتن؟ دیكارت یهكهمین فهیلهسوفی گهوره بوو كه له ئهوروپا و له میانهی سهدهی حهڤده دهركهوت. وهك ئاشكرایه دیكارت فهلسهفهی سهدهكانی ناوهڕاستی داخست و دهستپێكی فهلسهفهی مۆدێرنی هێنایهئاراوه. دواتر و له […]
له پهراوێزی كتێبهكهی ئالان مانیك: مێژووی سیاسی ڕۆشنبیرانی فهرهنسا نووسینی: هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع شتێكی خۆش و چێژبهخشه، ههندێك كات لهگهڵ ئالان مانیك ببهیتهسهر. بۆ ئهوانهی ئالان مانیك ناناسن، ئهو یهكێكه له ڕۆشنبیره كاریگهرهكانی ناو گۆڕهپانی فهرهنسی، نهك به تهنها گۆڕهپانی ڕۆشنبیریی، بهڵكو گۆڕهپانی سیاسیس. ئهو “دروستكهری/ صانع” سهرۆكهكانه، له ساركۆزییهوه بۆ […]
كۆچی دوایی دواههمین بیرمهندی گهورهی فهرهنسا هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع دواجار مێژوونووسی بهناوبانگی فهرهنسی پۆل ڤینی، كۆچی دوایی كرد و ئهم جیهانهی بهجێهێشت. هاوڕێكهی میشێل فۆكۆ و ڕێنییه شار و ناودارهكانی دیكه، له تهمهنی سهرو نهوهد ساڵی، ماڵئاوایی له دونیا كرد. ههر ههمویان به ماوهیهكی دوور و درێژ، پێش پۆل ڤینی، […]
نووسینی : ئەنتۆن پاڤڵەڤیچ چێخەف و. لە ڕووسییەوە: شیروان مەحموود محەممەد کارمەندی پێشووی بەڕێوەبەرایەتی ئازووقە و، ئێستاکە خانەنشینکراوی پلەی دەیەم، ڵەخماتەڤ، لە پاڵ مێزی نانخواردنەکەی ماڵەوەیان دانیشتبوو، پیاڵەی شانزەیەمی هەڵدەدا و بیری لە برایەتی و یەکسانی و ئازادی دەکردەوە. لە پڕ لە پشت گڵۆپەکەوە شەیتانێکی بچکۆلە (١) سەری لێ دەرهێنا… تکایە با خانمانی خوێنەر نەترسن. […]
لە یەکێتیی نووسەران و چیرۆکەوە بۆ ڕۆمان و یادداشتنووسین ئازاد عەبدولواحید* پار لە ڕۆژێكی وەك ئەمڕۆ، ڕێکەوتی ٢٥/١٠/٢٠٢٠، دەکاتە ساڵێك بەسەر ژیانئاوایی چیرۆكنووس و ڕۆماننووس، سەرۆكی یەكێتیی نووسەرانی كورد (كاكەمەم بۆتانی)دا تێدەپەڕێ، كە لە شاری هەولێر بەهۆی ڤایرۆسی نەگریسی كۆرۆناوە كۆچی دوایی كرد، بە داخەوە ئەوە ماوەیەکە ئەو ڤایرۆسە زۆر بێ بەزەییانە […]
ڕامین جهانبگلو لە فارسییەوە: ڕێبین هەردی ئێمە لە دنیای ئەمڕۆ و بەتایبەتی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا، ڕووبەڕووی سەردەمێکی سەخت و ئاڵۆز بوینەتەوە، و بێگومان ڕۆشنبیران دەتوانن دەوروێکی گرنگیان لە کامڵکردنی ئایندەی ئەم ناوچەیەدا هەبێت. یەکێک لە گەورەترین کێشەکانی کۆمەڵگاکانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، دەگەڕێتەوە بۆ بێ توانایی ڕۆشنبیرانی ئەم ناوچەیەی جیهان، لە کێشانی وێینایەکی گونجاو بۆ ئەوەی هەیە. […]
هۆنراوەی: ئاننا ئەخماتەڤا و. لەڕووسییەوە: شیروان مەحموود محەممەد خەڵکانی تر، قوڵ بە قۆڵی ئازیزانیانەوە، ڕێ دەکەن من لە ئێرەییدا ناتوانم لە دوواشە وە سەیریان بکەم، وا دەبێتە نیوسەدە، تاک و تەنیا لە سەر کورسی تۆمەتباران چاوەڕێ دەکەم چواردەورم بگرەو بەردە و پاڵەپەستۆیە و هەر بۆنی شیرین و بە قوڕگانەچووی مەرەکەب دەکەم ئەوە کافکا بوو شتێکی […]
شیعری یڤگێنی یفتۆشینکۆ و. لە ڕووسییەوە: شیروان مەحموود محەممەد هەموو کاتێک دەستی ژنێک پەیدا دەبێت، فێنک ونیان، بە بەزەیی و بڕێک خۆشەویستیشەوە، وەک برایەکی خۆی، ئارامییت پێ ببەخشێت. هەموو کاتێک شانی ژنێک پەیدا دەبێت، هەناسەی گەرمی خۆتی تیا حەشاردەیت و سەری پڕنەهامەتیتی لەسەر دانێیت و خەونە سەرکەشەکانتی لا بە بادەیت. هەموو کاتێک جووتێ […]
ڕانانی: سەردەم یەکێکی تر لە کتێبە باش و دانسقەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، بریتییە لە کتێبی مرۆڤی یاخی بیرمەند و فەیلەسووفی فەڕەنسی (ئەلبێرت کامۆ) و لە لایەن نووسەر و وەرگێڕی ناودار (ئازاد بەرزنجی)ییەوە، کاری وەرگێڕانی بۆ کراوە، ئەم کتێبە لە ئێستادا چاپی سێیەمی لە کتیێبفرۆشییەکاندا هەیە، دەبێت ئەوە بێنینەوە یاد کە لەگەڵ چاپی […]
وهرگێڕانی: باوكی ڕهههند لهم رۆژانهدا و له زۆرێك له وڵاتان، قوتابیان گهڕاونهتهوه بۆ سهر كورسی و مێزی قوتابخانهكانیان و ساڵێكی تازهی خوێندن دهستی پێكردووهتهوه. لهوانهیه یهكێك له بهرپرسه باڵاكانی پهروهرده، بیر له وێنه گهورهكهی پرۆسهی خوێندن له وڵاتهكهی بكاتهوه و ئهم پرسیارانه له خۆی بكات: ئایا رێگایهكی باشتر بۆ فێربوونی قوتابییهكانمان ههیه؟ ئایا سیستمی […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع له سهدهی نۆزدهدا، ههیبهت و شكۆی شاعیران و نووسهران و فهیلهسوفهكان، شوێنی ههیبهت و شكۆی كاهین و مهترانهكانی گرتهوه. پۆل بنیشۆ، یهكێكه له ڕهخنهگره گهورهكانی فهرهنسا له سهدهی بیست. بهڵام له جیهانی عهرهبیدا، پشكی ناوبانگ، بهر ڕۆلان پارت كهوت و هیچی بهر پۆل بنیشۆ نهكهوت. بگره ناوبانگی رۆلان […]
و. ڕێبین هەردی ئەمانۆئیل لیڤیناس فەیلەسوفێکە کە لەئێران نەناسراوە، و هیچ یەک لەبەرهەمەکانی تا هەنوکە بە فارسی وەرنەگێڕراوە. لیڤیناس فەیلەسوفێکە کەمتر لە میشل فۆکۆ، ژاک درێدا و ژان بۆدریار لە ئێران ناسراوە. بەڵام گومانی تیا نیە لیڤیناس لە سەدەی بیستدا یەکێکە لە گرنگترین فەیلەسوفانی بواری ئەخلاق. لەئێران ئەوانەی زۆرتر گرنگیان بە لیڤیناس دەدا، زۆرتر ئەو […]
ڕامین جیهانبەگلو و. ڕێبین هەردی کۆرنلێۆس کاسۆریادیس فەیلەسوف، دەرونشیکار، ئابوریزان و تێکۆشەری شۆڕشگێری بەناوبانگی فەڕەنسی لە ٢٦ دیسامبری ١٩٧٧ لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا لە پاریس چاوی لێکنا. ڕۆژنامەی لۆمۆند لە پەڕەی یەکەمی خۆیدا باسی کاستۆریادیسی وەک ((شۆڕشگێرێکی دژ بە مارکسیست)) کرد، و ڕۆژنامەی ئیتاڵی ڕیپۆبلیکا وەک فەیلەسفێک ناوی هێنا کە ((خەباتی دژی کرملین کرد)). بێگومان […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع سهرهتا با قسه دهربارهی بلزاك 1799-1850 بكهین، چیرۆكی بهلزاك لهگهڵ خۆشهویستهكهی تهمهنی، زۆر سهیر و سهمهرهیه. بهلزاك له ڕێگهی نامهگۆڕینهوهوه خۆشهویستهكهی دهناسێت. ئهو وهك یهكێك لهو خانمانهی سهرسامه به ڕۆمانهكانی، نامهیهك بۆ بهلزاك دهنووسێت. ئاخر بهلزاك زهبهلاحهكهی ڕۆمانی فهرهنسی و داهێنهره گهورهكهی، ژمارهیهكی زۆر له ههردوو ڕهگهی نێر […]
هاشم ساڵح و له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع “شاعیره نهفرهتلێكروهكان” زاراوهیهكه لهلایهن “ڤێرلین”هوه، له سهدهی نۆزده بهكارهێنرا و دواتر بهشێوهیهكی بهرفراوان بڵاوبوهوه. ئهم وتاره تایبهته به قسهكردن لهسهر نووسهره نهفرهتلێكراوهكان یان بهدبهخت و سیاچاره و خهمبارهكان، ئهوانهیان كه شێتبوون یان ئازاریان چهشتووه یا خۆیانكوشتووه. پۆل ڤێرلین ساڵی 1884 كتێبێكی بهم ناونیشانه بڵاوكردهوه (شاعیره نهفرهتلێكروهكان)، ئهو […]
و. ڕێبین هەردی هەندێکجار بیر دەکەمەوە، هەندێکجار هەم پۆل ڤالێری ١. ژیان، بیر هانا ئارنێت سەرنجڕاکێشترین و وتوێژئامێزترین بیریاری سەدەی بیستەمە. لەنێوا بیریارانی سەدەی بیستەمدا کەمتر بیریارێک وەک ئارنێت چەمکە تەقلیدەکانی فەلسەفی سیاسی تاوتوێ و ڕەخنە کردووە. لەگەڵ ئەمەشدا ئەستەمە ئارنێت بە ئەندامی قوتانخانەیەکی فکری تازە بزانرێت، و یان تەنانەت ناونیشانی […]
و. له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند هاوڵاتیانی ئیتالیا له ههمو لایهكی وڵاتهكهوه، له گۆڕهپانی (كامپۆ دی فیۆری) كه دهكهوێته ناوهڕاستی ڕۆمای پایتهختی ئیتالیا، بهردهوام و بێ پچڕان، له دهوری پهیكهرهكهی جۆردانۆ برۆنۆ كۆدهبنهوه. ئهو گهشتیارانهی له ههمو كون و قوژبنێكی دونیاوه، دێن بۆ رۆما، لهدهوری پهیكهرهكه كۆدهبنهوه و ئاپۆرای ئهو خهڵكهی هاتووه، لهوێدا وێنهیهك لهگهڵ پهیكهرهكه […]
نووسینی: ئورهان پاموک و. لە سویدییەوە: هیوا قادر نووسینێکی ئورهان پاموک لەسەر سەلمان ڕوشدی دوای ئەوەی کە ڕۆمانی ئایەتە شەیتانیەکانی بڵاوکردەوە. چونکە هەموو ئەوانەی قسە بە سەلمان ڕوشدی دەڵێن ئەوانەن کە ڕۆمانەکەیان نەخوێندووەتەوە و خوێنەری ئەدەبیات نین. ئەم ڕانانن و خوێندنەوە کورتەی ئورهان پاموک، نەخشەی گشتی ڕۆمانەکە پیشان دەدات. – هیوا قادر هەر لە سەرنجی […]
