خهلیل ئهلعنانی له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند له بهرواری یهكی ئایاری ساڵی 2001، یهكهم وتارم له ڕۆژنامهی (الحیاة اللندنیة) بڵاوكرایهوه، ئهو ڕۆژنامهیه، لهو ڕۆژگارهدا، ڕۆژنامهی نوخبهی ڕۆشنبیرانی عهرهب بوو، كۆمهڵێ ڕۆشنبیر و بیرمهندی دیار و بهناوبانگی عهرهب، وتاریان تێدا دهنووسی، لهوانه بیرمهندی كۆچكردوو محهمهد عابد ئهلجابری، ئێدوارد سهعید، حهلیم بهرهكات، هاشم شهرابی، هشام جعیط و چهندانی […]
یۆسیف برۆدسکی و. لە ڕووسییەوە: شیروان مەحموود محەممەد ئێمە لە مردن، لە کوشتنی دوای مەرگمان دەترسین هێشتا لە ژیاندا ئاشنای ماهییەتی ترسیین: بۆشاییەکە ئەگەری لە دۆزەخ زیاتر و لە دۆزەخیش خراپترە ئێمە نازانین بە کێ بڵێین” لێگەرێ” ژیانمان، وەک دێرێک، گەیشتۆتە خاڵی کۆتایی چیتر وەک خەونێک، لە ژوور سەری کچەکەمان بە کراسێکی شەوییەوە یان کورەکەمان […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع چهندین و چهندین كاتژمێری خۆشم لهگهڵ ئهم كتێبه بردهسهر، ئهوه كتێبهكهی تاهیر بن جهلونه و ئهم ناونیشانهی خوارهوهی ههیه: “جان جینێ، درۆزنه جوانهكه”، جا تۆبڵێی خۆشی لهوه گهورهتر ههبێت؛ كه هاوهڵی دوو نووسهری گهورهبیت، یان بڵێ نووسهرێكی گهوره، قسه لهسهر نووسهرێكی دیكهی گهوره دهكات. تاهیر بن جهلون له […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع چێژێكی زۆرم له خوێندنهوهی كتێبه تازهكهی بیرمهندی فهرهنسی ناسراو ڕۆجێ- پۆل دروا بینی. بۆ زانیاری ئهو له سهنتهری نیشتیمانی بۆ توێژینهوهی زانستی فهرهنسی، توێژهره و مامۆستاشه له پهیمانگای زانسته سیاسییهكان له پاریس. جگه لهوه، ئهو ساڵانێكی دوور و درێژه، له پاشكۆی كهلتوری ڕۆژنامهی لۆمۆند، بهرپرسی ڕانان و ناساندنی […]
ڕامین جیهانبەگلو و. ڕێبین هەردی باسەکەی ئەمڕۆی ئێمە لەبارەی (تاکایەتی و فەزای مۆدێرنە). مەبەست لە (تاکایەتی) شێوەی شکلوەرگرتنی سۆبژێکتی مۆدێرنە لە پلەی تاک و هاوڵاتیدا. مەبەست لە (فەزای مۆدێرن) سنوورێکی کۆمەڵایەتی، سیاسی و ئابوریە کە (تاکایەتی هاوڵاتی) و یان باشترە بڵێین (هاوڵاتی بەتاک بوو) تیایدا فۆرمەلە دەبێت. کەوابوو مەسەلەی سەرەکی ئێمە لێرەدا تێگەیشتنە لە پەیوەندی […]
ڕامین جیهانبەگلو و. ڕێبین هەردی پرسیار لەبارەی مۆدێرنەوە، پرسیارە لەبارەی وێنای مۆدێرنەوە بۆ خۆی و بۆ جیهان. ئەم پرسیارە لە پەیوەندی نێوان سینەما و مۆدێرنەدا کورت دەبێتەوە. سینەما وێنەیەکە بۆ واقعیەتی جیهان کە لە واقعیەتی وێنەدا فورمەلە دەبێت. پییر پاۆلۆ پازۆلینی لە ووتارێکدا بەناوی (لەبارەی سینەماوە) لە ساڵی ١٩٦٦دا دەنوسێت: (سینەما لەڕێگەی دوبارە بەرهەمهێنانەوەی واقعەوە، […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند لهوانهیه به ههڵه وا تێبگهین كه بیلمهتهكان، خهڵكانێكی زۆر بهختهوهر و دڵخۆشن، چونكه خودا بهخۆڕایی مهزنترین دیاری پێبهخشیون: بلیمهتی و ههڵكهوتوویی/ العبقریة و النبوغ. بهڵام سهروهختێك ژیاننامهكانیان دهخوێنینهوه، شتیكی دیكه دهدۆزینهوه، دهبینین مهسهلهكه زۆر لهوه ئاڵۆزتره كه وێنای دهكهین. یهكهم بلیمهتی بهلای ئهوانی دیكهوه، شتێكی زۆر بێزاركاره، شتێكه نه […]
له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند كانت له كتێبهكهیدا “تێڕامان له پهروهرده”، پێداگری لهسهر ئهوه دهكات كه مرۆڤ، نا بێت به مرۆڤ، تهنها به پهروهرده نهبێت. ئهم دیده بۆ سروشتی مرۆڤ، كۆمهڵێ دهلالهت لهخۆدهگرێت، له ههمویان گرنگتر ئهوهیه: ئهوهی مرۆڤ له حاڵهتی ئاژهڵییهوه- كه تێیدا مرۆڤ هیچ توانایهكی عهقڵی و هیچ ههستێكی ئهخلاقیشی نییه- دهگوێزێتهوه بۆ حاڵهتی […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع مادام ههمو جیهان، له ڕۆژی 14 شوبات، به بۆنهی جهژنی خۆشهویستییهوه، ئاههنگ دهگێڕن. كهواته ڕێگهمان بدهن كهمهكێك چهنهبازی/ نثرثر لهسهر ئهم بابهته بكهین كه عهقڵی وڕوكاس كردووه، ئهمه ئهگهر شتێك بهناوی عهقڵهوه مابێت. فهیلهسوفی فهرهنسی هاوچهرخ “ئهندرێ كۆنت سبۆنڤێڵ” وایدهبینێت تاقه كێشهیهكی فهلسهفی جدیی؛ كه شایهنی گرنگی پێدانه، […]
چاپی دووەمی کتێبی شیعری کلاسیکی کوردی و تابووشکێنی ڕانانی: ئیدریس کتێبە باش و کاریگەرەکان هەر زوو خوێنەری خۆیان پەیدا دەکەن و خواستی زیاتریان دەچێتە سەر، کتێبە باشەکان زۆریش پێویستییان بە ڕیکلام و بازاڕدروستکردن نییە بە دەنگی بەرز، بەڵکو خۆیان بە هێمنی دەچنە سەر ڕەفەی کتێبخانەی ماڵەکان و بێدەنگ و ئارام دەخوێنرێنەوە و ناوبانگیان دەماودەم دەڕوات، […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند یهك ڕۆشنبیری عهرهب و موسڵمان ناناسم، هێندهی داریوشی شایگان، سهرقاڵی مهسهلهی پهیوهندی نێوان كهلتور و مۆدێرنه بێت. ئهو به درێژایی پهنجا ساڵی بهردهوام، واته تاكو ساتهوهختی مردنی له ساڵی 2018، خهریكی ئهو مهسهلهیه بووه و ههمو كاتی خۆی بۆ تهرخانكردووه و له دوای خۆیهوه، چهندین كتێبی بهجێهێشتووه كه وهك […]
فهرهنسا یادی تێپهڕبوونی400 ساڵهی لهدایكبوونی دهكاتهوه هاشم ساڵح و له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع وهك چۆن شهكسپیر جێگای شانازی ئینگلیزهكانه، ئاوش مۆلێر جێگای شانازی فهرهنسییهكانه. شهكسپیر و مۆلێر، ههردووكیان له نووسینی دهقی شانۆیدا، داهێنانی گهورهیان كردووه كه به درێژایی سهدهكان و نهوهكان، به نهمری ماونهتهوه. بگره ناونیشانی شانۆگهرییهكانیان، لهسهر ئاستی گهردوون ناسراون و بوونهته وێردی […]
نووسین و وەرگێڕان لە سویدییەوە: شیروان مەحمود محەممەد ئێریک هێرمێلین ساڵی ١٨٦٠، وەک مناڵی پێنجەم لە خێزانێکی دارا و ناوداری خاوەن نازناوی”بارؤن” لە شاری لوندی سوید، لە دایکبوو. لە نێوان ساڵانی ١٨٧٨- ١٨٨٠ لە زانکۆی ئوپسالا دەخوێنێ. باوکی، پاش خوێندن، زەوی و زارێکی زۆری بەرەو روو دەکاتەوە کە بیبات بەڕێوە و بەو جۆرەش ژیان و […]
وهرگێڕان و ئامادهكردنی: ههورامان وریا قانع كهس گومانی لهوهدا نییه لهمڕۆدا فینلاند، لهسهر ئاستی جیهان و له بواری خوێندن، یهكێكه له دهوڵهته ههره پێشكهوتووهكان. بگره خوێندنی فینلاند موعجیزهیهكی ڕاستهقینهیه و نكوڵی لێناكرێت. ئاخر ئهم وڵاته بچووكه، توانی له ماوهیهكی كهم و له بواری خوێندندا، كۆمهڵێ دهستكهوتی پهروهردهیی و خوێندن و ئهزموون بهدیبێنێت؛ كه جیهانی دووچاری […]
هۆنراوەی: بێڵڵا ئەخمەدولینا و. لە ڕووسییەوە: شیروان مەحمود محەممەد وا ساڵانێکە، لە کۆڵانەکەمەوە، هەرترپەی هەنگاوە و دێتە گوێم – هاوڕیکانمن ئۆغر دەکەن، بە سەفەری شێنەیی خۆیان، دڵی تاریکیی ئەودیو پەنجەرەکان خۆش دەکەن هاوڕێیانم، دەستیان لە هەموو کارێک بەرداوە، نە ئاوازێکی مۆسیقا دەبیسترێت لە ماڵەکانیانەوە نە دەنگی گۆڕانییەک دێ لەو ناوە تەنیا کیژەکانی ”دێگا”ن(١) وەک جاری […]
هاشم ساڵح له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع دهزانم وشهی له جۆری “ڕۆشنگهریی، ڕۆشنگهر، ڕۆشنگهرانی عهرهب” وایلێهاتووه زۆرێك بێزار دهكات. بگره له “دهماغیان” دهدات، ئهگهر ئهو دهربڕینه شیاوبێت. بهڵام با بۆ خۆیان باش بزانن، ئێمه لهمڕۆوه تا پهنجا ساڵی داهاتوو، ههرگیز دهستبهرداری ئهم جۆره وشانه نابین. خۆ ئهگهر ئێمه دهستبهرداریان ببین، ئهوا ئهوان لهبهر هۆكارێكی زۆر […]
چیرۆک: یاڵمار سوێدەربێری وەرگێڕان: خەبات عارف (1897) دەڵێن، ئینسان لە ئینگلستان، لەڕێی ئەوەوە کە عەرەق یا خواردنەوەی هاوچەشنی ئەو، بە بەر چاوی خەڵکەوە بخواتەوە، دەتوانێت بەشێکی زۆری نێوبانگی کۆمەڵایەتیی خۆی بخاتە مەترسیەوە. دەی، هەر وڵات و نەریتی خۆی هەیە. من دوێنێ ئێوارە تا ڕادەیەک، لەبەر ئەوەی دەمویست کوپێک چای لە کافێتریایەک بخۆمەوە، خەریک بوو تووشی […]
پهیوهندی فهیلهسوفهكان به پارهوه چۆن بووه؟ وهرگێڕانی له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند هێنری دی مۆنڤالی له كتێبێكی دهگمهندا، قسهوباس لهسهر ئهو تیۆرانه دهكات كه فهیهلهسوفهكان، دهربارهی پاره له ژیانیاندا و لایهنی عهمهلی پاره، دایانڕشتووه. كتێبهكه بانگهشهیهكه بۆ ئاشكرا كردنی ئهو پهیوهندییهی كه ئهم ناوه گهورانه، به جزدانی پارهكانیانهوه دهبهستێتهوه. هێنری دی مۆنڤالی مامۆستایهكی دیار و دكتۆری […]
چیرۆکی: یاڵمار سوێدەربێری وەرگێڕانی: خەبات عارف (1894) پیاوێک مرد؛ کە مردیش، کەس ئاگای لە سەگە ڕەشەکەی نەبوو. بە مەرگی ئەو، سەگەکە دەمێکی درێژخایەن و تەواو بۆی دڵتەنگ و خەمگین بوو. لەگەڵ ئەوەیش لەسەر گۆڕی خاوەنەکی لێی نەکەوت تا ڕۆحی دەردەچێت، ڕەنگە لەبەر ئەوە بووبێت کە نەیدەزانی لە کوێیە، یا ڕەنگە لەبەر ئەوەی کە ئەوسا ڕاستییەکەی […]
نووسینی: هاشم ساڵح وهرگێڕانی له عهرهبییهوه: ههورامان وریا قانع وتهیهكی باو ههیه دهڵێت: له پشت ههر پیاوێكی مهزنهوه ئافرهتێك ههیه. بهو مانایهی ههر داهێنهرێك یان سهركردهیهكی سیاسی، پێویستی به ئافرهتێك ههیه پشتی بگرێت و ئیلهامی پێببهخشێت، تاكو بتوانێت ئهو ئهركهی له پێناویدا خهلق بووه، به باشترین شێوه ئهنجامی بدات. بهڵام پهیوهندی پیاوه مهزنهكان به ئافرهتانهوه، […]
ئامادهكردنی: باوكی ڕهههند ههینی ڕابردوو، دواههمین ڕۆژی ساڵ، له كاتێكدا دانیشتوانی جیهان، له چاوهڕوانی هاتنی ساڵێكی نوێدا بوون، ماڵئاواییان له ساڵی 2021 دهكرد و پێشوازیان له ساڵی 2022 دهكرد. ئا لهو كاتهدا، له یهكێك له نهخۆشخانهكانی میسر و له ژووری چاودێری چڕ، مرۆڤێك لهگهڵ دوا ساتهكانی ئاوابوونی ساڵی 2021، ههناسهكانی ئهویش ئاوادهبێت، ڕۆحی مرۆڤێك و […]
کتێبی (چۆن فیلم بنووسن) یەکێکی ترە لە کیتێبە باشەکانی نووسەر (دارۆ ئەزیز) و لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە، دارۆ پێشتر کتێبێکی دیکەی بە ناوی (سکرینپلەی) چاپ کردبوو کە دەنگدانەوەیەکی باشی لەنێو نێوەندی هونەری و خوێنەراندا دروست کرد، بەم کتێبەشی لە ئێستادا بۆشاییەکی گەورەی لە کتێبخانەی کوردی پڕ کردووەتەوە و بۆ فیلمسازان و هونەرمەندان […]
نووسینی: سمیر عطاالله وهرگێڕانی له عهرهبییهوه: باوكی ڕهههند ئهلسكهندهر سۆڵجنتسین دهینووسی، ئینجا دهینووسی، پاشان ههر دهینووسی. سهروهختێك له ساڵانی حهفتاكانی سهدهی ڕابردوودا، له مۆسكۆ دهركرا، هات بۆ ئهمریكا و ههمو جیهان چاوهڕوانی بوون. بهڵام له بری ئهوهی له نیۆیۆرك بمێنێتهوه، ڕێگاكهی گرتهبهر و ڕۆشت بۆ خانووهیهكی دووره پهرێز، له ناو دارستانێكی ویلایهتی فێرمۆنت، تاكو دهست […]
میل پەردۆن، مادام!(١) چیرۆکێکی ڤاسیلی شوکشین و. لە ڕووسییەوە: شیروان مەحموود محەممەد هەر کاتێک شارنشینەکان دەهاتن بۆ دێیەکە وپرسیاریان دەکرد ئاخۆ کەسێکی شارەزا هەبێت لە گەڵیان بەڕێکەوێت و شوێنەکانی ئەوناوچەیەیان پیشانبدات، خەڵکی دێیەکە لە وەڵامدا دەیانگوت: – برۆنکە پوپکۆڤمان هەیە… ئەومان وەستایە لەو کارانەدا… لە گەڵ ئەودا بێتاقەتیش نابن-هەمیشەش بزەیەکی سەیر دەنیشتە سەرڕوخساریان. برۆنکە(برەنیسڵاڤ) هێشتا […]
